Trúarbrögðin og afleiðingar þeirra

Ég held að fyrrverandi svila mínum hafi aldrei dottið í hug að hann hefði höndlað sannleikann, eða að hann vissi betur en aðrir um gangverk lífsins. Hann var menntaður í Háskóla Íslands með fjögurra ára Cand Mag. gráðu í viðskiptafræði. Hann var sér þess vel meðvitaður að nám hans veitti honum sérfræðiþekkingu á tilteknu sviði viðskiptafræða – en ekkert umfram það.

Á tíunda áratugnum fór að bera á því að menn létu eins og „svörin“ væri að finna í viðskiptafræði og það átti eftir að ágerast mjög á þeirri öld sem við nú lifum. Páll Skúlason var duglegur að benda okkur á að hún væri undarleg þessi árátta sem við værum umlukin alla daga, að svörin við öllu milli himins og jarðar væri að finna í markaðsfræðum. Við létum okkur samt ekki segjast og vorum og erum dugleg við að innleiða og upphefja þessi trúarbrögð. Þau trúarbrögð að viðskiptaheimurinn og viðskiptaháskólarnir haldi á sannleikanum og hafi svörin við öllum sköpuðum hlutum.

Mig hefur lengi langað til að skrifa þennan formála að grein og læt nú loksins verða af því.

Árið 1997 voru innleiddar miklar skipulagsbreytingar hjá aðaleiganda TVG-ZIMSEN – Eimskipafélaginu – skipulagsbreytingar sem áttu eftir að hafa afgerandi áhrif á mitt líf. Skipulagsbreytingar sem rekja mátti til þessara nýju trúarbragða sem heimurinn var í þann veginn að lyfta í hæstu hæðir.

Framkvæmdastjóri TVG-ZIMSEN var ungur, metnaðarfullur maður, tiltölulega nýútskrifaður úr viðskiptafræði þegar hann tók við sem framkvæmdastjóri. Hann var mjög áhugasamur um nýjar stjórnunarhugmyndir sem verið var að innleiða hjá Eimskipafélaginu og kynnti fyrir okkur starfsmönnum áætlanir sínar um stofnun hinna ýmsu hópa sem áttu að bæta starfsemi fyrirtækisins á öllum sviðum.

Ég, sem ástríðufullur starfsmaður sem brann af metnaði til að ná árangri, langaði til að taka þátt í öllum hópum en gat það ekki eðli málsins samkvæmt. Það var einfaldlega ekki hægt að koma því við og því varð ég að velja og hafna. Ég hafði mjög mikinn áhuga á því m.a. að verða þátttakandi í hópi sem hafði að markmiði „bætt innri samskipti“ á vinnustaðnum en hætti að lokum við þar sem ég varð að velja á milli og einhver annar hópur sem ég er fyrir löngu búin að gleyma hver var varð fyrir valinu. Það var afdrifarík ákvörðun svo ekki sé dýpra í árinni tekið.

Á þessum tíma var gríðarlegur vöxtur í fyrirtækinu og ég var vakin og sofin yfir öllum þáttum – minn fókus var alltaf á viðskiptavininn – að hann væri helst meira en mjög ánægður með þjónustu okkar – við áttum helst að fara fram úr væntingum hans.

Ég var líka vakin og sofin yfir mörgu sem ég bar strangt til tekið enga ábyrgð á, svo sem gagnvart því að fyrirtækið stæði sína plikt gagnvart tollyfirvöldum hvað tiltekna þætti varðaði eins og uppgjör transitskýrslna og fleira. Ég var einfaldlega þeirrar gerðar að mér fannst það sjálfsagt að taka á mig ábyrgð á því að hlutir væru kláraðir. Án þess að hafa verið beðin um það tók ég á mig ábyrgðina á hinum ýmsu þáttum og það var viðurkenndur farvegur að hafa það þannig. Til mín var leitað sem manneskjunnar sem ábyrgðina bar og ég stóð undir því og fannst það sjálfsagt.

Ég vílaði heldur ekki fyrir mér að vinna yfirvinnu ef þess var þörf og oft kom það fyrir að ég tók að mér að hafa umsjón með mjög áríðandi sendingum – eins og t.d. varahlutum í skip sem nauðsynlega þurfti að koma til landsins á sem allra stystum tíma og ég fékk ekkert aukalega greitt fyrir þá vinnu. Það er kannski ekkert sérstaklega skynsamlegt af mér að viðurkenna þetta, en svona var þetta. Ég var einfaldlega svo áhugasöm um starf mitt að mér fannst þetta sjálfsagt. Innri umbunin var það sem ég sóttist eftir. Ég var full starfsgleði á þessum tíma en þá kom höggið – höggið sem ég rek til trúarbragðanna og er tilefni þessarar greinar.

Einn daginn þegar hafði verið brjálað að gera lengi var mér í lok starfsviku boðið far heim af samstarfsmanni – en ég átti aldrei bíl á þessum tíma – hafði engin efni á því. Ég þáði það með þökkum því ég var þreytt og fannst gott að vera boðið. Hann átti þó ekki eftir að verða mér neitt gleðiefni síðar meir, þessi stuttu bíltúr frá Héðinsgötu og heim til mín á Laugateig 21 haustið 1997.

Samstarfsmaður minn hafði nefnilega boðið mér far heim til þess að tilkynna mér þá niðurstöðu hópsins um „bætt innri samskipti“ vinnustaðarins TVG-ZIMSEN – að ég væri ástæðan fyrir slæmum móral á vinnustaðnum. Það var sem sagt niðurstaða hópsins. Slæmur mórall hjá TVG-ZIMSEN var tilkominn vegna mín – Signýjar Sigurðardóttur.

Ég get ekki einu sinni líst því hvaða áhrif þessi tilkynning hafði á mig. Enn þann dag í dag á ég erfitt með að rifja þetta upp. Ég fékk áfall. Áfall sem ég hef mörg síðustu ár viljað meina að megi flokka undir „áfallastreituröskun“. Ég veit ég hef enga sérfræðiþekkingu til að geta greint það en hef gert það samt, því það var svo rosalegt hvaða afleiðingar þessi orð höfðu á mig. Það var eins og kveikt hefði verið á rofa í höfðinu á mér – rofa sem ekki var hægt að slökkva á aftur. Starfsgleðin, sem áður hafði átt hug minn allan, varð að djúpu þunglyndi. Ég átti erfitt með að vakna á morgnana og ég átti erfitt með að brosa. Ég átti eiginlega erfitt með allt. Ég kynntist í sjálfri mér einhverri nýrri manneskju sem ég hafði engin kynni haft af áður.

Ég ákvað að hætta að bera ábyrgð á öllu mögulegu innan fyrirtækisins sem ég átti í raun ekkert að bera ábyrgð á. Það varð allt í einu erfitt verkefni að komast í gegnum daginn. Orkan, sem ég átti alltaf í ótæpilegu magni, hvarf eins og dögg fyrir sólu og ég átti í vandræðum með að komast gegnum daginn. Ég vissi ekkert hvaða manneskja þetta var – ég þekkti hana ekki.

Þarna hafði framkvæmdastjóri fyrirtækisins farið offari í því að taka nýjar stjórnunarhugmyndir viðskiptafræðinnar upp á sína arma og látið fólk hafa hlutverk sem það gat engan veginn staðið undir. Starfshópur um „bætt innri samskipti“ vinnustaðarins átti auðvitað aldrei að leiðast út í það að gera eina manneskju að sökudólgi fyrir slæmum móral á vinnustaðnum. Það var auðvitað út í hött. Fyrir utan hvað það var rangt þá var það svo ljótt.

Þetta hafði svo þær afleiðingar að ég varð fyrir einelti á vinnustaðnum um tíma og það þótti bara sjálfsagt. Þessi ástríðufulla kona átti ekki að fá að haga sér með þeim hvatvísa hætti sem hún átti til að gera og allt niður í lítil smáatriði í mínu fari fóru undir mæliker. Þetta var hryllilegur tími og mér algjörlega ný reynsla. Ég hafði alltaf haft þá sjálfsmynd að vera félagslega sterk. Ég vissi alveg að ég stuðaði fólk oft með eftirfylgni minni en það var bara hluti af mínum karakter og ég hafði engar áhyggjur af því.

Þetta leiddi hins vegar til þess að niðurrifsröddin kviknaði í höfðinu á mér og það reyndist enginn hægðarleikur að slökkva á henni aftur. Það hafði verið vakinn upp í mér einhver þáttur – þáttur sem trúði því að þessi niðurstaða samstarfshópsins væri rétt – ég væri einfaldlega ómöguleg – óalandi og óferjandi – og ég fór að verja mig með því að segja það við mig sjálf. Til að verða ekki fyrir áfalli – aftur – var best að vera viðbúin.

Með þessari grein langar mig til að opna á að það er ekki í lagi með margar af stjórnunaraðferðum viðskiptafræðinnar í Bandaríkjunum á 21. öld. Viðskiptafræði eru ekki sannleikurinn og hún heldur ekki á svarinu við lífsgátunni. Allir þessir frasar sem við erum uppfull af alla daga um „að glasið sé hálffullt en ekki hálftómt“ – að við eigum öll að „vera jákvæð“ og megum ekki vera neikvæð – allt talið um „skemmdu eplin“ o.s.frv., o.s.frv. Það er ekki í lagi með neitt af þessu og það er þörfin fyrir að segja það sem er undirliggjandi því að ég skrifa þessa grein.

Við erum nefnilega öll manneskjur. Við erum alin upp í alls konar aðstæðum og fáum í vöggugjöf mismunandi gjafir. Við erum allskonar og við megum vera allskonar. Við eigum ekki öll að vera stereótýpur af Stepford wives og það er ástæða til þess að segja það upphátt hátt og skýrt.

Þarna hjá TVG-ZIMSEN forðum var ein manneskja sem ég ætla að nafngreina – manneskja sem mér þykir svo undurvænt um – manneskja sem stóð upp fyrir mig og áttaði sig á hversu óeðlilegur og rangur dómur hópsins var og hún sá hvaða áhrif dómurinn hafði á mig. Kristín Sjöfn Valgeirsdóttir heitir hún. Hún sagði við samstarfskonu sína sem hafði verið í hópnum hversu mikið rugl þetta væri og hún talaði við framkvæmdastjórann og krafði hann um að gera eitthvað í málinu, sem hann svo gerði eftir langan tíma – þegar afleiðingarnar höfðu fengið að grassera í tvo mánuði.

Þá var loksins kallað til fundar – sameiginlegs fundar þar sem hópurinn allur – konurnar þ.e. – voru kallaðar saman til að ræða það hvað væri eiginlega í gangi á vinnustaðnum. Það var undarleg uppsetning en hún varð gagnleg og ég komst að því hvar þessi hugmynd að dómnum átti uppruna sinn. Ég hafði einhverju sinni hellt mér yfir samstarfskonu mína fyrir framan viðskiptavin fyrir að hafa ekki klárað tollafgreiðslu og það var undirliggjandi þessu öllu saman. Þessi manneskja hafði byggt upp innra með sér óvild gagnvart mér sem hún fékk útrás fyrir með þátttöku í þessum hópi um „bætt innri samskipti“ með því að gera mig að sökudólgi. Ég áttaði mig strax á því að hún færi örugglega með rétt mál og bað hana innilega afsökunar. Þar með var sá hluti málsins útkljáður.

En það sem þessi dómur hafði framkallað í höfðinu á mér var hins vegar ekki útkljáð eða búið. Þetta var dýrkeypt reynsla. Síðan þetta gerðist hef ég aldrei borið með mér biturð eða særindi út í einstaklinga vegna þessa. Þeir skipta engu máli í þessu samhengi í mínum huga. Það sem skiptir máli er hvað gerðist í höfðinu á mér og hvaða áhrif það átti eftir að hafa á heilsu mína og á líf mitt í áratugi eftir þetta. Það er svo áhugavert og segir svo mikla sögu. Hvað við getum verið viðkvæm og hvað orð geta haft miklar afleiðingar.

„Fræði“ sem innræta okkur að það sé í lagi að benda á einhvern einn í hópi og gera að sökudólgi fyrir öllu slæmu eru ekki fræði og það er ekki í lagi að við séum að ýta undir slíkar hugmyndir. Það er yfir höfuð ekki í lagi að ýta undir einelti eða útskúfun. Það er óheilbrigt og vont samfélag sem það gerir.

Það var ekki fyrr en árið 2016 – 19 árum eftir þennan atburð og í kjölfar algjör niðurbrots sem ég áttaði mig á heildarmyndinni – það var fyrst þá sem ég áttaði mig á mikilvægi setningarinnar „elska skaltu náunga þinn eins og sjálfan þig“.

Aðgát skal höfð í nærveru sálar.

Aðgát skal höfð í nærveru sálar

 „Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt,
sem dropi breytir veig heillar skálar.
Þel getur snúist við atorð eitt.
Aðgát skal höfð í nærveru sálar.
Svo oft leyndist strengur í brjósti, sem brast
við biturt andsvar, gefið án saka.
Hve iðrar margt líf eitt augnakast,
sem aldrei verður tekið til baka.“

Úr Einræðum Starkaðar eftir Einar Benediktsson.

Ég hef síðustu mánuði skrifað nokkrar greinar um starfsferil minn á íslenskum vinnumarkaði og ýmislegt honum tengt. Svo hætti ég því.

Mér var mikilvægt að skrifa hlutina í réttri röð og þetta sem ég birti núna þurfti að komast á blað, en birting  varð að bíða því samhengið var ekki til staðar. Nú er það komið.
Gulur september.

Ég hef sagt ykkur frá því að árið 2015 gekk ég í björg og í tvö ár þar á eftir þurfti ég að stríða við miklar áskoranir. Ég sé núna að það var hápunktur niðurrifstímabils sem hófst við þennan atburð árið 1997.

Ég hafði alla tíð litið á sjálfa mig sem mjög félagslega sterkan einstakling. Ég naut barnaskólaáranna og sé þau enn fyrir mér í ljósbjarma. Í gagnfræðaskóla sýndu samnemendur mér að þau höfðu mikla trú á mér og kusu mig sem fulltrúa sinn í nemendaráð öll þrjú árin. Ég var lítil þegar ég kom fyrst til Reykjavíkur, 16 ára, og settist á skólabekk í Kvennó, en ég var fljót að ná mér á strik og ég elskaði sannarlega síðustu tvö árin þar eins og ég hef gert grein fyrir.

Á vinnumarkaði var ég alla tíð sjálfstæð og örugg með mig og fékk endurgjöf í þá veru. Ég var „lausnamiðuð“ og kröftug manneskja og var heilt yfir vel liðin af samstarfsfólki (þótt auðvitað fyndust á því undantekingar eins og gengur) og elskuð af viðskiptavinum, svo ég leyfi mér að taka sterkt til orða. Það er meira að segja einhvers staðar í pappírum gjaldþrota fyrirtækisins Capacent til skoðanakönnun sem staðfestir það. Sennilega frá árinu 1998 en ég man það ekki svo glöggt.

Allt þetta segi ég hér því ég var manneskja sem leit svo á að ég ætti heiminn. Ég var alla jafna glaðsinna og það sem líklega er sagt í daglegu tali „jákvæð manneskja“ þó ég hafi á sama tíma alltaf verið gagnrýnin og sannarlega aldrei hrædd við að benda á hluti sem betur mættu fara.

Þessi einstaki atburður sem ég segi frá í greininni, sem skrifuð var í sumar, hafði afgerandi djúpstæð áhrif. Á mig, Signýju Sigurðardóttur, og líf mitt eftir það. Mér finnst það merkilegt og mig langar til að segja frá því.

Mér finnst það mun frekar styrkur að tala um veikleika sína en hitt, að fela þá. Ég held að öll höfum við okkar djöfla að draga og held líka að heimurinn væri betri ef við hættum að láta eins og manneskjur séu ekki manneskjur.

Ég hef lengi verið þess fullviss að viðskiptafræðin frá Bandaríkjunum eru ekki sannleikurinn. Ég held að fátt ,ef nokkuð, sé mikilvægara en að við áttum okkur á þeirri villu að við eigum ekki að ganga þeim trúarbrögðum á hönd.

Hugleiðing á flugvelli

Sit hér á flugvelli í Mílanó og bíð eftir flugi heim. Var að ljúka lestri bókarinnar Jakaranda eftir Gaël Faye sem Angústúra hefur gefið út.

Tárin spruttu fram og ég missti út úr mér hljóð svo nærri manni ganga lýsingarnar í lok bókarinnar. Höfundurinn er hálfur Frakki og að hálfu frá Rúanda og segir fjölskyldusögu í bókinni – sögu sem snertir mann djúpt. Sögu um hryllinginn sem sem hægt er kalla fram í mannskepnunni og hefur verið gert í Rúanda og víðar í veröldinni og endurtekur sig ítrekað.

Hryllinginn sem felst í því aðgreiningunni í „okkur“ og „hina“. Aðgreiningu þar sem venjulegt fólk sem áður lifði saman í sátt og samlyndi tekur upp á því að hæðast að og uppnefna „hina“ – benda á þá og koma upp um þá hvar sem þeir eru staddir. Þessar sömu lýsingar hefur maður lesið í Þýskalandi nasismans, í Júgóslavíu frá fyrstu árum tíunda áratugarins þegar fiskimenn og bændur gerðust fjöldamorðingjar, í Ísrael og Palestínu, í Pakistan – já og svo miklu, miklu víðar.

Lýsingarnar eru alltaf eins. Það erum „við“ og svo eru það „hinir“. „Hinir“ eru stimplaðir og afmennskaðir. Í Rúanda voru þeir kallaðir „kakkalakkar“ og voru réttdræpir hvar sem til þeirra náðist. Karlar, konur og börn, heilu fjölskyldurnar – bútaðar niður með sveðjum og hent á haugana. Í dag þarf þetta fólk að finna leiðir til að búa saman í samfélagi. Það þurfti það líka að gera í Þýskalandi eftir stríð, Í lýðveldum Júgóslavíu eftir að hún sundraðist. Alls staðar er sagan eins. Mannskepnan er ekki betur gerð en svo að það er tiltölulega auðvelt að því er virðist að ýta undir hreina bilun þegar að þessu kemur. Að flokka okkur í „okkur“ og „hina“.

Þennan leik eru kónarnir í Bandaríkjunum að leika á hverjum einasta degi þessa dagana. Daglega eru sagðar af því fréttir að Trump forseti Bandaríkjanna, Vance, Hegseth, Rubio og þessir gæjar og þeirra fylgjendur séu að spúa eitri yfir lýðinn um að þessir og hinir séu ógeðslegt fólk.

Reglunum sem hefur tekið marga mannsaldra að byggja upp í hinum vestræna heimi hefur verið hent hraðar á haugana síðustu tvö ár en nokkurn tíma áður í mínu lífi.

Bandaríkin eru ekki ríki sem ég horfi til eða ber traust til lengur. Það er langur vegur þar frá.

Á sama tíma erum við Evrópusambandið á aðra höndina. Samband Evrópuríkja sem stofnað var til í þeim tilgangi að tryggja frið í álfunni eftir hryllilegar heimsstyrjaldir síðustu aldar. Samstarf sem átti að tryggja viðskiptatengsl ríkjanna þannig að aldrei aftur kæmi til styrjaldar milli þeirra. Þetta samband hefur þróast mikið og stækkað í áranna rás og telur núna 27 ríki.

Ég bý í samfélagi þar sem forystumönnum í viðskiptalífi finnst við hæfi að vera sífellt að hæðast að þessu sambandi. Þeir láta eins og allt vont komi frá Evrópu. Það nýjasta sem ég les núna á vef RÚV er þeir vilja ekki kannast við að eiga svo mikil viðskipti við Evrópuríki. Og ekki heldur í evrum. Nei þeirra markaður er Bandaríkin og gjaldmiðillinn dollar.

Ég hef í áratugi hlustað á forsvarsmenn í íslensku viðskiptalífi tala svona. Eins og kjána um Evrópusambandið. Það er langt síðan ég áttaði mig að orðræðuna sækja þeir til Íhaldsflokksins í Bretlandi. Þangað leita þeir fyrirmynda. Þeim finnst þeir menn að meiri að vera með hroka og yfirlæti gagnvart menningarríkjum Evrópu sem eiga sögu sem nær miklu lengra aftur en saga okkar.

Ég velti fyrir mér – gleðjast þessir menn yfir því þegar Sánches forsætisráðherra Spánar og Meloni forsætisráðherra Ítalíu fara í hár saman? Smjatta þeir í gleði sinni og vonast til að Evrópusambandið liðist í sundur? Yrði það gleðiefni? Fyrir okkur Íslendinga ef það gerðist? Auðvitað gæti það gerst. Allt getur gerst.

Með mann í forystu Bandaríkjanna sem róir að því öllum árum að brjóta upp Evrópusambandið og byggja undir endurreisn fasismans í Evrópu er það sannarlega mögulegt.

Ég hef starfað í íslensku viðskiptalífi alla mína starfsævi. Ég hef starfað í hringiðu milliríkjaviðskipta með vörur þar sem Evrópumarkaðurinn hefur sannarlega alltaf verið langstærstur. Ég skil ekki hvernig menn geta kosið sér að tala endalaust niður  gera lítið úr og samstarfsaðilum sínum. Ég játa að skil bara alls ekki þetta fyrirbæri.

Íslenskir karlar í viðskiptalífi virðast hafa einstaka þörf fyrir að berja sér á brjóst og telja sig yfir aðra hafna. Gera lítið úr öðrum. Ég veit ekki hvort þeir gera sér grein fyrir því hvers konar áhrif orðræða í þessa veru hefur á mann?

Hvaðan kemur þessi hroki? Þetta yfirlæti sem Íslendingar í viðskiptum telja sig hafa efni á að viðhafa?

Ævintýri tíunda áratugarins

Hjá ZIMSEN og síðar TVG-ZIMSEN tók ég þátt í mörgum ævintýrum Íslendinga á viðskiptasviðinu. Fyrst man ég eftir stóru verkefni þar sem íslensk verkfræðistofa – Kamhnit í eigu Verkfræðistofunnar Hnit - hafði selt teikningar og uppbyggingu mannvirkja á Kamchatka. Ef ég man rétt var um að ræða hótel, baðstað og fleira sem ég man ekki lengur hvað var.

Við hjá Zimsen fengum það verkefni að sjá um útflutning aðfanga frá Íslandi í þessi mannvirki á áfangastað í Kamchatka. Mér fannst þetta stórmerkilegt verkefni svo ekki sé meira sagt. Fyrir það fyrsta koma mér mjög á óvart að kynnast þarna í fyrsta skipti fyrirtækinu – Set á Selfossi – sem ég vissi ekki áður að væri til. Og í öðru lagi kom það mér mjög á óvart að það væri jarðvegur hér til þess að framleiða hluti á Íslandi og flytja þá héðan alla þessa leið til Kamchatka sem á þeim tíma tilheyrði Sovétríkjunum. Að það væri litið svo á að þessi flutningur gæti borgað sig.

Þetta voru margir gámar af pípulagnaefni frá Set og öðrum – jafnvel innfluttum framleiðsluvörum - sem við sáum um flutning á frá Íslandi til austurstrandar Bandaríkjanna – landleiðina yfir þver Bandaríkin alla leið til Seattle á vesturströndinni og þaðan var þeim siglt yfir til Kamchatka. Þetta var risastórt verkefni og krafðist skipulagningar í þaula en allt hafðist það.

Það sem fyrst og fremst vakti athygli mína var hversu ódýrt það var tiltölulega að flytja allar þessar gámaeiningar landleiðina þvert yfir Bandaríkin – þessa gríðarlega löngu leið – og á sama tíma hvað það var rándýrt að flytja gámana með skipi þessa – að manni fannst – stuttu siglingaleið á milli Seattle og Kamchatka. (Ég sé núna að kannski er hún ekkert svo stutt.)

Skipafélagið sem á þessum tíma sigldi þessa leið Seattle – Kamchatka var eitt um hituna og það næsta sem ég vissi var að Eimskip hafði keypt það og samstarfskona mín hjá því félagi var flutt til Seattle til starfa fyrir félagið. Ég held þó að þetta ævintýri hafi staðið stutt og ég finn engar heimildir um þetta núna til að styðja mál mitt.

Annað ævintýri sem mig langar að nefna frá þessum tíma er uppbygging samheitalyfjamarkaðarins. Ég fékk að kynnast og gera tilboð í „handling“ eða afgreiðslu  heilu flugvélanna til að lenda hér og fylla af lyfjum sem fljúga átti út aftur innan tiltekinna tímamarka þar sem markaðurinn fyrir samheitalyf opnaðist klukkan þetta tiltekinn dag og þá mátti ekki klikka að ná að framleiðslunni út til að verða fyrstir til.

Ég kann ekki sögu Actavis til að segja hana hér en það var auðvitað stórt fyrirtæki hér sem skipti hagkerfi okkar miklu á þessum tíma. Var stór útflytjandi á lyfjum í samkeppnisrekstri við evrópsk fyrirtæki. Rekstur TEVA á Íslandi heldur utan um það sem eftir stendur af þessu fyrirtæki Actavis á Íslandi í dag.

Baugur varð til sem innkaupafyrirtæki og hafði þegar haft gríðarmikil áhrif á flutningamarkaðinn. Með tilkomu hans var ekki lengur hægt að bjóða upp á að það skipti máli hvað varan hét þegar hún var sett í gáma – hvort hún var hvít eða hvernig hún var á litinn. Eins og annars staðar í heiminum – þurftu skipafélögin að sætta sig við að einingin „gámur“ varð söluvara. Hvít raftæki gátu ekki lengur verið verðlögð með sérstakri álagningu heldur varð það gámurinn sem gilti. Ég sakna þess enn að heyra rannsóknarniðurstöður á því hvað Jón Ásgeir Jóhannesson gerði fyrir samkeppnismarkaðinn og neytendur á Íslandi en það er saga sem er enn ósögð. Stofnun Bónuss árið 1989 lagði auðvitað línurnar að gjörbreyttu Íslandi þar sem helmingaskiptareglu SÍS og Kolkrabbans var hrundið og enginn varð samur eftir þá byltingu.

Tíundi áratugurinn – eftir undirskrift EES samningsins - var áratugur uppbyggingar. Íslendingar létu til sín taka á mörgum sviðum og það var gaman að vera þátttakandi í þessari uppbyggingu. Það var gríðarmargt að gerast og sjálfstraustið var mátulegt. Það var ekki komið á flug – var enn jarðtenging til staðar - í minningunni er það þannig.

Kauphöllin var ekki orðinn sá staður þar sem peningarnir urðu til. Krónan var ekki komin á flot og rekstur fyrirtækja skipti enn máli. Stjórnendur fyrirtækja voru almennt ekki orðnir að Guðum og allt var enn tiltölulega í lagi svo ég deili með ykkur mínu minni og tilfinningum þegar ég fór á nám á Bifröst haustið 1999.

Saga mín á vinnumarkaði – breytingarnar við að Ísland gerist aðili að EES

Það var árið 1993 og ég var komin suður aftur með skottið á milli lappanna. Ég varð þrítug þá um sumarið. Einstæð móðir með 3ja ára gamla stelpu og öryggið var það sem öllu skipti – starfsöryggi.

Til greina komu tvö störf – annars vegar hjá Jes Zimsen sem þá var í 100% eigu Eimskip eða hjá litlu útflutningsfyrirtæki á sjávarafurðum sem hét Sæmark við að selja fisk til útflutnings. Það var ekki vafi í mínum huga að mig langaði í síðara starfið – en eftir það sem á undan var gengið þorði ég því ekki. Það var í raun ekkert vitað hvað yrði og gat allt eins verið að ég stæði uppi atvinnulaus eftir skamman tíma. Því varð það úr að ég hóf störf hjá Jes Zimsen í byrjun júlí árið 1993.

Fyrstu mánuðina og sennilega alveg fyrsta árið leiddist mér starfið ógurlega. Það fólst ekki í neinu öðru en endalausu pappírsfargani í þágu móðurfélagsins Eimskip. Ég sá um að endursenda ótollafgreidda vöru sem félagið af einhverjum orsökum sat uppi með og pappírsfarganið sem hið opinbera á Íslandi krafðist fyrir þessar sendinga var eitthvað það rosalegasta sem ég hafði komist í kynni við – og hafði ég þó kynnst viðskiptum við Sovét þar sem enginn skortur var á upphafningu skriffinnskunnar. Í bland fékk ég þó sem betur fer að sjá um útflutningspappíra fyrir einstaka fyrirtæki og það hélt mér á lífi.

Það verður seint sagt að það að starfa eingöngu í þágu félagsins sem átti þetta litla fyrirtæki sem ég starfaði fyrir hafi gefið mér tilgang. Ég var bókstaflega að deyja úr leiðindum og ætlaði að koma mér burtu þegar ár var liðið en þá fóru hlutirnir að gerast sem breyttu öllu og mér snerist hugur.

Árið 1994 er árið sem allt breyttist. Það ár varð Ísland aðili að EES samningnum og þar með að innri markaði Evrópusambandins. Það var líka árið sem Jes Zimsen flutti í Tollvörugeymsluna og það færðist fjör í leikinn. Þessi tvö fyrirtæki sameinuðust þó ekki í TVG-ZIMSEN fyrr en tveimur árum síðar eða 1996 en þau voru frá árinu 1994 staðsett saman á gólfi Tollvörugeymslunnar við Héðinsgötu og það var ótrúlega gaman að fá að taka þátt í atgangi þessara ára.

Zimsen varð á þessum tíma alvöru flutningsmiðlun sem hún hafði ekki verið fram að því. Við tókum að selja flutninga með flugi og byggja upp samstarf við stór erlend flutningsfyrirtæki með skrifstofur út um allan heim. Kühne og Nagel og DFDS svo dæmi séu tekin. Það varð gaman aftur í vinnunni! Vá hvað það var gaman – og það var atgangur og fjör alla daga.

Framkvæmdastjórinn hafði einhverra hluta vegna ákveðið að það væri best að hafa mig staðsetta í framlínunni þó ég væri í símanum allan daginn við að selja innflytjendum flutninga. Ég sat í afgreiðslunni – stundum með sitt hvort símtólið á sitt hvoru eyranu, stóð svo upp til að rétta viðskiptavinum pappíra sem þeir komu á staðinn til að sækja og allir símarnir á öllum borðum starfsfólksins hringdu upphátt og prentararnir – nálaprentarar - prentuðu tollskýrslur í gríð og erg! Það var brjálæðislegur atgangur og vöxtur í greininni þessi ár og ég kann ekki einu sinni að lýsa því hvað mér fannst það gaman! Ég varð þekkt nafn á meðal innflytjenda á þessum tíma – Signý hjá TVG-ZIMSEN og ég náði árangri – miklum árangri. Ég og framkvæmdastjórinn áttum alltaf í einhverjum smá hnútum – skildum aldrei hvort annað – en okkur tókst samt að halda því á því stigi að það varð aldrei alvarlegt.

Hann gaf mér tækifæri sem alls ekki voru sjálfsögð. Ég fór í margar ferðir til samstarfsaðila minna í hinum ýmsu löndum Evrópu til að styrkja tengslin og það þótti mér gaman. Mér þótti þetta allt gaman. Mér fannst gaman að eiga í endalausum samskiptum við viðskiptavini mína, samstarfsaðila sem voru flugfélögin hér heima og svo flutningsmiðlarar og flugafgreiðsluaðilar handan hafsins. Mér fannst gaman að leysa vandamál viðskiptavina og tryggja að þeir vildu hvergi annars staðar vera en í höndunum á mér. Ég tók við mörgum sem öskruðu á mig í fyrstu en urðu síðar mínir tryggustu viðskiptavinir.

Ég var kröfuhörð – ég kenndi samstarfsaðilum mínum í hinum ýmsu löndum að þegar Ísland væri annars vegar þýddi ekkert annað en láta standa í hálsinum á sér. Það væri nauðsynlegt til að þjóna markaðnum sem væri rosalega kröfuharður. Sumir spiluðu með og urðu miklir persónulegir vinir mínir – aðrir áttu erfitt með að þola frekjuna í mér – en þeir voru þó miklu færri. Allt hafðist þetta. Það var svo mikil þróun á þessum tíma og það var svo mikið að gerast í viðskiptalífinu á Íslandi.

Þórarinn Kjartansson kom hingað með fraktflug Cargolux og stofnaði síðar sitt eigið flugfélag Bláfugl í samkeppni við fyrirtækið sem hafði haft svo gott sem einokun á þessum markaði fram að því Flugleiðir eða Icelandair. Framboðið jókst og eftir því jókst umfangið á þessum markaði – flugflutningamarkaðnum og við getum eiginlega sagt að hann hafi orðið til á þessum tíma.

Ég öðlaðist á þessum árum ótrúlega verðmæta sérþekkingu. Ég hafði byrjað hjá Sölusamtökum lagmetis við að sjá um útflutning á vörum sem seld var CIF meira og minna á áfangastað til viðskiptavina í hinum ýmsu löndum. Hjá TVG-ZIMSEN bætti ég við innflutningshliðinni. Að þjónusta innflytjendur og selja þeim flutninga – oftast frá verksmiðjudyrum þar sem framleiðendur voru staðsettir heim til þeirra á Íslandi.

Ég varð sérfræðingur í flutningsleiðum og milliríkjaviðskiptum með vörur, og ég varð manneskjan sem viðskiptavinir og hinir ýmsu samstarfsaðilar hér heima og hinum megin við hafið hringdu í til að redda þessu eða hinu.

Sl. haust hringdi í mig gamall viðskiptavinur frá þessum tíma og í mörg ár þar á eftir. Tryggur viðskiptavinur sem fylgdi mér til fleiri fyrirtækja síðar. Ég vildi að ég gæti sagt söguna hans orðrétt hér en hann fór yfir það lið fyrir lið hvaða hlutverk ég hefði haft og hvernig ég hafði sinnt mínum verkefnum af einskærum metnaði og hæfni. Sérstaklega tiltók hann hvernig ég hefði alltaf haldið um alla þræði og aldrei misst einn úr.

Ég og þessi viðskiptavinur erum algjörlega á sitt hvorri línunni í pólitík. Hann er eins langt til hægri og hægt er vera. Ég vil ekki segja að ég sé sérstaklega langt til vinstri en við vorum alltaf í grundvallaratriðum ósammála í pólitík og við vissum það og vitum það enn. Það truflaði þó samskipti okkar aldrei neitt. Ég hef hann reyndar grunaðan um eins og marga fleiri af viðskiptavinum mínum að hafa haft dálítið gaman að því að rökræða pólitík við mig.

Því er ég að segja frá þessu hér? Ég er að því vegna þess að ég hef aldrei skilið af hverju ég átti í þvílíkum vandræðum með að fá störf við hæfi eftir nám mitt á Bifröst og mér finnst að það sé kominn tími til að greina frá því upphátt og það megi standa hér. Mér finnst það vera atriði sem er mikill ljóður á íslensku samfélagi og ég vil sjá að verði upprættur. Fólk á að mega vera allskonar. Líka konur sem tala hátt og hafa sterkar skoðanir.

Ég veit alveg hvers konar starfkraftur ég var á þessum árum og ég veit að það skipti aldeilis máli að hafa mig innan borðs. Það er ekkert eðlilegt við það að fólk fái ekki að njóta verðleika sinna vegna þess að það er af einhverjum ástæðum ekki réttrar tegundar. Ekki með réttar pólitískar skoðanir. Talar of hátt. Er of laust við að vera meðvirkt og segir hlutina eins og þeir eru.

Af þessum ástæðum stend ég með konum sem ýtt er til hliðar af því það hentar. Það er ekkert eðlilegt við það í landi sem þykist vera í fararbroddi hvað varðar jafnrétti hversu auðvelt það er að ýta konum út í kuldann.

Ég vissi reyndar ekki að ég ætlaði hingað þegar ég hóf þessi skrif í kvöld en allt í lagi með það þetta fær að standa hér.

Ég ætla svo að halda áfram að tala um lærdóm þessara ára. Breytingarnar á íslensku samfélagi. Vöxtinn í hagkerfinu og það allt saman. Allt saman gerðist þetta vegna þess að Ísland var orðið aðili að EES samningnum og þar með innri markaði Evrópusambandins. Ekkert af því sem þarna var í gangi hefði gerst nema vegna þess.

Fjögur ár í útflutningi fullunninar vöru í hillur verslana út í heimi

Þessi fjögur ár mín hjá Sölusamtökum lagmetis jöfnuðust á við háskólanám. Svo lærdómsríkt var það að starfa í þessu umhverfi. Þar kom margt til. Í fyrsta lagi að kynnast því hvað það var sem skipti máli í samskiptum við erlenda kaupendur en þar var það áreiðanleikinn sem var aðalatriðið og það sem öllu máli skipti.

Þegar búið var að staðfesta afskipunardag skipti það kaupendurna öllu máli að hann stæðist. Eðli málsins samkvæmt var það aðalatriði. Það var lærdómsríkt að kynnast því hvað það viðhorf var framandi hjá íslenskum framleiðendum og hvað þeim fannst það sjálfsagt að geta haft sína hentisemi í framleiðslunni – að ekki sé talað um hvað varðar afskipunardag. Allir nema einn K. Jónsson sem einfaldlega bar af hvað þetta atriði varðar. Allt sem hann sagði stóðst 100% og það var ótrúlega mikill munur á því annars vegar að eiga samskipti við hann og hins vegar hina.

Þá var það lærdómurinn sem maður öðlaðist í gegnum ríkisviðskiptin. Ríkisvædd viðskipti íslenska ríkisins annars vegar og sovéska ríkisins hins vegar. Verð á framleiðslunni tók ekkert mið af markaðsverði heldur ákveðið af karla nefndum beggja vegna (geri ég ráð fyrir – konur voru vart sýnilegar í viðskiptum á þessum tíma) árlega. Samið um fast verð fyrir dósina í dollurum og tiltekið magn.

Það er ekki erfitt að ímynda sér hvers konar forréttindastaða þetta var fyrir viðkomandi framleiðendur. Að vita að þeir áttu kaupendur að svo og svo mörgum milljónum dósa eða þúsundum pakkinga fyrir fast verð í dollurum sem fengist greitt 10 dögum eftir að því var skipað út. Enda kom á daginn að þegar Sovétríkin féllu þurftu Íslendingar að byrja aftur á byrjunarreit. Ríkisviðskiptin voru sýndarviðskipti.

Þá var það lærdómurinn hvað varðar tolla. Þetta var áður en Ísland gerðist aðili að EES samningnum. Íslensk síld fullunninn bar toll innan Evrópu. Þess vegna var hún ekki samkeppnisfær á evrópskum markaði. Á sama tíma seldu Íslendingar evrópubúum síld sem hráefni til vinnslu. Íslendingar seldu líka umtalsvert magn af grásleppuhrognum til Kanada á þessum tíma en þeir voru okkar helsti keppinautur á evrópskum markaði fyrir niðurlögð grásleppuhrogn.

K. Jónsson lokaði verksmiðjudyrunum í mars 1992 og fór með fyrirtækið í gjaldþrot en sagan segir að það hafi hann gert vegna þess að hann hafi átt yfir höfði sér háar sektir vegna þess að rækjan sem hann sauð niður fyrir Evrópumarkað og seld var í milljónavís í Aldi verslanirnar í Þýskalandi var öll saman rússneskt hráefni.

Eitt af því sem ég lærði á þessum árum og átti aldeilis eftir að koma að gagni síðar meir var allt er varðaði alþjóðleg vöruviðskipti milli landa. Ég myndaði mér skoðun á því að tollar væru af hinu vonda og til þess eins fallnir að eyðileggja möguleika á viðskiptum (við Íslendingar erum aldeilis að kynnast því núna með tollastríð í heiminum í algleymingi í þessum töluðum orðum…) Ég lærði um afhendingarskilmála og mismunandi flutningsleiðir og varð fljótt sérfræðingur í því sem ég var að gera.

Ég kynntist í þessu starfi körlum sem áttu eftir að verða nafntogaðir menn í viðskiptum síðar meir og eru sumir enn. Hermann Guðmundsson (Kemi), Róbert Wessmann (Alvotech), Baldur Guðnason (fyrrum forstjóri Eimskips) – allir voru þeir sölumenn hjá Samskip í þá daga. Höskuldur Ólafsson fyrrum bankastjóri Arion banka var sölumaður og síðar forstöðumaður hjá Eimskip. Bakkavararbræður voru ungir menn að hefja útflutning á reyktum þorskhrognum á Bretlandsmarkað á þessum tíma.

Róbert Guðfinnsson – athafnamaður á Siglufirði – var framkvæmdastjóri Þormóðs ramma og meðeigandi að Egilssíld sem var einn framleiðendanna í Sölusamtökunum – sem er einmitt ástæða þess að suma pistla mína er að finna á vefnum sksiglo.is – það er vegna þess að Róbert tók upp á því upp sitt eindæmi að birta einn og einn pistla minna frá hrunárunum þar.

Ég varð fyrir miklum áhrifum af þessum körlum – í fullri hreinskilni verð ég að játa að mér fannst karlar miklu merkilegri en konur þó ég segði það aldrei upphátt og viðurkenndi það aldrei – allra síst fyrir sjálfri mér. Ég þurfti að gangast við því gagnvart sjálfri mér síðar. Þegar ég uppgötvaði í raun og veru hvað þetta viðhorf var ríkt í mér.  Það var erfitt en um leið svo ótrúlega lærdómsríkt. Að horfast í augu við þann þátt í sjálfri sér verandi kvenkyns vera hefur kennt mér meira en margt annað.

Það sem ég ætlaði samt að skrifa um í þessum pistli er ekki enn komið fram en það er það sem ég minntist á í lok þess síðasta – það að ég prívat og persónulega varð að þúfu sem velti þungu hlassi við það eitt að ráða mig til starfa fyrir K. Jónsson á Akureyri vorið 1992.

Mig hafði lengi langað til að starfa fyrir Kristján. Ég dáði hann sem fyrirmyndar framleiðanda og bar ómælda virðingu fyrir honum og langaði til að vita hvað af því sem sagt væri um hann stæðist. Ekki nokkur maður ýtti undir hugmynd mína um að fara norður og starfa fyrir hann – ekki einn. Allir sem ég talaði við um málið drógu úr mér að gera það. Kristján var vægast sagt mjög umdeildur maður og hafði lítt hugsað um það að eiga sér vini eða stuðningsmenn í greininni. Ég man að ég leitaði m.a. ráða hjá Gylfa Þór Magnússyni framkvæmdastjóra hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna – honum fannst ég huguð að hyggja á ferð norður – vildi ekki draga úr mér en sagði mér jafnframt hreinskilningslega á hverju ég mætti eiga von – sem síðar átti eftir að koma á daginn.

Kristján gekk frá ráðningu minni upp á sitt eindæmi. Hann hirti ekki um að ræða það við manninn sem hann hafði ráðið sem framkvæmdastjóra fyrirtækisins nokkru áður, Jón Þór Gunnarsson.

Einhverju sinni áður en ég fór norður kom ég við á skrifstofunni hjá svila mínum Jónasi Hallgrímssyni útflytjanda í Nesi í Austurstræti. Hann hló framan í mig og sagði að mér hefði aldeilis tekist að hreyfa við mönnum með ákvörðun minni um að starfa fyrir Kristján. Hann hafði sama dag verið í símaviðtali við Pétur Reimarsson þá forstjóra Sæplasts á Dalvík og Þorstein Má Baldvinsson forstjóra Samherja þar sem þeir helltu úr skálum reiði sinnar vegna þess að Kristján Jónsson hafði tekið þessa ákvörðun um að „ráða þessu stelpu frá SL“ án þess að ræða það við framkvæmdastjóra fyrirtækisins. Jónas sagði mér frá þessu hlæjandi og hafði greinilega gaman af. Mér var ekki eins skemmt. Rann í raun kalt vatn milli skinns og hörunds því ég skildi ekki um hvað málið snerist. Hafði verið slíkur kjáni að átta mig ekki á því að auðvitað réði Kristján ekki öllu í fyrirtækinu lengur. Pétur og Þorsteinn voru í stjórn K. Jónssonar á þessum tíma og framkvæmdastjórinn Jón Þór auðvitað þeirra fulltrúi.

Ég flutti norður 17. júní 1992. Jón Þór Gunnarsson sagði upp störfum sem framkvæmdastjóri K. Jónssonar í kjölfar minnar ráðningar. Ég man ekki lengur hvaða dag það gerðist en það gerðist og enginn fór í grafgötur með hvers vegna. Ráðning mín var ekki ástæðan en hún gerði útslagið.

Þarna var ég einstæð móðir komin norður til Akureyrar með þau skilaboð á bakinu að framkvæmdastjóri fyrirtækisins sem ég hafði ráðið mig til hafði sagt upp störfum vegna ráðningar minnar. Þetta var meira en ég stóð undir. Það er skemmst frá því að segja að ferill minn hjá K. Jónssyni var farinn í vaskinn áður en hann hófst. Ég bjó í húsi Kristjáns á Þingvallastræti 20. Hann á efstu hæðinni og ég á miðhæðinni. Hann kom mér fyrir í starfsaðstöðu í litlu timburhúsi á lóð fyrirtækisins. Þar hafði hann hugsað sér að ég myndi hafa með að gera innkaup á umbúðum eða eitthvað í þá veru. Það er skemmst frá því að segja að ég lamaðist þarna á fyrsta degi og varð aldrei til neins gagns. Gekk til vinnu alla daga eins og kjáni. Manneskjan sem hafði verið potturinn og pannan innan dyra hjá Sölusamtökum lagmetis árum saman varð að engu og koðnaði niður í minna en ekki neitt á engum tíma norðan heiða. Gerði ekkert af viti nokkurn tíma. Og frelsaðist ekki úr þessum aðstæðum fyrr en ég var fyrst búin að upplifa 45 ára afmæli fyrirtækisins og síðar gjaldþrot þess í mars árið eftir. Þá flutti ég aftur suður frelsinu fegin. Það átti betur við mig að vera „landsbyggðarmanneskja“ sunnan heiða en að vera „Reykvíkingur“ norðan heiða.

Þetta var ótrúleg lífsreynsla. Þessir afdrifaríku atburðir í tengslum við ráðninguna sýndu mér hvað ég átti í raun auðvelt með að verða að engu. Það er annað stef sem hefur fylgt mér síðan. 

Sovétríkin og ég

Ég var ung þegar ég ákvað að viðskipti yrði atvinnugreinin sem ég myndi helga krafta mína. Ég hafði þessa sterku taug sem krafðist þess að finna tilgang í því sem ég var að gera og hún rak mig lengi vel áfram í leitinni að hinni einu réttu atvinnugrein sem hentaði mér.

Ég var 25 ára þegar fyrsta starfið af slíku tagi rak á fjörur mínar – starf þar sem ég var bókstaflega með puttann á púlsinum – að mér fannst. Þetta var starf hjá Sölustofnun lagmetis sem síðar átti eftir að verða Sölusamtök lagmetis.

Ég elskaði þetta starf frá fyrsta degi og allt til síðasta dags og má mikið vera ef mér finnst það ekki enn skemmtilegasta starfið sem ég hef sinnt um ævina.

Þarna sá ég um útflutning lagmetisframleiðenda út um allan heim. Ég stýrði útflutningnum – tók við pöntunum frá erlendum kaupendum – sem voru í Frakklandi, Þýskalandi, Ítalíu, Belgíu, Danmörku, Bandaríkjunum, Kanada, Taiwan og fleiri löndum – skipulagði með framleiðendum hvenær þeir næðu að skipa út og sá um alla þætti sem að þessum hluta sneri. Þ.e. að taka við pöntunum og koma fullframleiddri vöru í hendur kaupenda út í heimi.

Þess utan sá ég um að skipuleggja afskipanir  heilu skipanna sem leigð voru til að sigla ströndina og taka framleidda vöru upp í samninga við Sovétríkin og sigla með til hafnar þar – Murmansk eða Arkhangelsk.

Hjá Sölusamtökunum átti ég samstarf við ótal íslenska framleiðendur: K. Jónsson á Akureyri, Norðurstjörnuna í Hafnarfirði, Arctic á Akranesi (síðar Ís-Arctic), Egilssíld á Siglufirði, Pólstjörnuna á Dalvík, HIK á Húsavík, KASK á Hornafirði, ORA í Kópavogi, Niðursuðuverksmiðjuna á Ísafirði, Sigurð Ágústsson og Noru í Stykkishólmi, Lifrarsamlagið í Vestmannaeyjum og nú er ég áreiðanlega að gleyma einhverjum – jafnvel fleiri en einum.

Þetta var starf sem krafðist mikilla samskipta – samskipta við framleiðendur – samskipta við erlenda kaupendur – samskipta við skipafélög og flugfélög – já, endalausra samskipta við alls konar fólk í hinum ýmsu löndum. Það hentaði mér vel. Óskaplega vel. Það var fjör og það var handagangur í öskjunni alla daga.

Varan sem við vorum að selja var niðurlagður grásleppuhrognakavíar – langmest til Frakklands, Þýskalands, Belgíu og Ítalíu, niðursoðin rækja – langmest til Þýskalands en eitthvað af henni var soðið niður ferskt og selt til Frakklands. Síld, niðursoðin og niðurlögð – auðvitað fór langmest af henni til Sovétríkjanna – en líka til Bandaríkjanna og eitthvað smávegis fór til Evrópulanda en Íslendingar gerðu meira af því að selja Evrópumönnum hráefnið á þessum tíma og láta þá um framleiða vöruna í sósur á neytendamarkað, enda tollar fyrirstaða. (Sömu tollar væntanlega enn fyrirstaða – ekki viss um að tollar á fiskafurðir af þessari tegund hafi breyst þrátt fyrir EES samninginn). Sama átti við um þorsklifrina á þessum tíma. Það gekk brösuglega að ná að selja hana í lokuðum dósum á neytendamarkað – en mér skilst að við séum að því í miklu magni í dag. Við gerðum þó alltaf eitthvað af því þarna en ekkert á við það sem síðar varð.

Stærsti kaupandinn á grásleppuhrognakavíar var Delpierre í Frakklandi sem síðar átti eftir að verða keypt af Íslendingum, Aldi í Þýskalandi að niðursoðinni rækju í gámavís í hverri viku og svo Sovétmarkaðurinn fyrir síld, en íslenska ríkið gerði vöruskiptasamninga við Sovétríkin í fjölda ára þar sem framleiðsla á niðurlagðri síld var ein útflutningsvaranna.

Það var uppáhaldið mitt að sjá um afskipanir upp í þessa samninga. Að hafa yfir að ráða heilu skipi sem kom við á höfnum hringinn í kringum landið til að taka vörur og sigldi svo út og framleiðendur fengu greitt að fullu eftir 10 daga. Verðið var ekki markaðsverð heldur verð sem ríkin tvö, Sovétríkin og Ísland, höfðu komið sér saman um og framleiðendur framleiddu iðulega umframmagn sem allt fékkst að fullu greitt.

Framleiðendurnir upp í þessa samninga við sovéska ríkið vissu fyrirfram hvað þeir máttu framleiða mikið magn. Þeir höfðu fullan fyrirsjáanleika um hvað þeir þurftu að framleiða fyrir þennan markað árlega. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvers konar forréttindi það voru.

Enda fór það svo að þegar Sovétríkin hrundu þá hrundi þessi framleiðsla á Íslandi þar með. Lagmetisiðnaðurinn á Íslandi lagðist nánast allur af í kjölfar þeirra hamfara. Eftir stóð ORA í Kópavogi, sem enn starfar, og auðvitað standa fyrirtæki á þeim grunni sem þessi fyrirtæki voru fyrir. K. Jónsson t.d. fór inn í Samherja og þannig má örugglega rekja sögu fleiri.

Af hverju er ég að segja þessa sögu hér? Af því að mig langar til þess. Af því að þetta starf er hluti af minni sögu sem mig langar til að draga fram í dagsljósið og það er ekkert nema gaman að draga heila atvinnugrein fram í dagsljósið í leiðinni. Lagmetisiðnaðurinn er ekki svipur hjá sjón í dag – nema ef framleiðsla á niðursoðinni lifur hafi náð því umfangi að hægt sé að bera saman við verðmæti lagmetis þessara ára – hef satt að segja ekki hugmynd um það – en væri gaman að vita.

Er einhver framleiðsla á grásleppuhrognakavíar í landinu enn? Ég játa að ég hreinlega veit það ekki. Hvað með niðurlagða síld? Erum við að framleiða einhverja niðurlagða síld til útflutnings í dag? Ég veit það ekki heldur. Áreiðanlega ekki niðursoðna rækju – ég er nokkuð örugg á því að sú framleiðsla hefur alfarið lagst af.

Sovétríkin liðu undir lok á jóladag 1991. Síðasti samingurinn við Sovétríkin var gerður árið 1989 og hann gilti út árið 1990. Það kom í ljós að þessi viðskipti Íslands og Sovétríkjanna höfðu átt sér stað á fullkomlega pólitískum forsendum. Þegar sovéska ríkið var ekki lengur til voru viðskiptatengslin engin og Íslendingar þurftu að hefja sölustarfið frá grunni.

Sölusamtök lagmetis lögðust af vorið 1992 og Íslenskt marfang hóf starfsemi og tók við viðskiptasamböndunum.

Mér var, eins og öðrum starfsmönnum, sagt upp þegar ljóst varð að ekki væri grundvöllur fyrir starfsemi samtakanna lengur. Mér var ekki boðið starf hjá Íslensku Marfangi fyrr en 1 mánuður var eftir af uppsagnarfrestinum og þá var það orðið of seint. Ég var einstæð móðir, hafði fyrir barni að sjá og fjárhagslegt öryggi var mikilvægara en flest annað.

Strax þarna, vorið 1992, kom í ljós að í mínu fari voru þættir sem íslenskir karlmenn í atvinnulífinu áttu í erfiðleikum með að þola. Ég var ekki nógu meðvirk, ekki nógu hlýðin eða til í að spila með. Ekki nógu meðfærileg. Of opin um það sem á gekk í kringum mig.

Ráðgjafarnir tveir sem höfðu með að gera tilfærslu Sölusamtanna í Íslenskt Marfang áttu erfitt með þessa óstýrilátu ungu konu og svo fór að ég fór til Akureyrar, þangað sem Kristján Jónsson hafði ráðið mig til starfa fyrir K. Jónsson, sem aldeilis átti eftir að verða þúfa sem velti þungu hlassi … en um það ætla ég að skrifa í næstu grein.

Grunnur að skoðunum mínum um Evrópusambandsaðild

Í nóvember síðastliðnum skrifaði ég sögulegar greinar um starfsferil minn. Ég hafði mikla þörf fyrir að skrifa þær og þær runnu frá mér. Síðan eru liðnir margir mánuðir og þær liggja enn bara hér í tölvunni hjá mér óbirtar. 

Nú þegar Alþingi Íslendinga hefur samþykkt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst næstkomandi um hvort íslenska ríkið skuli ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið eða ekki finnst mér kominn rétti tímapunkturinn til að birta þessar greinar. Enn sem komið er eru þær bara tvær en þær eiga eftir að verða fleiri og kannski á ég eftir að finna til gamalt efni og færa í nýjan búning til birtingar. 

Ástæðan er að mér finnst skipta máli að gera grein fyrir á hverju skoðanir mínar byggja í þessu máli. Það er svo að ég hef mikla reynslu af viðskiptum Íslendinga við aðrar þjóðir og það er undirliggjandi skoðunum mínum. Ég eins og aðrir aðildarsinnar hef þurft að sitja undir því að ég haldi að allt sem að er í íslensku efnahagslífi muni umbreytast til hins betra við inngöngu Íslands í Evrópusambandið - það er ekki svo. Aðild Íslendinga að Evrópusambandinu er engin töfralausn og ég trúi ekki á töfralausnir í efnahagslífi þjóða. 

Ég er hinsvegar eldri en tvævetur og ég hef lifað í íslensku umhverfi í bráðum 63 ár. Það styttist í að það verði fjörutíu ár síðan ég hóf ferilinn í alþjóðlegum samskiptum við aðrar þjóðir. Það þýðir að skoðanir mínar í þessu efni byggja á reynslu. Reynslu sem ég ætla að gera nokkra grein fyrir hér. 

Dagatal leikskólastarfsmannsins

Það er mikið talað um álag á leikskólastarfsmönnum í umræðunni. Þeir eru að sligast undan álagi unnvörpum og veikindaforföll þeirra eru 8%. 

Fram kemur í skýrslunni "Brúum umönnunarbilið" sem tekin var saman í Desember 2025 að fjöldi barna er að meðaltali 4 á starfsmann leikskóla á Íslandi á sama tíma og þau eru 5 í Noregi og 6 í Danmörku og Svíþjóð. (sjá hér bls. 26: https://www.stjornarradid.is/library/01--Frettatengt---myndir-og-skrar/FOR/Fylgiskjol-i-frett/Sk%C3%BDrsla%20a%C3%B0ger%C3%B0ah%C3%B3ps%20um%20br%C3%BAun%20um%C3%B6nnunarbilsins.pdf)

Opinberir starfsmenn á Íslandi eru með 30 daga í sumarfrí. Frá því þeir hefja störf á vinnumarkaði 18 ára eða hvað þeir eru gamlir. 30 daga. 

Þeir eru komnir með "styttingu vinnuvikunnar" sem er hægt að útfæra á ýmsa vegu en er t.d. útfærð eins og sést hér með því að gefa frí annan hvern föstudag. Það eru ca. 23 frídagar til viðbótar á ári. (Þar sem opinberir frídagar komu upp á þessum dögum þrisvar, tók ég út einhvern annan dag í staðinn eins og fram kemur þarna 9. apríl í stað 2. apríl, 14. maí í stað 1. maí og 30. des. í stað 25. des.)

Skráningardagar eru ekki opinberir frídagar allra starfsmanna en foreldrum er gert að skrá börn sín fyrirfram ef þeir vilja njóta vistunar fyrir þau þessa daga og greiða fyrir það sérstaklega. Þetta eru dagar þar sem grunnskólabörn eru í fríi og grunnskólakennarar þar af leiðandi í fríi. Þetta eru 7 - 9 dagar á ári eins og sjá má hér: https://reykjavik.is/skraningardagar-i-leikskola

Þá eru 6 starfsdagar í leikskólum á ári. Þá daga er lokað fyrir börnin en væntanlega mæta starfsmenn þá daga til að undirbúa starfið framundan. 

Þetta gera 182 vinnudaga fyrir starfsfólk leikskóla á ári ef starfsdagar og skráningardagar eru ekki taldir með. 

Hvernig ætli fjöldi orlofsdaga þeirra sem nota þessa þjónustu sé?
Hver ætli fjöldi vinnudaga sé hjá þeim á ári?
Hvert ætli álagið sé á þeim? 

Störf innan leikskólans

Störf innan leikskólans eru ekki fyrst og fremst kennsla. Þessum áróðri verður að linna og stjórnmálamenn verða að átta sig á hvað þeir eru að gera með því að taka undir þennan söng. Það mun enda með því að þessar yndislegu stofnanir verða eyðilagðar og stefnir í að það verði helsta framlag starfsmanna þessara stofnana – leikskólakennara og -stjóra. Ef svo heldur fram sem horfir mun þeim takast að eyðileggja þessar stofnanir. Þær verða svo dýrar í rekstri að hvorki sveitarfélög né foreldrar munu hafa efni á að reka þær. Auk þess verður starfið orðið svo leiðinlegt að börnin munu verða afhuga leikskólunum.

Börn á aldrinum eins til sex ára hafa ekkert með hefðbundna „kennslu“ að gera. Það er ekki meginhlutverk þessara stofnana – hefur aldrei verið – og á ekki að vera. Kennsla er auðvitað hluti þess sem gert er en það er ekki meginhlutverk. Leikskólar eru gæslustofnanir. Gæslustofnanir fyrir vinnandi foreldra á meðan þeir sinna störfum sínum utan heimilis. Fyrst og fremst eru leikskólarnir auðvitað gæslustofnanir fyrir konur – mæður – sem þurfa á þessum stuðningi að halda til að geta staðið jafnfætis feðrum á vinnumarkaði.

Þessu blaðri leikskólakennara og -stjóra á Íslandi um að leikskólar séu fyrst og fremst skólar, verður að linna. Börn á aldrinum eins til sex ára hafa ekkert með hefðbundna skólagöngu að gera og það á ekki að gefa því undir fótinn að það sé hlutverk þessara stofnana.

Börn á þessum aldri þurfa fyrst og fremst ást og umhyggju. Og það hafa þessar stofnanir hingað til getað veitt þeim. Ást og umhyggja eiga að vera kjörorð þessara stofnana og á þeim á starf þeirra að byggja.

Að lengja námstíma leikskólakennara í fimm ár leysti engan vanda. Það bjó til vanda. Mikinn vanda. Að sameina leyfisbréf „kennara“ í eitt leysti engan vanda – það bjó til vanda. Mikinn vanda. Að hætta þessu er mikilvægasta skrefið sem núverandi stjórnvöld ættu að stíga og það strax. Að hætta þessari dómadags vitleysu að gefa í skyn að starf kennara í skólum og starf leikskólakennara sé það sama. Svo er ekki og við eigum ekki að láta eins og svo sé. Það býr til mikinn vanda fyrir samfélagið allt og er auk þess tóm della. Leikskólakennarastarfið er annars eðlis – allt annars eðlis og svoleiðis á það að vera. Leikskólinn er allt annars konar stofnun en grunnskólinn og hann á að vera allt annars konar stofnun. Má ég vinsamlegast biðja um að við áttum okkur á því og viðhöldum því.

Leikskólakennarinn hefur það hlutverk að sjá um gæslu barnsins á meðan foreldri þess er úti að vinna. Það er meginhlutverk hans – hefur alltaf verið – og á að vera áfram. Það er gríðarlega mikilvægt að við höldum þessu hlutverki á lofti og leyfum ekki stéttinni að henda þessu hlutverki á haugana.

Ef við leyfum leikskólakennaranum að taka sér það hlutverk að vera fyrst og fremst kennari er þessum stofnunum – leikskólunum – sjálfhætt með tímanum. Það mun enginn hafa áhuga á því að setja barnið sitt á skólabekk meðan það er eins til sex ára. Þroski barnsins er ekki slíkur að hann hafi nokkuð með slíka dvöl að gera. Það er ömurlegt að leikskólakennarar séu búnir að koma því þannig fyrir að þeir vilji ekki kannast við meginhlutverk starfs síns. Ég hef satt að segja ekki í annan tíma orðið vitni að öðru eins.

Að geta þótt það ómerkilegt starf að annast börn, þegar maður hefur valið sér það að ævistarfi, er undarlegt svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Að mega ekki heyra á það minnst að það sé starfið sem þau hafa valið sér – að annast börn og gera það af ást og umhyggju er eitthvað sem ég mun aldrei geta skilið. Ég er glöð að afkomendur mínir skuli ekki lengur þurfa á þessari þjónustu að halda.

Söngurinn um að starfsaðstæður á leikskólum séu ömurlegar, húsnæðið ömurlegt, hávaði sé alla að drepa, o.s.frv., o.s.frv. gerir það að verkum að þetta fólk verður að gera betur grein fyrir hvað það er að tala um. Er það þannig að allir leikskólar á höfuðborgarsvæðinu sem byggðir hafa verið séu ónýtir og er krafan sú að byggðir verði nýir? Strax? Hvernig eiga þær byggingar að vera? Hvað er verið að tala um nákvæmlega?

Myglan sem komið hefur upp í hverju húsnæðinu á fætur öðru upp á síðkastið? Hverju er um að kenna? Getur verið að efnahagshrunið árið 2008 sé þar undirliggjandi? Að viðhaldi bygginga hafi verið slegið á frest þegar ekki var úr neinum peningum að spila? Er þetta mál þess eðlis að það sé sanngjarnt og eðlilegt að leikskólakennarar standi á öskrinu að krefjast úrbóta á þessum þætti strax? Hvernig er hægt að mæta þeim kröfum?

Starfsfólk leikskólanna er með 30 daga sumarfrí frá fyrsta degi. Átján ára ófagmenntaður starfsmaður á leikskóla er kominn með 30 daga sumarfrí. Launin hans, eru þau ekki komin í minnst 585.460 krónur fyrir skatt? Fjögurhundruð og fjörutíu þúsund eftir skatt? Fyrir alls ómenntaða 18 ára starfsmanninn sem er að hefja störf á leikskóla? Hver eru laun fagmenntaða starfsmannsins á sama tíma? Starfsmannsins sem er búinn að leggja á sig fimm ára háskólanám – hver eru launin hans?

Laun á Íslandi eru há í öllum samanburði. Hér er líka dýrt að lifa. Vextir eru háir og húsnæði óviðráðanlega dýrt. En hvernig ætlum við að haga launastiganum? Hvaða laun eru konur almennt með í samfélaginu? Konur sem hafa lagt á sig 3ja eða 5 ára háskólanám og eru með há námslán á bakinu? Hver á launamunurinn að vera?

Á leikskólum borgarinnar eru „tímabundnar ráðningar“ normið. Enginn talar um það. Ekki nokkur maður. Kostnaðarsamar „tímabundnar ráðningar“ þar sem ráðningartíminn er allt niður í þrjá, fjóra mánuði í einu. Svona er þetta af því að það er brot á lögum að auglýsa ekki eftir, og reyna fyrst og fremst að ráða fagmenntaða starfsmenn. Þetta fyrirkomulag er mannanna verk. Og algjörlega augljóst að því er þarft að breyta. Þetta er rándýrt fyrirkomulag og felur í sér mikla starfsmannaveltu. Augljóslega.

Viðvarandi veikindi á leikskólum borgarinnar – í hverju liggja þau? Hvað gerðist í starfsumhverfinu allt í einu sem gerir það svona rosalega ömurlegt? Að starfsmenn liggja veikir heilu misserin?

Má ég biðla til stjórnmálamanna sem ætla að vera í forsvari fyrir borgina næstu fjögur árin að átta sig á að í þessu umhverfi er víða pottur brotinn. Að það er ekki þeirra að gerast eingöngu varðhundar kerfisins sem þau sem voru í stólunum á undan þeim kusu að móta.

Leikskólar eru ekki ómerkilegar stofnanir. Þær eru gríðarlega mikilvægar stofnanir sem stjórnmálamenn þurfa að taka afstöðu til og standa vörð um. Það þurfa þeir að gera án þess að éta upp möntru starfsmannanna um að þessar stofnanir séu til orðnar fyrir þá. Fyrir þá til að geta unnið stuttan vinnutíma fáeina tíma á dag fáeina daga á ári.

Þetta eru stofnanir sem eiga að vera opnar allan daginn og foreldrar eiga að geta sótt þjónustu til allan daginn á meðan þau vinna úti. Það er verkefnið: að koma því til leiðar.

Konur „að svíkjast um“

Innlegg Þórunnar Jakobsdóttur á fésbókarveggnum mínum er mér tilefni til að setja niður hugleiðingu.

Þar segir hún orðrétt m.a. þegar hún vísar í umræðu um leikskólamál í Svíþjóð: „Sífellt tal um undirmönnun, háa starfsmannaveltu, of stóra barnahópa, foreldra sem „svindla“ á kerfinu og ýmist ýjað að eða sagt hreint út að foreldrar nenni ekki að vera með börnunum sínum og vilji bara geyma þau á stofnunum o.s.frv.“

Það var og … „foreldra sem „svindla“ á kerfinu og ýmist ýjað að eða sagt hreint út „að foreldrar nenni ekki að vera með börnunum sínum og vilji bara geyma þau á stofnunum o.s.frv.“

Mér finnst þetta alveg stórmerkilegt mál svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Að það sé enn þörf á að upplýsa konur um að aðrar konur megi hafa persónulegar þarfir á árinu 2026. Persónulegar þarfir, aðrar en vera samvistum við barnið sem þær eiga. Að það sé nákvæmlega ekkert að því og það sé ekki „að svíkjast um“ að „vilja hafa barnið sitt á stofnun“! Það er rosalegt að heyra að það skuli vera leikskólakennarar og leikskólastarfsfólk sem talar svona um vinnustaði sína. Talar þá niður og talar um „stofnanir“ í neikvæðu ljósi. Eins og þær séu myrkursins.

Þessi umræða um leikskólann hér á Íslandi síðustu mánuði og misseri hefur sannfært mig um mikilvægi þess að kenna kynjafræði. Það er augljóslega mjög þarft mál. Það er með ólíkindum á hvaða stað leikskólastarfsfólk á Íslandi (og greinilega í Svíþjóð líka) er illa haldið af „mæðrahyggju“. Ég veit ekki hver hefur beðið þetta fólk að standa í stafni um að brjóta niður starfsumhverfið sem það vinnur í ,en það ástundar það alla daga með háværum hætti, svo umlykur okkur öll sem búum  með þeim í samfélagi .

Og það er gert með sömu röksemdafærslum og hafa verið helstu rök feðraveldisins um aldir. Að börnum sé óhollt að vera á leikskóla. Það sé heilsuspillandi fyrir þau og þau skemmist af því (að vera í umönnun þeirra sjálfra). Eina vitið er að móðirin sé sem lengst og mest sitjandi heima með barnið. Það er öruggasta leiðin fyrir heill barnsins til framtíðar. Eins og feðraveldið hefur vitað um árþúsund.

Hafi móðirin persónulegar þarfir og hyggist hún sinna þeim, er hún „að svíkjast um“. Þessi málflutningur leikskólastarfsfólks (sem væntanlega er flest af kvenkyni) hefur m.a. leitt til þess að í Svíþjóð má móðirin ekki leyfa sér að vera í fæðingarorlofi og eiga annað barn á leikskóla! Nei það er algjörlega bannað! Sé móðirin í fæðingarorlofi, skal hitt barnið vera heima hjá henni.

Þið verðið að fyrirgefa en hvar erum við eiginlega stödd? Konurnar sem börðust fyrir jafnrétti kvenna til að eigin lífs fyrir 50 árum síðan – var það þetta sem þær voru að meina?

Það er kominn tími til að konur í kvennastéttum hætti að þykjast vera í því hlutverki að ala konur upp. Það er ekki þeirra hlutverk. Konur í hlutverki leikskólakennara og stjóra kemur það ekkert við hvað mæðurnar eru að gera á meðan börnin þeirra eru í leikskólanum. Ekkert. Það er ekki þeirra að hafa skoðun á því hvað foreldrar eru að gera. Það kemur þeim ekki við. Það er ekki neyðarbrauð að hafa börn á leikskóla allan daginn. Leikskólar eru ekki „stofnanir myrkursins“ – hafa aldrei verið það og stendur ekki til að þeir séu það.

Það er kominn tími til að gera þá kröfu á leikskólastarfsfólk á Íslandi að það snúi sér að því sem er hlutverk þess: Að reka fyrirmyndarstofnanir sem við öll elskum og erum ánægð með. Það er ekki þeirra að hafa skoðun á því hvort foreldri sæki um vistun fyrir barn sitt í 6, 7, 8 eða 9 tíma. Það kemur starfsfólki á leikskólum ekki nokkurn skapaðan hlut við.

Hvað fólk er að gera á þeim tíma sem barnið er í umsjón leikskólastarfsmanna kemur starfsfólki leikskólanna ekkert við. Fólk er ekki að „svíkjast um“ þó það sé að sinna sínum persónulegu þörfum.

Það er augljóst að við erum á leiðinni í gömlu hlutverkin aftur. Og það eru ekki síst konur sem eru í forystu við að koma okkur þangað. Konur sem nota „mæðrahyggjuna“ sem vopn. Konur sem starfa á leikskólum. Það er kominn tími til að segja hingað og ekki lengra! Það kemur ykkur, konur sem starfið í leikskólum, ekkert við hvað ég er gera daglangt þó ég væri móðir ungs barns! Það eina sem ykkur kemur við er að reka leikskólann af metnaði og þess má ég krefjast af ykkur.

Hugleiðing um kynni mín af leikskólum og leikskólastarfi

Uppeldislegt gildi dagvistarstofnana hefur verið mér hugleikið síðan ég var ung. Í Kvennaskólanum haustið 1982 skrifaði ég ritgerð um það efni og birti hér til gamans. Það er áhugavert að sjá hversu djúpar skoðanir ég hef á efninu þegar ég var bara 19 ára.

Það sem m.a. lá að baki var að ég hafði þá þegar starfað á leikskóla og haft aðstæður til að mynda mér skoðanir. Það segir líka þá sögu að ég var sem ung manneskja mjög samfélagslega þenkjandi og leitaðist við að sjá samhengi hlutanna. Ég var frá barnsaldri heitur jafnréttissinni og áttaði mig á því fyrir tvítugt hversu skýr tengsl eru á milli sjálfstæðis kvenna um eigið líf og dagvistunar barna.

Ég veit ekki hvers vegna en í huganum tengi ég alltaf leikskóla við reynslu mína í æsku af því að hafa tvisvar sinnum dvalið í vikutíma á Barnaspítala Hringsins. Ég var alin upp í sveit þar sem voru engir leikskólar en ég var mikil félagsvera og það var einhvers konar leikpláss á spítalanum sem mér fannst svo spennandi – þar sem margir krakkar voru saman komnir, ýmist að föndra eitthvað eða leika sér. Ég var bergnumin yfir þessu rými og fannst það svo eftirsóknarvert – það var eitthvað við þessar aðstæður sem heillaði mig upp úr skónum og ég tengi þá tilfinningu við leikskóla. Það var eitthvað þarna sem hreif mig og fylgdi mér og varð til þess að ég sá leikskóla alltaf í hillingum.

Fyrstu raunverulegu kynni mín af  af leikskólum voru samt þegar ég tók mér hlé frá menntaskóla 18 ára gömul og fór á stúfana að leita mér að starfi. Niðurstaðan varð að ég réði mig á Leikskólann Hólaborg þar sem starfræktar voru þrjár deildir og ég var á þeirri með elstu börnin, fimm til sex ára.

Þar starfaði ég níu mánuði og þarna var yndislegt að vera. Ég kynntist hópi kvenna á öllum aldri sem sýndu mér kærleika og hlýju og leiðbeindu mér í starfi. Við áttum fjörugar umræður um pólitík á kaffistofunni og ég féll inn í hópinn eins og flís við rass. Þær voru mér góðar – ég elskaði þær og ekki síður elskaði ég börnin. Ég varð strax heilluð af starfsemi leikskólans og varð þarna einarður talsmaður leikskólavistunar fyrir börn, átján ára gömul – það er ég enn.

Það var líf og fjör og gleði alla daga. Það skal tekið fram að um var að ræða leikskóla þar sem börnin fengu bara að dvelja hálfan daginn og við tókum á móti einum hópi snemma á morgnana og öðrum eftir hádegið. Auðvitað þurftum við að takast á við alls konar hluti. Þar sem mörg börn eru saman komin liggur það í hlutarins eðli. Börn eru eins eðlisólík hvert öðru og við þessi fullorðnu. Sum eru hæglát og vilja rólegheit – önnur fjörug og vilja læti.

Það sem ég minnist fyrst og fremst frá þessum tíma er gleði. Það var gaman og það var gleði og fjör. Ég heillaðist af starfsemi leikskólans eins og fram kemur í ritgerðinni sem ég birti hér og það viðhorf hefur fylgt mér alla tíð síðan. Ég ber mikla virðingu fyrir leikskólum og starfseminni sem þar fer fram og mér þykir afar vænt um þessar stofnanir.

Síðar þetta sama ár, þegar ég var átján ára, fór ég sem au pair til Svíþjóðar. Þar kynntist ég lítillega starfsemi frístundaheimilis því barnið sem ég bar ábyrgð á var orðið sjö ára. Sú starfsemi heillaði mig einnig upp úr skónum. Mér fannst mikið til koma og hugsaði um hvað mér fyndist við Íslendingar standa Svíum langt að baki.

Næsta reynsla mín af leikskóla var svo ekki fyrr en ég eignaðist barn sjálf, barn sem ég þurfti að fá vistun fyrir á leikskóla. Grein sem ég skrifaði 1991 og birt var í Morgunblaðinu hálfu ári síðar hefur verið og er í dreifingu. Sú grein var skrifuð í miklum hugaræsingi móður sem þurfti á dagvistarplássi að halda fyrir barnið sitt allan daginn en Reykjavíkurborg gat ekki svarað þeirri þörf. Það atriði réð úrslitum um að ég ákvað að flytja til Akureyrar vorið 1992 en þar var útlit fyrir að ég þyrfti ekki bíða lengi eftir heilsdagsvistun fyrir dóttur mína á leikskóla.

Skemmst er frá því að segja að dagvistarúrræði Akureyrarbæjar, þarna árið 1992, voru til fyrirmyndar og ég var alsæl með þann þátt frá upphafi. Fyrst komst dóttir mín í hendur einstakrar dagmóður með frábæra aðstöðu og þar eignaðist hún strax góðan vin. Eftir nokkra mánuði var hún svo komin með pláss á nýjum leikskóla sem hét Klappir, stofnuðum í heimahúsi að Brekkugötu 1. Þetta var yndislegur leikskóli og mér fannst ég hafa himin höndum tekið. Þarna var áhersla lögð á góð samskipti við foreldra og starfsfólkið allt varð vinir mínir. Ég elskaði þennan leikskóla og verður enn hlýtt um hjartarætur þegar ég hugsa um hann.

Dagvistarúrræðin voru það sem stóð uppúr í þessari Akureyrardvöl minni. Ég fór aftur til Reykjavíkur eftir að fyrirtækið sem ég kom til að starfa hjá fór á hausinn eftir 45 ára starfsemi.

Nú var dóttir mín orðin nógu gömul til að fá leikskólapláss í Reykjavík, þriggja og hálfs árs, og hún fór á Stakkaborg. Þar kynntist ég líka yndislegu starfsfólki – yndislegum leikskólastjóra, leikskólakennurum og almennu starfsfólki sem var hvert öðru betra. Ég kann ekki að lýsa því hvað það skipti mig miklu máli en ég veit að það sama á við um aðra foreldra, þá og nú. Að treysta leikskólanum fyrir barninu sínu, því dýrmætasta af öllu í veröldinni, er ekki eitthvað sem við eigum að tala um af léttúð. Það eru ómetanleg verðmæti í því falin að bera fullkomið traust til leikskólans.

Ég þarf ekki að orðlengja það að auðvitað var dóttir mín í „umsjá“ leikskólastarfsmanna og leikskólastarfsfólkið bar auðvitað ábyrgð á „umönnun“ hennar í þennan tíma sem hún dvaldi þar á hverjum virkum degi á milli klukkan átta og korter yfir fimm. Auðvitað fór þar fram einhver kennsla og leikskólinn starfaði eftir starfsáætlun sem ég bar mikla virðingu fyrir en grundvöllurinn var auðvitað umönnun.

Ef foreldrar geta ekki treyst því að barnið sé í umönnun leikskólastarfsmanna hafa börnin ekkert inn á leikskóla að gera – það hlýtur öllum að vera ljóst. Börn undir sex ára aldri eru ekki sett inn á stofnanir til að dvelja þar daglangt, nema stofnuninni sé treystandi fyrir þeim. Fyrir umönnun þeirra. Að veita þeim ástúð og öryggi.
Þetta segi ég með vísan til þess að leikskólastjórar vilja ekki kannast við að hlutverk leikskóla sé umönnun og gæsla. Auðvitað er hlutverk leikskóla umönnun og gæsla – um það þarf ekkert að ræða. Hlutverkið er auðvitað meira en það – það á ekki að vera geymsla, enginn vill það – ekki foreldrar eða aðrir – en það er ekki eingöngu „kennsla“ – það er beinlínis rangt að halda því fram.

Ég elska börn meira en allt og mun alltaf gera. Börn eru góðar manneskjur. Þau eru einlæg og þau eru heiðarleg. Þau eru bara eins og þau eru og það engin gríma eða leikrit þar á ferðinni.  Því miður markar lífið okkur smám saman og okkur gengur, sem fullorðnum manneskjum, misvel að viðhalda þessum eiginleikum sem við öll fæðumst með. Jesú vissi þetta því hann sagði: „Leyfið börnunum að koma til mín, því slíkra er Guðs ríki.“ Það þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þessi tilvitnun segir allt sem segja þarf um börn og mannlegt samfélag.

Ég veit að á Íslandi hefur alla þessa öld verið látið eins og það eina sem skipti máli séu peningar. Sem er svo kolrangt. Það eina sem skiptir máli þegar við deyjum er kærleikurinn sem við skiljum eftir okkur. Það hvernig við búum að börnum skiptir öllu máli. Hefur alltaf gert, gerir það núna og mun alltaf gera.

Ég veit að við búum núna í fjölmenningarsamfélagi, sem við gerðum ekki þegar ég eignaðist dóttur 1989. Ég veit að landsmönnum hefur fjölgað heil ósköp síðan þá vegna þess að við höfum flutt inn vinnuafl í stórum stíl. Ég veit að stjórnmálamenn hafa tekið misgáfulegar ákvarðanir um að lengja menntun leikskólakennara í fimm ár, sameina leyfisbréf leikskólakennara, grunnskólakennara og framhaldsskólakennara, stytta vinnutíma alls starfsfólks hins opinbera. Það breytir ekki því að stjórnmálamönnum ber áfram skylda til að veita foreldrum þjónustu – ungum mæðrum sérstaklega.

Framboð á leikskóla allan daginn er einfaldlega grundvallarþáttur hvað varðar jafnan rétt kynjanna til starfa á vinnumarkaði. Um leið og þrengt er að þessum þætti er þrengt að rétti kvenna til eigin lífs. Þannig var það árið 1975 og þannig er það árið 2026. Þannig verður það alltaf.

Það er skylda sveitarfélaga að bjóða ungum mæðrum – foreldrum – upp á leikskóla fyrir barnið á viðráðanlegu verði allan daginn. Leikskólar eru ekki sams konar stofnanir og grunnskólar – hafa aldrei verið og eiga ekki að vera. Það væri réttast að afturkalla breytinguna um sameiginleg leyfisbréf strax.

Við höfum ekkert með leikskólakennara að gera sem vilja ekki annast umönnun barna á leikskólum. Börn á aldrinum eins til sex ára þurfa fyrst og fremst á ást og umhyggju að halda. „Kennsla“ er auðvitað mikilvæg að ákveðnu marki en hún er algjört aukaatriði í heildarsamhenginu. Það gerir starf leikskólakennara ekki ómerkilegra. Starf leikskólakennara verður ekki merkilegra fyrir það að heita „kennsla“. Starf leikskólakennara er merkilegt og verður merkilegt af því að við treystum þeim fyrir því dýrmætasta af öllu í veröldinni. Börnunum okkar. Leikurinn er aðalatriði í lífi barns. Leikurinn er það sem öllu máli skiptir og við eigum að viðhalda og byggja undir á þessum fyrstu árum barnsins.

Það er þungt að eiga í opinberum deilum við fagstéttir um hlutverk þeirra, eins og raunin er hvað varðar leikskólakennara og leikskólastjóra – stéttir sem ég ber mikla virðingu fyrir  – en það er nauðsynlegt. Ein besta vinkona mín er leikskólakennari og fyrrum mágkona mín hefur starfað sem leikskólastjóri alla sína starfsævi. Þessi stétt hefur verið yfir og allt um kring í mínu persónulega lífi. Ég segi samt og segi það hreint út og meina það frá innstu hjartarótum að ef leikskólakennarar halda að starf þeirra snúist ekki um umönnun barna þá eiga þeir að starfa við eitthvað annað.

Það er ófyrirgefanlegt að leikskólakennarar kjósi að tala leikskólann niður með þeim hætti sem raunin er. Langflestir foreldrar elska leikskóla barna sinna og sú staðreynd skiptir miklu máli – er verðmæti.

Það er sjálfsagt að leikskólastjórnendur geri kröfur til sveitarfélagsins þar sem þeir starfa – eiga að gera það og ég skal styðja þá í því. Það er hins vegar ekkert eðlilegt við það að stjórnendur leikskóla geri kröfu um enn frekari styttingu dvalar barna á leikskólum borgarinnar. Það er frekleg aðför að foreldrum – sérstaklega ungum mæðrum – og það er ófyrirgefanlegt.

Leikskólastjórar eiga við stjórnunarvanda að etja. Vegna þess að samfélagið hefur breyst. Það er úrlausnarefni. Úrlausnarefni sveitarfélaga og stjórnenda leikskólanna. Það mál hefur margar hliðar og stytting þjónustunnar á einfaldlega ekki að vera valkostur á því borði.

Ritgerð frá árinu 1982 um Uppeldislegt hlutverk dagvistarstofnana

 

Saga mín í Reykjavíkurborg

Ég flutti sextán ára gömul til Reykjavíkur til að hefja skólagöngu við Kvennaskólann í Reykjavík. Við vorum tvær sem leigðum saman herbergi við Flókagötu 1 þar sem við höfðum aðgang að eldhúsi og þvottahúsi ásamt fleiri leigjendum. Mér líkaði vel í höfuðborginni og hef hvergi annars staðar viljað búa allar götur síðan.

Ég var á leigumarkaði mörg fyrstu árin enda var ég með þá sannfæringu að ég ætlaði aldrei að eiga neitt. Ég veit ekki hvaðan þessi sannfæring kom en hún var mjög staðföst og hún varð til í mínu höfði. Þessi skoðun var mjög frábrugðin tíðarandanum og hún var sannarlega ekki í línu við afstöðu foreldra minna – langt í frá.

Við tölum um frumstæðan leigumarkað í Reykjavík núna en á þessum tíma var hann þó mun frumstæðari. Þeir sem leigðu út íbúðir voru tíðum einstaklingar sem sjálfir voru að koma sér fyrir á húsnæðismarkaði og leigðu út íbúðina í eitt ár til að safna fyrir útborgun. Trygging leigjanda var engin og viðhald á leiguíbúðum almennt ákaflega lélegt. Að líta svo á leigjendur hefðu „réttindi“ af einhverjum toga þekktist ekki. Leigjendur voru algjörlega upp á leigusala komnir og áttu engan rétt.

Sennilega hefur það verið 1985 sem ég var svo heppin að fá leigða litla 50 m² íbúð í Hamrahlíð gegn því að ég þreif efri hæðirnar fyrir eigendurna og borgaði því sanngjarna leigu. Þetta var eins og vinna í happdrætti og þarna bjó ég í sjö ár, eða þar til ég flutti til Akureyrar 1992 vegna slæmrar stöðu leikskólamála í Reykjavík.

Þegar ég hafði búið á fjórum stöðum meðan dóttir mín var enn á leikskólaldri sá ég að við svo búið mátti ekki standa. Ég varð að láta af sérviskunni og kaupa íbúð – dóttur minnar vegna. Með aðstoð foreldra minna og á þeim skilmálum að yngsta systir mín, sem þá var að hefja menntaskólagöngu í Reykjavík, fengi að búa hjá mér, varð það úr að ég keypti íbúð á Laugateigi í Reykjavík og í Laugarneshverfinu bjuggum við mæðgur tæpa tvo áratugi.

Á þessum tíma, fyrstu árin mín í Reykjavík og langt fram eftir, var ég bíllaus. Það var önnur sannfæring sem ég hafði. Ég ætlaði aldrei að eiga bíl. Þetta var líka algjörlega á skjön við tíðarandann og ég hef enn síður hugmynd um hvaðan þessi meining kom. En hún var sterk – mjög sterk.

Ég notaði strætó. Sem á þessum árum var á 15 mínútna fresti á daginn en hálftíma fresti eftir klukkan sjö ef ég man rétt. Síðar, á meðan ég enn tók strætó, var hann á 20 mínútna fresti á daginn.

Þegar ég var enn með dóttur mína á leikskóla – sem nota bene var á leikskóla allan daginn þegar hún loksins fékk leikskólavist þriggja og hálfs árs – hljóp ég iðulega frá Stakkaborg við Bólstaðarhlíð til að ná Strætó niðri á Laugavegi og stundum hinkruðu bílstjórarnir þar eftir mér ef þeir urðu varir við að ég var á harðahlaupum ekki langt undan.

Skemmst er frá því að segja að þessi sannfæring mín um bíllausan lífsstíl  fékk að fjúka líka. Þegar ég loksins fór að keyra bíl í Reykjavík, orðin fertug, tók ég strax upp á því að keyra í vinnuna einhverja 500 m eða svo. Náttúrlega ekki fallegt til afspurnar en sannleikanum samkvæmt. Eftir að ég komst upp á lagið og lærði hversu þægilegt það er að komast á bíl á milli staða hef ég tekið upp þann ósið að keyra stuttar vegalengdir ef mér bíður svo við að horfa.

Þrjú systkina minna hins vegar eru mínar hetjur og fyrirmyndir þar sem þau nota rafhjól sem samgöngutæki allan ársins hring og skilja ekki hvernig fólk nennir að sitja fast í umferðarteppu tímunum saman á hverjum degi.

Ég hef búið í Reykjavík frá því áður en Davíð varð borgarstjóri. Ég var alin upp á mjög pólitísku heimili þar sem faðir minn og bræður hans kusu Framsóknarflokkinn. Ég fékk bullandi pólitískan áhuga í arf og fór að tjá mig um þau mál þegar ég var tíu ára ef mig misminnir ekki.

Fór þó ekki að tjá mig opinberlega um þau mál fyrr en 1992 þegar ég átti ár eftir í þrítugt, þá um leikskólamál. Mér var mjög misboðið yfir stöðu mála og skalf og titraði þegar ég afhenti greinina á Morgunblaðið árið 1991. Hún var reyndar ekki birt fyrr hálfu ári síðar, þegar ég var flutt til Akureyrar – einmitt vegna stöðu leikskólamála í Reykjavík.

Allar götur síðan hef ég tjáð mig um pólitík – hvort heldur munnlega eða með greinaskrifum. Í heimi viðskiptanna voru viðskiptavinir mínir margir hverjir Sjálfstæðismenn og þeir nutu þess að ræða við mig um pólitík.

Í Viðskiptaháskólanum á Bifröst fór ég tjá mig opinberlega með því að birta greinar árið 2002 – fyrst á Bifrastarvefnum og í kjölfarið á vef sem svokallaðir „kremlverjar“ stóðu fyrir – hópur hægri krata sem áttu það sameiginlegt að hafa áhuga á að Íslendingar skoðuðu aðild að Evrópusambandinu. Í þessum hópi voru m.a. Aðalsteinn Leifsson, meðframbjóðandi minn til forystu í prófkjöri, og Svanborg Sigmarsdóttir framkvæmdastjóri Viðreisnar.

Í framhaldi af því tjáði ég mig af og til á síðum blaðanna um hin ýmsu mál. Nokkrar þessara greina hef ég nú tekið saman í myndaalbúm á Fésbókarsíðu minni sem allir geta kynnt sér . Sömu greinar og miklu, miklu fleiri er svo að finna á bloggsíðu minni https://signysigurdar.blogspot.com/ en ég stofnaði hana einhvern tíma á síðasta áratug til að taka saman allar mínar greinar á einum stað.

Ég byrjaði að blogga haustið 2008 þegar hrunið reið yfir og ég var dugleg að tjá mig allt árið 2009 og fram á árið 2010. Það ár missti ég starfið sem ég hafði sinnt af ástríðufullum áhuga um fjögurra ára skeið sem forstöðumaður flutningasviðs SVÞ. Ég er enn í dag stolt af framlagi mínu til samgöngumálaflokksins þessi fjögur ár og veit að þar vann ég mikið gagn.

Síðan eru liðin fimmtán ár. Á þeim árum hef ég séð um rekstur ShopUSA, unnið hjá Smyril Line Cargo við sölu á flutningum, ferðast ein til Asíu, starfað við launaútreikninga hjá Reykjavíkurborg og nú síðast er ég sölumaður á hugbúnaði hjá Reglu.

Síðustu ár hef ég verið mjög upptekin af því að sjá um aldraða foreldra mína, og þekki orðið vel  það umhverfi sem aldraðir og fjölskykldur þeirra búa við. Ég er jafn pólitísk og ég hef alltaf verið – það breytist ekkert.

Með framboði mínu er ég að bjóða ykkur valkost. Get sagt að ég er forkur dugleg og ég vinn af heilindum að hverju því sem ég tek mér fyrir hendur. Ég á erindi.

Í stöfum mínum hef ég nálgast mál með því að kynna mér þau í þaula og leita lausna. Sakbendingar hafa aldrei vakið áhuga minn. Ég nálgast ekki mál með því að vera með eða á móti. Ég er ekki talsmaður töfralausna. Ég held að töfralausnir séu ekki til í mannlegu samfélagi.

Af hverju er ég að segja ykkur þetta? Af því að ég held að  okkur sé hollt að líta til baka. Það er hollt fyrir mig sem frambjóðanda að rifja upp hvernig það var að vera ung manneskja að koma undir sig fótunum. Ég man mjög vel hvað ég strax á þessum árum þráði greiðar almenningssamgöngur, að mér stæði til boða leiguhúsnæði þar sem ég greiddi sanngjarna leigu og gæti verið eins og lengi og mig lysti.Hvað ég þráði leikskólapláss fyrir dóttur mína allan daginn. Hvað ég þráði að geta haft áhrif til breytinga í þessari borg!

Tímarnir nú eru vissulega aðrir – en það sem breytist ekki í grundvallaratriðum eru þarfirnar. Fólk á mismunandi aldri hefur mismunandi þarfir.

Afstaða mín í grundvallaratriðum hefur ekki breyst. Ég vil enn að fólk hafi valkosti í húsnæðismálum, ég vil að fólki standi  greiðar almenningssamgöngur til boða og ég vil að ungum foreldrum gefist kostur á heilsdags leikskólaplássi. Þetta eru grunnstefin mín. Ég vil líka að farið sé vel með opinbert fé og geðþótti í stjórnsýsluákvörðunum og fílabeinsturnar eru eitur í mínum beinum.

Ég vil leggja mitt af mörkum í þágu borgarbúa.

 

Hvað er ég að vilja upp á dekk?

Mér er engin launung á því að málefnið sem ýtir mér af stað í þessa vegferð eru leikskólamálin. Ég er komin fram á völlinn til að halda uppi skýrri afstöðu til hlutverks Reykjavíkurborgar í málefnum leikskóla og það er í grunninn ástæðan fyrir að ég er komin hingað. Í framboð til forystu Viðreisnar í Reykjavík.

Leikskólar eru ekki einasta vinnustaðir leikskólastjóra og leikskólakennara. Þeir eru umönnunarstofnanir barna frá því fæðingarorlofi lýkur og þar til grunnskólaganga hefst. Leikskólar hafa gríðarlegu hlutverki að gegna í lífi foreldra – hlutverki þar sem jafnrétti kynjanna er í forgrunni. Reykjavíkurborg  á, sem höfuðborg landsins, að hafa metnað til að standa undir því hlutverki af ábyrgð.

Það þarf enginn að velkjast í vafa um að fyrir mér  er þetta grundvallarmál. Í mínum huga er óboðlegt að Reykjavíkurborg líti svo á að það sé hennar hlutverk að búa til hvata til styttingar veru barna á leikskólum. Það er ekki hennar hlutverk og er einungis til þess fallið að senda mæðrum skömmina af því að hafa þarfir sem henta ekki stjórnendum leikskólans.

Ég geri mér fulla grein fyrir því að það er ekki til vinsælda fallið hjá leikskólakennurum og -stjórum að halda fram öðrum skoðunum en þeim hentar – en það verður þá bara að hafa það. Leikskólar eru ekki einkamál stjórnenda þeirra eða kennara. Leikskólar eru meðal grundvallarstofnana samfélagsins og eiga að skoðast í því ljósi.

Leikskólar eru ekki bara „skólar“ og fráleitt að halda því fram að svo sé. Leikskólar eru umönnunarstofnanir og það hlutverk skiptir ungar mæður öllu máli.

Frá upphafi kvennabaráttunnar var alveg ljóst að eitt helsta baráttumál hennar var heilsdagsvistun fyrir börn á leikskólum. Konur voru ekki feimnar við að halda þessari baráttu hátt á lofti og eiga ekki að vera það núna.

Reykjavíkurborg ber skyldur umfram önnur sveitarfélög og umræða í þá veru að borgin beri engar skyldur aðrar en gagnvart starfsfólkinu bendir til þess að stjórnendur borgarinnar hafi villst af leið. Stjórnendur borgarinnar bera ábyrgð gagnvart borgarbúum fyrst og fremst. Heilsdagsvistun fyrir börn á leikskólum er þjónusta sem Reykjavíkurborg á skilyrðislaust að bjóða upp á og hún þarf því að finna leiðir til þess að geta veitt þá þjónustu.

Ég býð mig fram til forystu í borginni fyrir stjórnmálaflokkinn Viðreisn til þess að tryggja að þessi máflutningur heyrist.

Að síðustu ætla ég að segja – og ég veit að leikskólakennarar og -stjórar vita það – að ég ber mikla virðingu fyrir þeim og þeirra sérfræðiþekkingu. Um það snýst málið ekki. Ég er sannfærð um að leikskólar Reykjavíkurborgar eru upp til hópa fyrirmyndarstofnanir og það sama á við um stjórnendur þeirra og starfsfólk. Það sem mér hugnast ekki er að leikskólakennarar sem stétt ætli sér að brjóta niður þessar stofnanir og gera störf sín sambærileg við störf grunnskólakennara. Það er kolröng afstaða og mun einungis leiða til þess að eyðileggja leikskólann sem stofnun og mun hafa alvarlegar afleiðingar fyrir jafnrétti kynjanna á Íslandi.

Borgin er risastór rekstrareining sem ber mikla ábyrgð gagnvart fjölda fólks. Hún er höfuðborgin okkar og á sem slík að hafa metnað til að vera í forystu um svo margt sem snertir okkur beint.

Ég geri leikskólamálin að umfjöllunarefni hér af því ég lít svo á að þau séu grundvallarmál sem borgin á að standa vörð um. Málefni sem hefur staðið hjarta mínu nærri alla tíð – mál sem varðar sjálfan grundvöllinn að því að ungar konur standi jafnfætis körlum á vinnumarkaði eftir fæðingu barns.

Sem frambjóðandi í kosningabaráttu um forystusæti í prófkjöri stjórnmálaflokks þarf ég að taka skýra afstöðu í mörgum málaflokkum en því verða ekki gerð skil í einni blaðagrein.

Ég er ekki frambjóðandi sem þykist hafa svör á reiðum höndum um hvaðeina. Því fer fjarri. Ég viðurkenni heilshugar að í málefnum sveitarfélagsins Reykjavíkurborgar á ég margt ólært. Ég á mér hinsvegar hugðarefni. Svið sem eru mér hugleiknari en önnur. Hér að ofan hef ég minnst eitt þeirra en þau eru miklu fleiri. Borg á stærð við Reykjavík er auðvitað samfélag – samfélag manna þar sem takast þarf á við allt sem við er að glíma í mannlegu samfélagi. Fólk, umferð, mannvirki, skipulag, samgöngur, velferð, stjórnsýslu og síðast en ekki síst samskipti við ríkisvaldið.

Ég býð mig fram og er hugleikið að fara sem best með peninga og mannafla borgarinnar. Að nálgast viðfangsefnin alltaf frá sjónarhóli notandans – borgarbúans. Ekki kerfisins. Í mínum huga á það að vera leiðarljós borgarfulltrúans. Það er mitt leiðarljós. Eins og málið með leikskólana horfir við mér hafa borgaryfirvöld kosið að gerast varðhundar kerfisins – ekki borgarbúa – og það hugnast mér ekki.