Sit hér á flugvelli í Mílanó og bíð eftir flugi heim. Var að ljúka lestri bókarinnar Jakaranda eftir Gaël Faye sem Angústúra hefur gefið út.
Tárin spruttu fram og ég missti út úr mér
hljóð svo nærri manni ganga lýsingarnar í lok bókarinnar. Höfundurinn er hálfur
Frakki og að hálfu frá Rúanda og segir fjölskyldusögu í bókinni – sögu sem
snertir mann djúpt. Sögu um hryllinginn sem sem hægt er kalla fram í mannskepnunni
og hefur verið gert í Rúanda og víðar í veröldinni og endurtekur sig ítrekað.
Hryllinginn sem felst í því aðgreiningunni í „okkur“
og „hina“. Aðgreiningu þar sem venjulegt fólk sem áður lifði saman í sátt og
samlyndi tekur upp á því að hæðast að og uppnefna „hina“ – benda á þá og koma
upp um þá hvar sem þeir eru staddir. Þessar sömu lýsingar hefur maður lesið í Þýskalandi
nasismans, í Júgóslavíu frá fyrstu árum tíunda áratugarins þegar fiskimenn og
bændur gerðust fjöldamorðingjar, í Ísrael og Palestínu, í Pakistan – já og svo
miklu, miklu víðar.
Lýsingarnar eru alltaf eins. Það erum „við“ og
svo eru það „hinir“. „Hinir“ eru stimplaðir og afmennskaðir. Í Rúanda voru þeir
kallaðir „kakkalakkar“ og voru réttdræpir hvar sem til þeirra náðist. Karlar,
konur og börn, heilu fjölskyldurnar – bútaðar niður með sveðjum og hent á haugana.
Í dag þarf þetta fólk að finna leiðir til að búa saman í samfélagi. Það þurfti
það líka að gera í Þýskalandi eftir stríð, Í lýðveldum Júgóslavíu eftir að hún
sundraðist. Alls staðar er sagan eins. Mannskepnan er ekki betur gerð en svo að
það er tiltölulega auðvelt að því er virðist að ýta undir hreina bilun þegar að
þessu kemur. Að flokka okkur í „okkur“ og „hina“.
Þennan leik eru kónarnir í Bandaríkjunum að
leika á hverjum einasta degi þessa dagana. Daglega eru sagðar af því fréttir að
Trump forseti Bandaríkjanna, Vance, Hegseth, Rubio og þessir gæjar og þeirra
fylgjendur séu að spúa eitri yfir lýðinn um að þessir og hinir séu ógeðslegt
fólk.
Reglunum sem hefur tekið marga mannsaldra að
byggja upp í hinum vestræna heimi hefur verið hent hraðar á haugana síðustu tvö
ár en nokkurn tíma áður í mínu lífi.
Bandaríkin eru ekki ríki sem ég horfi til eða
ber traust til lengur. Það er langur vegur þar frá.
Á sama tíma erum við Evrópusambandið á aðra
höndina. Samband Evrópuríkja sem stofnað var til í þeim tilgangi að tryggja
frið í álfunni eftir hryllilegar heimsstyrjaldir síðustu aldar. Samstarf sem
átti að tryggja viðskiptatengsl ríkjanna þannig að aldrei aftur kæmi til
styrjaldar milli þeirra. Þetta samband hefur þróast mikið og stækkað í áranna
rás og telur núna 27 ríki.
Ég bý í samfélagi þar sem forystumönnum í
viðskiptalífi finnst við hæfi að vera sífellt að hæðast að þessu sambandi. Þeir
láta eins og allt vont komi frá Evrópu. Það nýjasta sem ég les núna á vef RÚV er
þeir vilja ekki kannast við að eiga svo mikil viðskipti við Evrópuríki. Og ekki
heldur í evrum. Nei þeirra markaður er Bandaríkin og gjaldmiðillinn dollar.
Ég hef í áratugi hlustað á forsvarsmenn í
íslensku viðskiptalífi tala svona. Eins og kjána um Evrópusambandið. Það er
langt síðan ég áttaði mig að orðræðuna sækja þeir til Íhaldsflokksins í
Bretlandi. Þangað leita þeir fyrirmynda. Þeim finnst þeir menn að meiri að vera
með hroka og yfirlæti gagnvart menningarríkjum Evrópu sem eiga sögu sem nær
miklu lengra aftur en saga okkar.
Ég velti fyrir mér – gleðjast þessir menn yfir
því þegar Sánches forsætisráðherra Spánar og Meloni forsætisráðherra Ítalíu
fara í hár saman? Smjatta þeir í gleði sinni og vonast til að Evrópusambandið
liðist í sundur? Yrði það gleðiefni? Fyrir okkur Íslendinga ef það gerðist? Auðvitað
gæti það gerst. Allt getur gerst.
Með mann í forystu Bandaríkjanna sem róir að
því öllum árum að brjóta upp Evrópusambandið og byggja undir endurreisn
fasismans í Evrópu er það sannarlega mögulegt.
Ég hef starfað í íslensku viðskiptalífi alla
mína starfsævi. Ég hef starfað í hringiðu milliríkjaviðskipta með vörur þar sem
Evrópumarkaðurinn hefur sannarlega alltaf verið langstærstur. Ég skil ekki
hvernig menn geta kosið sér að tala endalaust niður gera lítið úr og samstarfsaðilum sínum. Ég
játa að skil bara alls ekki þetta fyrirbæri.
Íslenskir karlar í viðskiptalífi virðast hafa
einstaka þörf fyrir að berja sér á brjóst og telja sig yfir aðra hafna. Gera
lítið úr öðrum. Ég veit ekki hvort þeir gera sér grein fyrir því hvers konar
áhrif orðræða í þessa veru hefur á mann?
Hvaðan kemur þessi hroki? Þetta yfirlæti sem Íslendingar
í viðskiptum telja sig hafa efni á að viðhafa?
