Ævintýri tíunda áratugarins

Hjá ZIMSEN og síðar TVG-ZIMSEN tók ég þátt í mörgum ævintýrum Íslendinga á viðskiptasviðinu. Fyrst man ég eftir stóru verkefni þar sem íslensk verkfræðistofa – Kamhnit í eigu Verkfræðistofunnar Hnit - hafði selt teikningar og uppbyggingu mannvirkja á Kamchatka. Ef ég man rétt var um að ræða hótel, baðstað og fleira sem ég man ekki lengur hvað var.

Við hjá Zimsen fengum það verkefni að sjá um útflutning aðfanga frá Íslandi í þessi mannvirki á áfangastað í Kamchatka. Mér fannst þetta stórmerkilegt verkefni svo ekki sé meira sagt. Fyrir það fyrsta koma mér mjög á óvart að kynnast þarna í fyrsta skipti fyrirtækinu – Set á Selfossi – sem ég vissi ekki áður að væri til. Og í öðru lagi kom það mér mjög á óvart að það væri jarðvegur hér til þess að framleiða hluti á Íslandi og flytja þá héðan alla þessa leið til Kamchatka sem á þeim tíma tilheyrði Sovétríkjunum. Að það væri litið svo á að þessi flutningur gæti borgað sig.

Þetta voru margir gámar af pípulagnaefni frá Set og öðrum – jafnvel innfluttum framleiðsluvörum - sem við sáum um flutning á frá Íslandi til austurstrandar Bandaríkjanna – landleiðina yfir þver Bandaríkin alla leið til Seattle á vesturströndinni og þaðan var þeim siglt yfir til Kamchatka. Þetta var risastórt verkefni og krafðist skipulagningar í þaula en allt hafðist það.

Það sem fyrst og fremst vakti athygli mína var hversu ódýrt það var tiltölulega að flytja allar þessar gámaeiningar landleiðina þvert yfir Bandaríkin – þessa gríðarlega löngu leið – og á sama tíma hvað það var rándýrt að flytja gámana með skipi þessa – að manni fannst – stuttu siglingaleið á milli Seattle og Kamchatka. (Ég sé núna að kannski er hún ekkert svo stutt.)

Skipafélagið sem á þessum tíma sigldi þessa leið Seattle – Kamchatka var eitt um hituna og það næsta sem ég vissi var að Eimskip hafði keypt það og samstarfskona mín hjá því félagi var flutt til Seattle til starfa fyrir félagið. Ég held þó að þetta ævintýri hafi staðið stutt og ég finn engar heimildir um þetta núna til að styðja mál mitt.

Annað ævintýri sem mig langar að nefna frá þessum tíma er uppbygging samheitalyfjamarkaðarins. Ég fékk að kynnast og gera tilboð í „handling“ eða afgreiðslu  heilu flugvélanna til að lenda hér og fylla af lyfjum sem fljúga átti út aftur innan tiltekinna tímamarka þar sem markaðurinn fyrir samheitalyf opnaðist klukkan þetta tiltekinn dag og þá mátti ekki klikka að ná að framleiðslunni út til að verða fyrstir til.

Ég kann ekki sögu Actavis til að segja hana hér en það var auðvitað stórt fyrirtæki hér sem skipti hagkerfi okkar miklu á þessum tíma. Var stór útflytjandi á lyfjum í samkeppnisrekstri við evrópsk fyrirtæki. Rekstur TEVA á Íslandi heldur utan um það sem eftir stendur af þessu fyrirtæki Actavis á Íslandi í dag.

Baugur varð til sem innkaupafyrirtæki og hafði þegar haft gríðarmikil áhrif á flutningamarkaðinn. Með tilkomu hans var ekki lengur hægt að bjóða upp á að það skipti máli hvað varan hét þegar hún var sett í gáma – hvort hún var hvít eða hvernig hún var á litinn. Eins og annars staðar í heiminum – þurftu skipafélögin að sætta sig við að einingin „gámur“ varð söluvara. Hvít raftæki gátu ekki lengur verið verðlögð með sérstakri álagningu heldur varð það gámurinn sem gilti. Ég sakna þess enn að heyra rannsóknarniðurstöður á því hvað Jón Ásgeir Jóhannesson gerði fyrir samkeppnismarkaðinn og neytendur á Íslandi en það er saga sem er enn ósögð. Stofnun Bónuss árið 1989 lagði auðvitað línurnar að gjörbreyttu Íslandi þar sem helmingaskiptareglu SÍS og Kolkrabbans var hrundið og enginn varð samur eftir þá byltingu.

Tíundi áratugurinn – eftir undirskrift EES samningsins - var áratugur uppbyggingar. Íslendingar létu til sín taka á mörgum sviðum og það var gaman að vera þátttakandi í þessari uppbyggingu. Það var gríðarmargt að gerast og sjálfstraustið var mátulegt. Það var ekki komið á flug – var enn jarðtenging til staðar - í minningunni er það þannig.

Kauphöllin var ekki orðinn sá staður þar sem peningarnir urðu til. Krónan var ekki komin á flot og rekstur fyrirtækja skipti enn máli. Stjórnendur fyrirtækja voru almennt ekki orðnir að Guðum og allt var enn tiltölulega í lagi svo ég deili með ykkur mínu minni og tilfinningum þegar ég fór á nám á Bifröst haustið 1999.