Hugleiðingar um stjórnmála- menn og umræðu

Enn einu sinni kemst Þorsteinn Pálsson að kjarna málsins í leiðaraskrifum sínum í Fréttablaðið í dag. Það vekur mér mikla umhugsun þessa dagana að maður eins og hann hafi horfið úr pólitík á sínum tíma. Vilhjálmur Egilsson gerði það líka. Báðir tala þessir menn yfirleitt af skynsemi og raunsæi um það sem efst er á baugi og hafa eitthvað til málanna að leggja. Af hverju missum við slíkt fólk af vettvangi stjórnmálanna? Vissulega verðugt umhugsunarefni og gagnlegt nú á þessum tímum þegar erfitt er að finna nokkurn stjórnmálamann sem virðist hafa áhuga á að vísa okkur veginn fram á við.

Einskis þörfnumst við meir nú en skynsemi og raunsæi stjórnmálamanna. Það mun eflaust taka mörg ár ef ekki áratugi að breyta „vondum stjórnmálum" eins og Páll Skúlason orðaði það svo vel í þætti í sjónvarpinu á sunnudaginn í „góð stjórnmál". Væntingar mínar í þá veru ná ekki miklum hæðum þessa dagana. Þeim mun meiri er þörfin og óskhyggjan um að þær breytingar verði. Mig langar til að lifa tíma þar sem „upphrópanir" stjórnmálanna heyra sögunni til - hef þráð það síðan ég var á unglingsaldri.

Rannveig Rist fjallar um efni af sama meiði í viðtali sem nýkjörinn maður ársins í Frjálsri verslun. Skemmtilegt, fróðlegt og umfram allt mannbætandi viðtal við konu sem kemur manni fyrir sjónir sem skynsamur og góður stjórnandi sem leggur alúð upp úr því langtímaverkefni að reka stórt fyrirtæki. Það er næstum að mann langi að fá að vinna undir hennar stjórn þó það hafi aldrei verið draumur minn að vinna í stóru fyrirtæki.

Rannveig gerir að umtalsefni skort á málefnalegri umræðu almennt á Íslandi. Umræðu þar sem tekist er á um rök af virðingu og yfirvegun. Hún telur fyrirtækið sem hún stýrir hafa orðið fyrir barðinu á slíkum skorti á málefnalegri umræðu þegar kosið var um stækkun Alcan í Straumsvík fyrir skömmu síðan. Ég gæti ekki verið meira sammála henni. Upphlaupið og málatilbúnaðurinn allur í kringum þá kosningu var í mínum huga dæmi um stjórnmál á lágu plani. Stjórnmál þar sem stjórnmálamennirnir hlaupast undan merkjum um að taka afstöðu - sem er þó eina hlutverk þeirra - og kjósa að skýla sér á bakvið „meirihluta"vilja almennings í næsta nágrenni. Öllu lágkúrulegri geta stjórnmálin ekki orðið að mínu viti en þegar þau snúast upp í svokallað „íbúalýðræði". Mér er ómögulegt að skilja hvað slíkir gjörningar hafa með þetta mikilvæga orð „lýðræði" að gera. Miklu nær væri að kalla slíka pólitík hugleysi stjórnmálamanna til að vera stjórnmálamenn. Það að vera stjórnmálamaður þýðir að þú ætlar að taka afstöðu - þú ætlar að hafa skoðun og fylgja henni eftir - það er hlutverk þitt og ekkert annað.

Raunar sýnist mér að þetta hugleysi, kjarkleysi einkenni íslensk og kannski líka alþjóðleg (alla vega evrópsk) stjórnmál þessa dagana. Það er í tísku að því er virðist að stjórnmálaforingjarnir láti „lýðinn" leiða sig og segja sér hvert á að fara. Ég er á því að því sem mun betur farið á hinn veginn. Ég held að góð forysta sé alveg jafnmikilvæg nú og hún hefur alltaf verið.

Eins og svo oft þegar mér er mikið mál er farið um víðan völl. Ekki enn farin að minnast á það sem varð mér tilefni til skrifta - leiðara Fréttablaðsins í morgun. Þar gerir Þorsteinn Pálsson að umtalsefni þær skelfilegu afleiðingar sem galdrabrennurnar og sökudólgaleitin eru að hafa á íslenskt samfélag. Þá staðreynd að tortryggni almennings gagnvar starfsemi bankanna og bankastarfsmanna er farin að snúast gegn þessum sama almenningi . Eitthvað sem hefur verið augljóst frá upphafi að hlyti að gerast. Vantraust og tortryggni fjöldans leiðir af sér óöryggi og ákvarðanafælni þeirra sem eru að besta megni að reyna að vinna vinnuna sína. Umhverfið er að færast í þá átt sem þeir háværustu hafa kallað eftir - að gera bankana að pólitískum skömmtunarsjóðum. Hverjum dettur í hug í alvörunni að það séu heilarhagsmunir okkar að staðan sé sú? Dreymir okkur í alvörunni um bankastofnanir undir stjórn íslensku stjórnsýslunnar? Nú eða íslenskra alþingismanna? Hins algóða íslenska „ríkis" eins og umræðan hefur gefið til kynna?

Ég hef haldið því fram frá upphafi hruns að umræðan væri á stórhættulegum nótum og ég held því fram enn - ekki síst á meðan engin er forystan í aðrar áttir. Mannveran hefur alltaf á öllum tímum verið holl undir lýðskrum og ekki síst þegar erfiðleikar steðja að. Við þurfum ekki að leita lengra en til nasismans í Þýskalandi. Gleymum því ekki að sú stefna náði hylli almennings „venjulegt fólks" sem örugglega eins og við núna taldi sig mestan part sæmilega siðmenntað fólk

Stjórnmálamenn á Íslandi mættu hugsa til þess að það er ábyrgðarhluti hvað sagt er - ekki síst á tímum eins og núna. Að ala á tortryggni og sakfellingu án dóms og laga er allra síst þeirra hlutverk. Slíkt tal leiðir ekki til neins anars en frekari tortímingar samfélagsins sem þessum stjórnmálamönnum er ætlað að standa vörð um.

Nú fara áramót í hönd. Ég á enga ósk heitari fyrir nýtt ár en að okkur takist að breyta umræðunni. Að við gefum nornaveiðunum frí og snúum okkur að því sem við getum gert á þessari stundu - að búa til stefnu til framtíðar. Að byggja upp von og trú á framtíðina. Sökudólgaleitin og sakfellingin getur beðið. Fyrst þurfum við að sjá að við getum lifað af.

Gleðilegt ár!

Persónuleg færsla í bland við pólitísk skilaboð

Ég ætla að bregða út af vananum í dag og skrifa persónulega færslu. Má til í þetta skiptið og óska dóttur minni innilega til hamingju með útskriftina og árangurinn á föstudaginn var. Hún útskrifaðist sem stúdent frá Fjölbrautarskólanum í Ármúla og krækti sér í verðlaun fyrir fjögur fög - stærðfræði, hagfræði, sögu og félagsfræði. Ég get ekki lýst því hvað ég er montin af henni en hún er ótrúlega dugleg stelpan og átti þetta fullkomlega skilið. Hér má sjá mynd af okkur mæðgum á útskriftardaginn...

Ég veit fátt skemmtilegra en að tala við hana dóttur mína um stjórnmál en hún hefur mun betri og meiri skilning á stöðu mála en margur annarr að mínu áliti. Hún áttar sig á samhengi hlutanna og sagði mér t.d. á föstudaginn þegar við fórum í Fjarðarkaup til að versla fyrir útskriftina að hún skildi ekki af hverju almenningur á Íslandi væri svo hollur undir afstöðu sjávarútvegsins og landbúnaðarins í afstöðu sinni gagnvart ESB og ynni þannig gegn eigin hagsmunum. Hún áttaði sig á þessu atriði sjálf og þurfti enginn að segja henni þetta.

Það þarf ekki að orðlengja að um þetta atriði erum við mæðgurnar hjartanlega sammála. Ég upplifði það beint í æð á föstudaginn þegar ég neitaði að gefa eftir og falla í það að kaupa íslenska framleiðslu í búðinni - bara af því að hún væri íslensk og ódýrari en sú erlenda sem ég er vön að kaupa og er að mínu áliti betri að gæðum en sú íslenska. Ég var öskureið í þessari ferð - það skal hér með viðurkennt. Ég varð öskureið út í það samfélag sem getur ekki boðið upp á gjaldgengan gjaldmiðil. Samfélag með ónýtan gjaldmiðil sem heimtar að ég kaupi "íslenskt" þó að íslenska varan sé að mínu áliti verri en sú erlenda. Ég harðneita að búa í slíku samfélagi til framtíðar. Ég fyrirlít þennan söng um að við eigum núna öll að kaupa "íslenskt" og við eigum öll að vera svo glöð með allt "íslenskt".

Enn og aftur ítreka ég að ég er samt úr íslenskri sveit. Ég veit alveg og skil hagsmuni íslenskra bænda og sjávarútvegs. Ég hef starfað í viðskiptaumhverfi inn- og útflutnings í tuttugu ár og skil samhengi hlutanna. Ég hreinlega ætlast til þess að fá að vera neytandi sem fæ að velja á grundvelli gæða og raunverulegrar samkeppni. Ég þoli ekki að þurfa að kaupa franska osta fyrir 7.300 kr. kílóið - bara af því að þeir eru "franskir" en ekki "íslenskir". Íslenskir bændur framleiða enga osta í líkingu við þessa frönsku sem ég kaupi og ég skil ekki af hverju ég má ekki kaupa þessa frönsku eða að það komi íslenskum bændum eitthvað við. Íslensk mjólkurframleiðsla hefur ekkert annað en gott af samkeppni alveg eins og íslenskir tómatabændur höfðu mjög gott af erlendri samkeppni. Ég hef aldrei getað keypt jafn fjölbreyttar tegundir af tómötum eða jafngóða tómata eins og síðan opnað var fyrir erlenda samkeppni með niðurfellingu man ekki hvort heldur var tolla eða vörugjalda.

Það er þetta sem ESB aðild snýst um að mínu áliti. Ég vil fá að búa í landi þar sem ríkir heilbrigð samkeppni með gjaldmiðil sem virkar. Ég vil ekki sjá að búa í landi þar sem þjóðerniskenndin ein ríkir og meira að segja mér sem neytanda er gert að kaupa "íslenskt" af því að það er "íslenskt" og ekki vegna neins annars. Ég vil búa í landi þar sem framleiðendur og seljendur búa við samkeppni og þurfa að keppa á grundvelli gæða og/eða verðs hvort heldur eða hvoru tveggja ef þeir vilja. Það er gjörsamlega óþolandi að horfa nú til þess að vera kominn í gamla umhverfið - þar sem allar innfluttar vörur verða ókaupandi vegna ónýts gjaldmiðils.

Þetta er það sem við Íslendingar þurfum að ræða.

Takk!

Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson skrifa áhugaverða grein í Fréttablaðið í dag. Hafi þeir bestu þakkir fyrir. Greinin er skrifuð af skynsemi og er ótrúlega mikilvægt innlegg í umræðuna nú og ekki síst í ljósi þess hverjir skrifa hana.

Opnun á Evrópusambandsaðild í stöðu Íslands nú er svo sjálfsögð að það er fullkomið ábyrgðarleysi ef stjórnmálaflokkar opna ekki fyrir þá umræðu. Með þessu skrefi eru mikilvægir forystumenn í Sjálfstæðisflokknum að lopna fyrir þennan möguleika og það er sannarlega ástæða til að gleðjast yfir því. Það skyldi þó aldrei eftir að enda með því að ég ætti eftir að kjósa Sjálfstæðisflokkinn? Meira að segja það er ekki útilokað í stöðunni í dag.

Ég hef aldrei áttað mig jafnvel á því og síðustu daga hversu mikilvægt það er að skrifa greinar um þá stöðu sem Ísland er raunverulega í dag sem aðili að EES og utan Evrópusambandsins. Þær greinar ætla ég mér að ganga í að skrifa næstu vikur. Aðventan er annasamur tími - jafnvel annasamari nú en oft áður þar sem höfundur er að útskrifa einkadóttur sína á föstudaginn og stendur á sama tíma í framkvæmdum heima fyrir. Því gefst ekki tími til að ganga í þetta verk af viti fyrr en á nýju ári. En það skal gert. Þörfin fyrir umræðu um þá stöðu sem Ísland er raunverulega í er himinhrópandi þegar andstæðingar Ev´ropusambandsaðildar hafa enn og aftur náð undirtökunum í umræðunni. Mikilvægustu kostir þess að vera innan Evrópusambandsins í stað þess að vera aukaaðilar eins og við í raun erum sem EES ríki koma aldrei upp á yfirborðið. Ísland hefur sem EES ríki tekið upp stóran hluta ESB reglugerða og tilskipana með mun meira íþyngjandi hætti en Evrópusambandsríkin sjálf. Hér hefur verið rekin stefna þar sem gagnrýnis- og aðhaldsleysi stjórnmálamanna á innleiðingu og framkvæmd ESB reglugerða og tilskipana hefur verið algjört. Í slíku umhverfi er það íslenska stjórnsýslan sem fær algjört sjálfdæmi um löggjöf og reglugerðarsetningu og stjórnmálamennirnir fela sig á bak við „að svona þurfi þetta vera vegna þess að þessi lög og reglur komi frá ESB". Þetta atriði þarf að koma upp á yfirborðið og ræða. Það gengur ekki fyrir ríki eins og Ísland að lifa í fullkominni sjálfsblekkingu til langrar framtíðar.

Þá er annað mikilvægt atriði sem aldrei er til umræðu en það eru kostir þess að vera hluti af innri markaði ESB. Það atriði er auðvitað mikilvægast af öllu nú fyrir Ísland með hrunið hagkerfi. Möguleikarnir sem landamæraleysi innri markaðarins skapar eru tvímælalaust það atriði sem getur gefið þá innspýtingu sem íslenskt atvinnulíf þarfnast nú. Mikið hefur verið talað um nýsköpun og sprotafyrirtæki síðustu ár. Minna hefur farið fyrir umræðu um það hvað það þýðir fyrir Ísland að verða landamæralaust land á innri markaði Evrópusambandsins og hvað slíkt þýðir fyrir nýsköpunar- og sprotafyrirtæki. Auðvitað er það lykilatriði í þessu sambandi og opnar nýjar víddir. Ég starfaði í þjónustu við inn- og útflytjendur á þeim tíma þegar innri markaðurinn og hrun tollalandamæra tók gildi innan Evrópusambandsins. Ég hef alltaf öfundað Evrópusambandsríkin af þessu atriði og þetta er enn í mínum huga meginkostur þess að vera aðili að sambandinu. Það er lykilatriði í því að hingað komi erlendir aðilar og veiti innlendum aðilum það aðhald sem þeir þurfa og okkur neytendum þá raunverulegu samkeppni sem við þráum svo mjög. Í mínum huga snýst því aðild að Evrópusambandinu um það að Ísland verði land þar sem ríkir raunveruleg samkeppni í framboði og eftirspurn á vöru og þjónustu á markaði.

Á sama tíma gagnrýni ég mjög margt innan Evrópusambandsins. Ég held að um margt sé sambandið á skelfilegri leið og á það ekki síst við um sérfræðingaveldið og ferkantaðar reglur um alla mögulega hluti. Þann hluta erum við sem þjóð sem aðilar að EES að fá yfir okkur hvort eð er og því miður í mjög mörgum tilfellum með meira íþyngjandi hætti en nokkurt aðildarríkjanna. Því er fullkomlega ábyrgðarlaust hjal að tala um að „Ísland megi ekki ganga í Evrópusambandið því með því fáum við yfir okkur svo mikið reglugerðarfargan". Við erum að fá reglugerðarfarganið en við erum ekki að fá helstu kosti þess að vera aðilar. Þetta er sá raunveruleiki sem fyrir löngu síðan er kominn tími til að horfast í augu við.

Enn og aftur - Bjarni og Illugi - TAKK!

Meira um málið síðar...

Sjálfgefið réttlæti ríkisins

Hávær umræða fjöldans síðustu vikur hefur markast af fyrirsögninni hér að ofan - eða þannig hef ég upplifað hana. Að vald íslenska ríkisins tryggi að mest réttlæti sé viðhaft í hverju því sem verið er að takast á við. Umræða af þessum toga veldur mér meiri skelfingu og ótta en ég get með orðum lýst. Ég hef aldrei séð íslenskt ríkisvald viðhafa meira réttlæti en aðrir nema síður sé og raunar hefur íslenskt ríkisvald jafnan komið mér fyrir sjónir sem vont vald. Af þessum sökum hef ég ekki tekið þátt í einni mótmælauppákomu þetta haustið. Ég get ekki hugsað mér að sitja undir málflutningi fólks sem talar fyrir þjóðnýtingu eða að með sem mestu eignarhaldi og afskiptum ríkisins sé réttlæti best tryggt. Tala nú ekki um þann málflutning að það sé sjálfgefið að þannig sé það.

Ég skil ekki umræðu sem markast af því að þar sem „ríkið" eigi nú bankana þá „eigi" ég þá og eigi þar af leiðandi að hafa mikið með það að segja hvernig hlutum þar er ráðstafað. Ég skil yfirhöfuð ekki og hef aldrei skilið þann málflutning að um leið og íslenska ríkið eigi eitthvað „eigi ég" það þar með. Það að vera íslenskur þjóðfélagsþegn er eitt, það að vera fjárfestir eða „eigandi" að einhverju er annað.

Ég man mjög vel þegar Steingrímur J. Sigfússon mætti á aðalfund Símans forðum og talaði þar eins og hann væri sem íslenskur þjóðfélagsþegn þar með „fjárfestir" í íslenska símanum. Steingrímur talaði á þessum fundi eins og hann væri hluthafi í hlutafélagi sem íslenskur ríkisborgari og þar af leiðandi einn „eigenda" Símans sem var í eigu ríkisins. Ég get ekki betur séð en að umræðan þessa dagana markist af þessu sama viðhorfi. Við öll íslenska þjóðin erum „eigendur" að bönkunum og guð má vita hvaða fyrirtækjum öðrum í gegnum þá.

Ríkið er auðvitað ekkert annað en vald okkar þjóðfélagsþegnanna en það er kerfislægt vald - vald sem við ég og þú og allir hinir einstaklingarnir höfum yfirleitt afskaplega lítið með að gera hvernig farið er með. Ríkisvaldið er ekki lýðræðislega kjörið vald eða vald sem verður til vegna þess að þeir sem þar sitja séu best til þess fallnir að sitja þar. Ég sem íslenskur þjóðfélagsþegn hef nákvæmlega ekkert með það að gera hverjir sitja í forsvari fyrir ríkisvaldið á hverjum stað á hverjum tíma. Ég kem ekki að þeirri ákvarðatöku eða hvernig þeir fara með valdið.

Verstu dæmin um vont vald íslenska ríkisins eru að mínu mati kröfur þeirra síðustu ár um eignaupptöku lands á grundvelli laga um „þjóð"lendur. Á grundvelli þeirra laga hefur íslenska ríkið farið offari í valdníðslu gagnvart einstaklingum og það án þess einu sinni að reyna að fela það. Ég hef ekki séð að ég sem íslenskur ríkisborgari hafi getað haft mikil áhrif á þessa skelfilegu gjörninga. Ríkisvaldið hefur í þessu máli vaðið áfram í fullkomlega ósanngjörnum kröfum sínum og notað til þess allan mögulegan og ómögulegan rökstuðning. Ekkert hefur verið ríkisvaldinu heilagt í þessari eignaupptöku. Í þessum gjörningi hefur ríkisvaldið sýnt sitt rétta andlit - fullkomlega miskunnarlaust og ranglátt vald til að gera nákvæmlega það sem því sýnist án aðhalds eða réttsýni af nokkru tagi.

Annað skýrt dæmi sem sýnir fáránleikann sem upp getur komið þegar ríkisvaldið á að tryggja mest réttlæti og sanngirni er dæmið um útgáfuréttinn ástkærum rithöfundi vorrar þjóðar Halldóri Kiljan Laxness. Ríkisvaldið ákvað að taka útgáfuréttinn af þeim aðila sem hafði hann, það gerði ríkið á þeim forsendum að með því væri það að tryggja mest réttlæti. Ríkisvaldið gerði það án þess að hafa nokkrar forsendur fyrir því að aðrir væru í stakk búnir til að taka þennan útgáfurétt yfir. Nú er staðan sú að enginn er með útgáfuréttinn að Halldóri Kiljan Laxness og sú staða getur komið upp að bækur hans verði ekki fáanlegar innan skamms tíma. Getur verið að þeir menn sem þarna tóku ákvarðanir hafi ekki haft neinar forsendur til að taka þær ákvarðanir? Getur verið að þarna hafi einhverjir menn fengið allt of mikið vald - vald sem þeir fóru illa með og veldur okkur öllum mun meiri skaða en ef þeir hefðu látið vera að hafa afskipti af?

Í upphafi hrunsins í október hafði ég á orði að ég vildi ekki „túngarð" Davíðs Oddssonar, Steingríms J. Sigfússonar, Guðna Ágústssonar og þeirra félaga. Ég vildi ekki horfa til þess að íslenskt samfélag yrði eins og samfélagið sem ég ólst upp í. Samfélag pólitískrar spillingar þar sem viðskipti voru viðhöfð á grundvelli þess hvar menn skipuðu sér í flokk en ekki á grundvelli heilbrigðrar samkeppni. Ég get ekki betur séð en ég sé komin í þennan túngarð og guð einn veit hvort, hvenær og hvernig verður aftur snúið. Vonin um að fram á völlin kæmu raddir heilbrigðrar skynsemi dofnar sífellt meir og er að engu orðin. Íslenskt samfélag hefur hrapað aftur á bak um a.m.k. 50 ár og einu raddirnar sem ég heyri opinberlega af fundum eru raddir þjóðnýtingar og afskipta ríkisvalds á öllum sviðum og að það muni tryggja okkur gott, sanngjarnt og réttlátt samfélag til framtíðar. Hvaða röksemdafærsla er að baki þessum upphrópunum? Síðan hvenær tryggja sem mest afskipti íslenska ríkisins mest réttlæti? Getur einhver upplýst mig um það?

Ef Davíð hefði nú bara verið treyst til að ráða öllu...

Mikið er það nú gott að búa í samfélagi þar sem valdmörkin eru á hreinu. Verst að það skildi ekki vera hægt að koma því á fyrr að Davíð Oddsson fengi formleg völd til að ráðaöllu - þá værum við nú ekki stödd í þessum vanda núna - þvílíkt eindæma klúður!

Aumingja Davíð. Mikið rosalega á hann skilda mikla samúð að hafa verið í þessu valdalitla hlutverki öll þessi ár. Það hefði nú verið betra að treysta honum fyrir þessu öllu saman - eignarhaldi á fjölmiðlum, stjórn á því „hverjir" mega eiga og „hverjir" mega stjórna fyrirtækjunum í landinu. Þá væri nú aldeilis önnur staða uppi í íslensku samfélagi í dag.

Saksóknari
Dómari
Alvitur
...algjörlega valdalaust og saklaust fórnarlamb illra afla

Það eru ekki margar þjóðir sem hafa á skipa þvílíkum seðlabankastjóra.

Vonleysi

Það er vont að eygja ekki von en þannig er ástatt með mig núna. Það er áreiðanlega best að hætta þessu rausi hér á vefinn og snúa sér að því að reyna að lifa þetta af. Búa sér til þröngan heim sem gengur út á að hætta að fylgjast með, fara í vinnuna, sinna starfinu og fara heim og sinna sínum nánustu. Svartnætti það sem ég upplifi í þessu samfélagi í augnablikinu á ekkert erindi við aðra en sjálfa mig.

Ég hélt um stund á fimmtudaginn eftir að hafa lesið ræður Þórs Sigfússonar og Vilhjálms Egilssonar frá fundi Samtaka atvinnulífsins að eitthvað verulega jákvætt væri að gerast. Sú von sem þessar ræður þeirra kveiktu slökknaði snarlega aftur eftir hádegi á föstudaginn þegar ljóst var að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði sér að stofna enn eina nefndina um Evrópumál og flýta landsfundi flokksins fram í janúar til að taka þar afstöðu til Evrópusambandsaðildar. Skilaboðin sem ég hafði lesið í leiðara Þorsteins Pálssonar í Fréttablaðinu á miðvikudaginn og foyrstumanna Samtaka atvinnulífsins á fimmtudaginn um að gefa þyrfti út afdráttarlausa stefnu tafarlaust urðu með þessari niðurstöðu að engu. Ég hef væntanlega misskilið herfilega þessi skilaboð.

Það er alveg ljóst að flokkakerfið okkar gerir það að verkum að engar ákvarðanir eru teknar si svona sem brjóta í bága við útgefna stefnu flokkanna. Svo sem auðvitað ekki við því að búast en mikið er það vond staða fyrir þjóð í alvarlegri krísu að þurfa að horfast í augu við að hagsmunir stjórnmálaflokka ganga ofar heildarhagsmunum þjóðar. Stjórnmálaflokkar sem hafa reynst algjörlega ófærir um að takast á við stefnu sem blasað hefur við að þyrfti að taka á árum saman. Jafnvel þegar þetta getuleysi þeirra hefur beðið algjört skipbrot og leitt þjóðina í alvarlegri stöðu en nokkur gat ímyndað sér að gæti gerst - jafnvel þá eru flokkarnir enn í veginum.

Ég geri mér grein fyrir því að nú er ekki eins og öll þjóðin sé sammála mér um að gefa eigi út að stefnt skuli að Evrópusambandsaðild. Það er samt svo að alveg síðan ég horfði á yfirlýsingar Davíðs Oddssonar seðlabankastjóra í Kastljósi kvöldið minnistæða í október hefur það verið algjörlega skýrt fyrir mér að þessi yfirlýsing stjórnvalda væri eina leiðin til að eygja von um komast út úr krísinu ekki síður eina leiðin til að geta verið bjartsýnn til framtíðar.

Mér er alveg gjörsamlega ómögulegt að sjá hvernig hægt er að vera bjartsýnn og rólegur á meðan eldarnir eru slökktir ef engin er framtíðarsýnin. Hvernig á íslenskt hagkerfi með sinn ótrúverðuga gjaldmiðil að ná sér á strik ef sýnin um breytingar til lengri tíma er engin? Hvernig er hægt að bíða rólegur fram í janúar í þessari stöðu?

Mér þykir það verulega leitt en yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá á föstudag um aðgerðir til að hjálpa heimilinum vöktu mér enga von. Yfirlýsingar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um flýtingu flokksfunda fram í janúar gerðu það ekki heldur. Ég er hætt að tjá mig um íslenskt samfélag í bili og ætla að snúa mér að því að reyna að lifa þetta af.

Eigum við nú öll að bíða fram í janúar?

??????????????????

Áskorun til þingmanna á Alþingi Íslendinga 11. nóv. 2008!

Ég á rætur mínar í Framsóknarflokknum, er félagi í Samfylkingunni , hef lengst af starfað fyrir fólk sem aðhyllist Sjálfstæðisflokkinn. Ég trúi ekki á flokka. Ég trúi á blöndu hugmynda, raunsæis og skynsemi í afstöðu til stjórnmála.

Ég hef lengst af starfað í viðskiptalífinu - í þjónustu við fyrirtæki í landinu. Ég trúi af heilum hug að frelsi í viðskiptum sé besta leiðin til farsældar hverju samfélagi. Því frelsi þarf þó að fylgja skynsemi og raunsæi sem eru eiginleikar sem maðurinn má aldrei sleppa höndinni af.

Ég trúi ekki að eitt form á eignarhaldi sé endilega öðru fremra eða yfirhöfuð að „trú á eignarform" eigi að vera leiðarljós okkar í stjórnmálum dagsins í dag. Ég trúi að tilgangur fyrirtækja og stofnana sé meginmarkmiðið og að eignarhaldið eigi að ráðast því hvað hentar þeim tilgangi best.

Ég upplifði breytinguna við upptöku Evrunnar og hrun „landamæra" innan Evrópu.Ég upplifði þann lúxus að geta borið saman flutningskostnað frá öllum löndum Evrópu í stað þess að umreikna svissneska, belgíska, franska franka, hollensk gyllini, ítalskar lírur, spænska peseta, þýsk mörk... yfir í íslenskar krónur. Allt í einu varð það mögulegt að gera kröfur á að sama þjónusta væri seld sama verði í öllum þessum löndum. Það varð mér strax ljóst að helstu kostir Evrunnar kæmu fram á löngum tíma.

Ég hef lengi verð sannfærður Evrópusambandssinni. Ekki vegna þess að ég „trúi á" Evrópusambandið - ekki frekar en ég „trúi á" Alþingi Íslendinga. Ég er sannfærð um að Evrópusambandið hefur skipt sköpum um þróun Evrópu. Viðskiptaleg tengsl - ekki síst vegna sameiginlegs gjaldmiðils skipta sköpum. Á sama tíma held ég að Evrópusambandið sé á skelfilegri leið um margt. Eina leiðin til að hafa áhrif á leiðina er að verða fullur þátttakandi .

Ég hef síðustu ár upplifað upptöku Evróputilskipana og reglugerða í íslenskan rétt. Ég hef upplifað gagnrýnisleysi og einhliða upptöku þessara laga og reglna sem alþingismenn og stjórnsýsla þvo hendur sínar af og segja að þeir geti ekkert gert við „þetta komi frá Evrópusamabandinu".

Ég hef nú í tvö ár verið í starfi þar sem megnið af vinnunni fer í að gagnrýna Evróputilskipanir og reglugerðir sem greininni sem ég starfa fyrir er gert að taka upp hvað sem tautar og raular. Þessi atvinnugrein starfar undir löggjafarvaldi í Evrópu - löggjafarvaldi sem íslenski löggjafinn þrástagast við að hafa nokkuð með að gera. Meirihluti alþingismanna á Íslandi heldur því statt og stöðugt fram að við getum ekki gerst aðilar að Evrópusambandinu vegna þess að „því fylgi svo mikið reglugerðarfargan"!

Ég verð að játa að ég skil þetta ekki. Hvernig í ósköpunum er hægt að heyja margra ára baráttu sem byggir á því að þurfa ekki að taka upp eitthvað sem þegar er verið að taka upp? Hvernig stendur á því að Íslendingar mega bara fá gallana af Evrópusambandsaðild en þeim er algjörlega meinað að fá að upplifa kostina? Landamæraleysið og „innanlandsviðskipti" við lönd Evrópusambandsins og upptöku evru? Hvaða skynsemi er í stjórnmálum af þessu tagi?

Íslenska hagkerfið er hrunið. Gjaldmiðill okkar er búinn að vera og er raunverulega ekki til sem stendur. Ég sé ekki að ég muni sakna hans* enda af verðbólgukynslóðinni og hef aldrei skilið af hverju mér ætti að vera eitthvað sérstaka hlýtt til íslensku krónunnar. Íslenska krónan hefur gert mér lífið leitt alla mína ævi og fátt myndi gleðja mig meir í daglegu lífi en að þurfa ekki hugsa stöðugt um „gengismál".

Að þessu sögðu er áskorun mín til þingmanna eftirfarandi!

Í guðs bænum hristið af ykkur „flokks"fjötrana! Gefið okkur framtíðarsýn! Leyfið okkur að eygja von um að Ísland verði áfram í samfélagi þjóðanna! Takið afstöðu til þess sem taka þarf afstöðu til og það strax! Við getum ekki beðið! Þið eruð fulltrúarnir sem við kusum til að stjórna þessu samfélagi. Þetta samfélag er nú í verri krísu en við höfum nokkurn tíma horfst í augu við. Þið berið ábyrgð gagnvart okkur sem kusum ykkur - meiri og mikilvægari ábyrgð en gagnvart flokkunum sem þið tilheyrið! Flokkar eru mannanna verk og þeir mega breytast og þróast eins og önnur mannanna verk! Í guðs bænum... talið við okkur og gefið okkur sýn!


• Þó ég játi að hann má alveg lifna við til skamms tíma til að við eigum möguleika á að losna við hann endanlega og getum jarðað hann með reisn, án þess að hann geri okkur öll gjaldþrota.

Hverjum eigum við að treysta? Hvar er forystan?

Nú er kominn sunnudagur 9. nóv. 2008. Vinnuvika framundan - vika númer sex síðan Hrunið byrjaði með þjóðnýtingu Glitnis. Hvað hefur gerst síðan? Hvað eru stjórnvöld að gera til að efla trú okkar á að þetta samfélag okkar eigi sér framtíð? Það er alveg rétt að það hefur verið ástæða til hrósa Geir H. Haarde fyrir þá yfirvegum sem hann hefur sýnt síðan áfallið reið yfir en öllu má nú ofgera... er það nægilegt að sýna yfirvegun í slíkum aðstæðum viku eftir viku eftir viku?

Hvar í ósköpunum sér þess stað að einhver sé að stjórna landinu? Er einhver áætlun í gangi? Er einhver „strategía í gangi"? Er einhvern að vinna að almannatengslum fyrir Ísland einhvers staðar? Er einhver að tala við bresk, hollensk, þýsk yfirvöld til að reyna að leysa mál okkar gagnvart þeim? Er einhver að vinna í því að Ísland muni einhvern tíma eiga sér viðreisnar von í alþjóðasamskiptum aftur? Er einhver að vinna í því að sá skaði sem við höfum orðið fyrir leiði ekki til þess að við verðum brennimerkt til langrar framtíðar og dæmd til að skammast okkar fyrir þjóðernið?

Í kvöldfréttum var það ítrekað einu sinni enn að stórþjóðirnar innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vinni gegn því að sjóðurinn veiti okkur lán nema gengið verði frá Icesavereikningunum. Þetta eru hræðilegar fréttir - svo hræðilegar að ég get ekki hugsað þá hugsun til enda. Getur það í alvörunni verið að þetta sé staðan? Eru Bretar og Hollendingar að vinna gegn því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn veiti okkur lán? Ef það er raunin geta stjórnvöld þá verið svo væn að segja mér hvernig í ósköpunum Ísland getur unnið sig út úr þessu hruni? Hvernig á krónan að geta orðið til aftur? Er gjaldeyrisskömmtun komin til að vera? Er Ísland orðið lokað land til framtíðar og er það sýnin sem við eigum að venja okkur við? Á það fyrir Íslandi að liggja að verða samfélag hliðstætt við Kúbu eða Albaníu?

Er til of mikils mælst af stjórnvöldum að þau hafi haft einhverja áætlun í höndunum þegar þau þjóðnýttu Glitni og settu neyðarlög til að halda utan um hagsmuni ÍSLENSKS hluta bankanna? Héldu þau í alvörunni að þessar ráðstafanir hefðu engar afleiðingar? Héldu íslensk stjórnvöld í alvörunni eins og seðlabankastjóri lýsti yfir í frægu Kastljósviðtali að „þetta væri ekkert mál - við Íslendingar myndum bara byggja skjaldborg utan um íslenskan hluta bankanna og klippa erlendar skuldir frá - kannski greiða svona 5 - 15% þeirra"!!! Hvers konar samfélag er það sem er enn með þennan sama seðlabankastjóra við stjórnvölinn? Hvaða trausts nýtur þessi maður eða þessi stjórnvöld hjá þeim þjóðum sem urðu fyrir þessum gjörningi? Gerðu þau enga áætlun um hvað þetta mundi leiða af sér og starfa þau ekki enn eftir neinni áætlun um hvernig unnið skuli úr þessu?

Íslenskur almenningur sýnir reiði - botnlausa reiði sem snýr að „auðmönnum", bankastjórnendum, jafnvel bankastarfsmönnum. Háværir alþingismenn taka undir þennan söng, eru með yfirlýsingar á yfirlýsingar ofan um „auðmenn" og „fallista í viðskiptalífi" og ala þar með á sundrungu þjóðarinnar á verstu krísutímum sem orðið hafa síðustu áratugi. Ekkert er lengur heilagt. Fólk sem hefur notið virðingar er gert tortryggilegt. Jafnvel reynt að þagga niður í því með þeim orðum að nú sé það orðið „Ríkis"starfsmenn og megi því ekki lengur segja hug sinn!

Gera stjórnvöld og Alþingi sér grein fyrir hvað er að gerast í íslensku samfélagi? Eru einhverjir þarna sem neita að taka þátt í þessu og opna munninn? Vita stjórnmálamenn á Íslandi ekki hvaða hlutverk þeir hafa? Hvar er ábyrgðin? Hvar er forystan?

Sökudólgaleit og afneitun

Það er undarleg árátta að sitja við og setja gamlar greinar inn á bloggsíðu á tímum eins og þessum. Nánast eins og að sitja við skriftir á meðan húsið brennur ofan af manni. Læt staðar numið við þá „sagnfræði" að sinni.

Nú eru liðnar fjórar vikur síðan bankakerfið okkar hrundi og samfélagið fór í „biðstöðu". Það er enn í biðstöðu og ekki að sjá hvenær því linnir. Gjaldmiðillinn okkar er ekki til amk ekki á sama gengi báðum megin við hafið og viðskipti við útlönd eru öll í uppnámi. Alþingismennirnir okkar - þeir sem við eigum að treysta til að leiða okkur út úr krísunni og fyrir framtíð okkar deila hvor á annan - eru með háværar yfirlýsingar um „auðmenn" eða viðra hugmyndir sínar um að taka upp norska krónu eða einhverjar víðlíka nærtækar lausnir á því vandamáli sem við er að etja!

Á meðan bíðum við... Eftir hverju erum við að bíða? Og hvað eigum við að bíða lengi?

Skynsemisraddirnar...

Nú sem aldrei fyrr þrái ég að fá að heyra skynsemisraddir . Skynsemisraddir um hvar við erum, hvað þarf að gera í þeirri stöðu og síðast en ekki síst framtíðarsýn. Ég held reyndar að skortur á framtíðarsýn stjórnvalda núna sé stórhættulegt til skemmri tíma og ætla að færa rök fyrir því hér.

Í tvígang í síðustu viku hef ég lent í þeim aðstæðum að orð mín hafa orðið til þess að vekja þvílíka reiði áheyrenda að ég hef fengið skýra aðvörun um það hversu eldfimt ástandið í samfélaginu er nú um stundir. Í flugvél á leið frá Akureyri á sunnudaginn var las ég stuttan kafla úr viðtali við Björgúlf í Morgunblaðinu upphátt fyrir ferðafélaga minn. Það leyndi sér eflaust ekki að ég var sammála því sem fjallað var um. Orð mín urðu til þess að kona ein í næstu sætaröð stóð upp og bað mig lengstra orða „að halda þessum skoðunum fyrir mig". Ég fékk semsagt skýr skilaboð um það að „þessar skoðanir" mínar voru ekki leyfilegar . Í seinna skiptið sat ég á kaffihúsi ásamt fleirum þegar ein okkar byrjaði að tala um það „að einkavæðingunni væri um að kenna þetta ástand". Ég brást ákveðin við og sagði „að svona mættum við einmitt ekki hugsa". Þessi orð mín urðu til þess að viðkomandi fuðraði upp í reiði og sagði að svona væri einmitt íslenskt samfélag og hefði alltaf verið „maður mætti ekki hafa skoðanir" og þar með stóð hún upp og var rokin. Það skipti engu þó ég bæðist margfaldlega afsökunar og reyndi að leiðre´tta orð mín sem höfðu hugsunarlaust hrokkið af vörum mér. Þetta eru einungis tvö lítil dæmi um það hvernig ástandið í íslensku samfélagi er núna í vetrarbyrjun 2008. Fólk er að springa úr reiði, ótta og hræðslu og óbreyttir borgarar - venjulegt fólk er að springa. Óvissan - óöryggið er algjört.

Þetta ástand er eitthvað sem stjórnmálamennirnir og við öll verðum að taka alvarlega. Við getum ekki haldið út í margar vikur með enga stefnu til framtíðar - aðra en þá að slökkva elda. Við verðum öll að eygja einhverja von um breytingar í nánustu framtíð. Ég segi fyrir mig að mig hefur langað mikið til að taka þátt í opnum fundum um ástandið síðustu vikur en ég hef ekki treyst mér til þess vegna þess að það skiptir mig öllu máli hvernig þar er haldið á málum. Það skiptir mig öllu máli hverjir eru frummælendur á slíkum fundum - ég vil t.d. ekki sitja undir hugmyndafræði sem gengur út á að „einkavæðing" sé slæm og „ríkisvæðing" sé góð. Ég vil ekki sitja á fundi sem gengur út á að lausn vandans sem við er að glíma felist í að hengja „auðmennina". Ég vil hlusta á leiðtoga sem tala af skynsemi . Leiðtoga sem horfa fram á við og segja mér að samfélagið Ísland verði áfram alþjóðlegt samfélag. Opið og betra samfélag þar sem við öll höfum leyfi til að hafa pólitískar skoðanir.

Það getur vel verið að í þessu felist mótsagnir. Að ég segi í einu orðinu að ég vilji ekki hlusta á tilteknar skoðanir og í hinu að einungis ákveðnar skoðanir séu leyfilegar. Það verður að hafa það. Ég stend við það. Ég þrái heilbrigt samfélag. Samfélag sem ræðst ekki af flokkadráttum heldur heilbrigðri skynsemi. Ég hef síðustu vikur drukkið í mig skynsemisraddir. Ég les leiðara Þorsteins Pálssonar og Jóns Kaldal í Fréttablaðinu af áfergju. Ég hlusta á Eddu Rós Karlsdóttur hvar sem færi gefst. Ég les bloggið hans Björns Inga á vefnum daglega. Ég heyrði augnablik í Jóni Ormi Halldórssyni í útvarpinu um daginn og leið eins og þar færi gamall vinur. Ég les og hlusta á það sem þetta fólk hefur að segja vegna þess að mér finnst það skynsamlegt. Ég horfi ekki á það sem þetta fólk segir og skrifar í gegnum „flokkspólitísk" gleraugu heldur sem fólk sem höfðar til mín.

„Skynsemisraddirnar" verða að gefa færi á sér. Við sem ekki viljum aðhyllast skoðanir Bjarna Harðarsonar, Jóns Magnússonar, Ögmundar Jónassonar, Steingríms J. Sigfússonar, Einars Más Guðmundssonar, Guðna Ágústssonar... við verðum einhvers staðar að eiga aðgang að öðrum röddum.

Því er áskorun mín til fólks sem vill ekki að Ísland verði einangrað land í samfélagi þjóðanna: Leggjum „flokkslínur" til hliðar um stund! Höldum stóran fund opinn fund - þvert á flokka - þar sem frummælendur eru fylgismenn þess að Ísland verði áfram í samfélagi þjóðanna! Veitum stjórnvöldum það aðhald sem þeir þurfa nú sem aldrei fyrr! Sendum þeim skýr skilaboð um hvernig við viljum sjá Ísland framtíðarinnar!

Ég býð mig fram sem sjálfboðaliða í skipulagningu slíks fundar!

Hvar er stefnan? Hver eru úrræðin?

Birti þessa grein á bloggi mínu fyrst 31.10. 2008 en hún var skrifuð á sínum tíma þegar Davíð hafði í hótunum við Þjóðhagstofnun - áður en hann lagði stofnunina niður.

Það er undarlegt ábyrgðarleysi sem forsætisráðherra okkar leyfir sér að hafa í frammi þessa dagana svo ekki sé meira sagt. Ég er hrædd um að hver venjulegur launamaður í fyrirtækjum þessa lands sem leyfði sér að taka á vandamálum á sama hátt og hann gerir nú - yrði fljótt látinn fjúka. Það að neita að horfast í augu við vandann sem við er að etja og og benda þess í stað á sendiboða skilaboðanna og gera úr honum sökudólg er ekki góð aðferð við lausn vandamála og vægast sagt ekki til þess fallin að vekja traust. Í hvaða landi öðru mundi svona framkoma líðast - ég bara spyr?

Ég lýsi hér með eftir stefnu og markmiðum forsætisráðherra út úr því ástandi sem nú ríkir og það strax. Hann leyfði sér að viðhafa þau orð að spá Þjóðhagsstofnunar væru nú engin raunvísindi og taldi sennilega að það væru einhver ný tíðindi. Ég er viss um að ekki nokkur maður heldur því fram að hagfræðin yfir höfuð sé raunvísindi en engu að síður ætla ég að vona að flest okkar séu á þeirri skoðun að mark sé á henni takandi. Það hefur löngum verið vitað að efnahagsmál þjóða í opnu hagkerfi, þar sem flestir þættir lúta lögmálum markaðarins, geta breyst við orðróm um að eitthvað sé í aðsigi. Það þarf jafnvel ekki meira til en ábyrgðarlaus orð þeirra sem eru við stjórnvölinn. Ég man ekki betur en að Davíð Oddsson sjálfur hafi nánast komið hagkerfi Íslands á kaldan klaka með bölsýni sinni í upphafi stjórnarferils síns. Ég minnist orða Ólafs Jóhanns Ólafssonar er voru á þá leið, að við lestur Morgunblaðsins í flugvél á leið frá Bandaríkjunum til Íslands hefði hann hugsað - hvernig það væri, hvort það væri ennþá byggt ból á Íslandi. Svo dökk var umræðan um ástandið í landinu á þeim tíma. Það er ekki að efa að hluta þeirrar niðursveiflu mátti rekja til þess hvernig talað var á þeim tíma. Svartsýni og bölmóður getur leitt til niðursveiflu á sama hátt bjartsýni getur leitt til uppsveiflu. Fyrir einhverjum árum þegar miklar sveiflur voru viðvarandi á gengi dollars var talað um að forseti Bandaríkjanna mætti ekki fá kvef öðruvísi en það hefði áhrif á gengi dollarans!

Einmitt vegna þessa skiptir miklu máli hvað forsætisráðherra þjóðar lætur hafa eftir sér, það skiptir máli að hann sé ábyrgur í orði og athöfnum og til þess líklegur að skapa traust. Í slíku ástandi eins og nú þegar fjölmiðlar eru uppfullir af tíðindum um aukna verðbólgu skapar það óöryggi. Sú kynslóð sem ég tilheyri man mjög vel hvað verðbólga þýðir og ég er þess fullviss að flest okkar viljum allt annað en upplifa slíka tíma aftur. Þó ekki sé útlit fyrir að við séum á leið inn í sama ástand nú - þá skiptir miklu máli að skapa trú okkar á að svo sé ekki. Aðstæðurnar nú minna um margt á fyrra ástand, umtalsverð lækkun hefur orðið á gengi krónunnar - þó ástæðurnar fyrir því nú séu af völdum markaðarins en ekki vegna aðgerða stjórnvalda þá eru afleiðingarnar þær sömu og áður. Innflutningur verður dýrari, við neytendur kaupum innflutta vöru hærra verði. Það að verðlag hækkar verður til þess að vísitölutryggð lán okkar hækka einnig (og höfðu þau þó hækkað nóg vegna gífurlegra vaxtahækkana). Hvoru tveggja þýðir að kaupmáttur okkar þverr. Fyrir einhverjum dögum síðan voru tilkynntar hækkanir á áfengi og tóbaki - sem hafa áhrif til hækkunar framfærsluvísitölu (annars merkileg ráðstöfun hjá ríkinu að ganga á undan með opinberar verðhækkanir á svo viðkvæmum tímum). Þetta minnir hvoru tveggja óumræðilega á gamla tíma. Einmitt þess vegna er þörfin mikil að fá að heyra til hvaða ráðstafana skuli gripið. Einmitt þess vegna er nauðsynlegt til þess að vita að forsætisráðherra landsins sé þess meðvitaður að það er ekki allt í lukkunar velstandi og eitthvað þarf að gera. Ég er ekki að biðja um svartsýni og bölmóð á sömu nótum og fyrir rúmum áratug. Ég bið um viðurkenningu á því að við ákveðið vandamál sé að etja sem leita þurfi lausna á. Ég bið um stefnu, markmið og leiðir til að skapa áframhaldandi stöðugleika. Það er gjörsamlega óviðunandi ástand að á slíkum óvissutímum sé við stjórnvölinn maður sem kýs að stinga höfðinu í sandinn og afneita vandamálinu - það er líklegasta leiðin til að allt fari á versta veg.

Þessi grein hefur ekki birst opinberlega áður en hún var send Mbl. á sínum tíma þegar Davíð hafði í hótunum við Þjóðhagstofnun - áður en hann lagði stofnunina niður.

Samfélagið Ísland í lok október 2008

Aldrei datt mér í hug að ég ætti eftir að upplifa þvílíka tíma eins og síðustu vikur. Ég hélt satt að segja að þvílíkir hlutir gætu ekki gerst í nútímanum en það er kannski besta merkið um hvað maður er takmarkaður. Sagan endurtekur sig sífellt og maður ætti að vera nægilega upplýstur til að vita það.

Bankakerfið okkar er hrunið - sannarlega - en því miður sýnist mér að sem þjóðin sé gengin af göflunum líka og það þykir mér öllu verra. Einstaklingar eru dæmdir til sektar án dóms og laga og maður heyrir af því að þeir og fjölskyldur þeirra sitji undir líflátshótunum. Hvar er siðferði okkar nú? Erum við þegar allt kemur til alls ekkert öðruvísi fólk en á tímum galdrabrennanna? Erum við í alvörunni - fólk á Íslandi árið 2008 - tilbúin að falla í sama farið og fólk á Íslandi á 17. öld? Sem betur fer hefur ekki enn verið framið ofbeldisverk á grunni þessa hruns - en ég spyr mig hversu langt er í að það gerist?

Ísland hefur sannarlega verið undarlegt samfélag síðustu árin. Samfélag endalausrar græðgi og umræðu um peninga - en er það svo einfalt að við öll "hinn alsaklausi almenningur" getum leyft okkur að hengja nokkra einstaklinga fyrir það sem gerst hefur? Það þykir mér ódýr lausn hjá heilli þjóð sem hefur sem einn maður verið í eltingaleik í kringum gullkálfinn um árabil. Við þurfum ekki annað en líta út á götu til að sjá dæmi um það.

Bankakerfið er hrunið - sannarlega og mörg fyrirtæki eiga væntanlega eftir að fylgja í kjölfarið. En er það svo einfalt að hægt sé að segja að hrun bankakerfisins sé um að kenna einhverjum örfáum einstaklingum sem við getum bent á núna? Eru "þessir menn - útrásarvíkingarnir" þeir seku um allt sem gerst hefur í íslensku samfélagi síðustu ár? Ég held ekki og ég sé ástæðu til að mótmæla þeirri óhugnanlegu umræðu sem nú tröllríður íslensku samfélagi.

Ég veit ekki í dag frekar en nokkur annarr hvort að það sem gerst hefur þurfti að gerast. Ég veit ekki hvort að íslensku bankanir voru í raun og veru gjaldþrota eða hvort þeir voru í raun og veru vel reknir bankar. Ég hef heyrt fín rök fyrir hvoru tveggja og ég get keypt báðar röksemdafærslurnar. Sumt fæ ég að vita seinna - þegar sagan hefur varpað ljósi á það sem gerst hefur en sumt fæ ég aldrei að vita.

Eitt veit ég og finnst ástæða til að halda upp á það - en það er að íslenska krónan hefur gert það mögulegt byggja hér upp risastór fjármálafyrirtæki á örfáum árum, í rekstrarumhverfi sem gerði nánast allri annarri útflutningsstarfsemi mjög erfitt fyrir. Það var augljóst í byrjun aldarinnar að bankanir voru í einstakri aðstöðu að því leyti að þeir gátu leikið sér með þennan veika gjaldmiðil og það nýttu þeir sér og hafa gert allar götur síðan. (Það gerðum við - almenningur líka). Það hefði væntanlega ekki verið eins auðvelt að ná svo miklum árangri með innlánsreikninga sem dæmi nema vegna þess gríðarlega háa vaxtastigs sem hér hefur verið. Þá sögu alla verða hag- og sagnfræðingar að segja okkur einhvern tíma en það verður ekki gert nú - í miðri brennu.

Það sem við þurfum að muna er að vandamálið hvað varðar íslensku krónuna - veikan gjaldmiðil í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi hefur blasað við okkur öllum árum saman. Þeir sem hafa átt að taka á því vandamáli hafa neitað því að gera það - stjórnmálamennirnir okkar. Við höfum kosið þessa stjórnmálamenn yfir okkur - þess vegna berum við ábyrgð á því sem gerst hefur og enginn annar. Það er alveg sama hversu mjög við viljum hvítþvo okkur af því og dæma aðra hægri vinstri - við berum ábyrgð á því að kjósa okkur aðila við stjórnvölinn hverju sinni og við horfumst nú í augu við afleiðingarnar af því.

Við berum líka ábyrgð á okkar fjárhagslegu gjörningum. Við vitum það og höfum alltaf vitað það - að við berum ábyrgð á því hvaða ákvarðanir við tökum. Það hafa alltaf verið til óheiðarlegir sölumenn, það hafa alltaf verið til fyrirtæki og einstaklingar sem hafa reynt að pranga einhverju inn á okkur og selja okkur gull og græna skóga. Við vitum að við berum ábyrgð á því hvort við tökum mark á þeim eða ekki. Við getum ekki búið í samfélagi þar sem við gerum aðra ábyrga fyrir okkar gjörðum. Við - íslenska þjóðin - töpuðum okkur í þessu gullaldaræði og við verðum sjálf að bera afleiðingarnar af því. Ef í ljós kemur að einstaklingar hafa gerst sekir um glæpi síðar þá kemur það í ljós síðar og þá verða þeir menn dæmdir fyrir það. Ég vil ekki búa í samfélagi þar sem "dómstóll götunnar" er við völd og ég leyfi mér svo sannarlega að vona að þannig sé það með okkur flest.

Það að hlusta nú á stjórnmálamenn slá sér til riddara fyrir að vera sérstakir boðberar réttlætisins - sömu stjórnmálamenn og skömmtuðu sér eftirlaun með hraðafgreiðslu laga í gegnum Alþingi á síðustu þremur dögum þings um áramótin 2003 - 2004 veldur mér satt að segja ógleði. Það veldur mér líka ógleði að heyra að almenningur á Íslandi virðist þeirrar skoðunar að "ríkið" sé einfært um að sýna sanngirni og réttlæti. Nú á að þjóðnýta allt og það á að tryggja hér réttlátt þjóðfélag til framtíðar. Heyr á endemi! Ríkið greiddi forstjórum sínum 140 milljónir fyrir það eitt að hætta störfum á árinu 2003. Ójá ríkið kunni alveg að taka þátt í þessum ofurlaunaleik eins og aðrir. Ég tel ástæðu til að minna á þessa sögu. Í þeim tilgangi fyrst og fremst ætla ég að dunda mér við það næstu daga að setja gamlar greinar, skrifaðar á árunum 2001 - 2004 hér inn á vefinn.


Ofurlaunin eru sérstakt mál og verður þess vegna tekið fyrir sérstaklega. Það er áreiðanlega rétt að „útrásarvíkingarnir" margir hverjir hafi verið í fararbroddi í þeirri vitleysu allri saman en þeir eru sannarlega ekki einir um það og þeir eru heldur ekki ábyrgir fyrir þeirri hugmyndafræði. Þeirra kollegar um heim allan hafa verið á kafi í sömu vitleysunnu og þeir byggja þá gjörninga á hugmyndafræði sem kennd er í öllum okkar viðskiptaháskólum og heitir „árangurstengd laun". Það verður vonandi afleiðing þessarar kreppu sem nú gengur yfir heiminn að rannsóknarniðurstöður og gagnrýni á þessar hugmyndir komi upp á yfirborðið og nái athygli og ekki síður áhuga þeirra sem sitja í stjórnum fyrirtækja. Auðvitað á rekstur fyrirtækja að ganga út á langtímahugsun en ekki skammtímagróða. Við öll sæmilega skynsamt fólk vitum og höfum alltaf vitað að það er algjörlega út í hött að einn maður geti verið margra tuga milljóna virði á mánuði. En það mál er sérstakt mál og þýðir ekkert fyrir okkur núna að ætla að hengja menn fyrir það án dóms og laga.

Heildarhagsmuni ofar flokkshagsmunum - takk!

 

Heildarhagsmuni ofar flokkshagsmunum – takk!

Grein birt í Mbl. 27. okt. 2008

Aldrei hefur það birst mér jafnskýrt og nú hversu miklu máli pólitíkin skiptir. Aldrei hefur það verið mér jafnljóst og nú hversu mikilvægt það er að á Alþingi sitji fólk sem ég treysti. Aldrei hefur það verið mér jafnljóst og nú hversu mikil ábyrgð felst í því að kjósa. Við erum komin á þann stað þar sem pólitískar ákvarðanir skipta öllu máli.

Það hefur vægt frá sagt vakið mér ótta að heyra margt það sem stjórnmálamennirnir á Alþingi hafa talið mikilvægast síðustu tvær vikurnar. Vikur þar sem hjól atvinnulífsins hafa stöðvast og verðmætasköpunin þar með. Drambsemi og þjóðernishyggja á slíkum krísutímum er óhugnanleg svo ekki sé meira sagt. Að hlusta nú á fullyrðingar stjórnmálamanna í þá veru að við getum komist í gegnum þetta allt ein og sjálf án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er með ólíkindum. Það er full ástæða til að vekja athygli á orðum Uffe Ellemann Jensen sem vitnað var til á forsíðu Fréttablaðsins í vikunni en þar varaði hann okkur Íslendinga við því að láta ekki stolt okkar verða til þess að við enduðum í sömu stöðu og Bjartur í Sumarhúsum. Þessi orð Uffe Ellemann hafa verið þau gagnlegustu sem ég hef séð koma frá stjórnmálamönnum síðustu tvær vikur.

Að hafa á tilfinningunni núna á slíkum krísutímum að flokkshagsmunir séu hafðir ofar öllu öðru – jafnvel ofar heildarhagsmunum þjóðarinnar er með öllu óþolandi. Ef að ákvarðanir sem teknar eru núna þýða að stjórnmálaflokkar munu klofna – þá mega þeir klofna og það þó fyrr hefði verið. Um árabil höfum við búið við stjórnmálakerfi þar sem hagsmunir flokkanna hafa verið settir ofar hagsmunum landsmanna. Ekkert er fánýtara fyrir okkur nú en gamlar klisjur og stjórnmálamenn sem eru fastir í úreltum hugmyndum.

Um árabil hefur það verið augljóst að Íslendingar þyrftu að takast á við þau vandamál sem lítill gjaldmiðill hefur skapað okkur í alþjóðlegum heimi nútímans. Um árabil hafa stjórnmálamennirnir okkar hver um annan þveran reynt að finna leiðir til að þurfa ekki að takast á við þetta vandamál. Leit íslenskra stjórnmálamanna allt síðasta ár að “hjáleið” í gjaldmiðilsmálum er vægast sagt hjákátlegt nú. Við sjáum nú hvert slík pólitík leiðir okkur. Það hefur aldrei reynst gott veganesti til framtíðar að stinga höfðinu í sandinn og neita að horfast í augu við raunveruleikann. Það sem við upplifum nú er bein afleiðing slíkrar stefnu.

Íslenska krónan er ekki saklaust fórnarlamb í umróti síðustu ára eða hruni bankakerfisins síðustu vikur. Íslenska krónan hefur haft lykilhlutverki að gegna í öllu því sem gerst hefur í íslensku hagkerfi síðustu ár – að halda öðru fram er í besta falli óraunsæji af verstu gerð.

Það er ekki valkostur að bjóða okkur upp á að búa við slíkar sveiflur sem einkennt hafa íslenskt hagkerfi um langa framtíð. Einangrunarstefna er ekki valkostur. Evrópusambandsaðild og upptaka evru er augljós krafa okkar sem viljum áfram búa í umhverfi alþjóðlegra viðskipta. Aðild að Evrópusambandinu er ekki trúarlegt atriði, það mun ekki leysa allan okkar vanda – langt því frá – en það er eini möguleikinn til að geta sem Íslendingur horft bjartsýnn til framtíðar. Nú ríður á að við sem viljum sjá stjórnmálamennina okkar takast á við raunveruleikann sjáum til þess að það muni þeir gera.

Minning - Jónas Reynir Jónsson birt í Mbl 29.02.2008