Flokkurinn sem kann...

Að hlusta á ræðu Ólafar Nordal í ræðustól Alþingis í dag gjörsamlega ærði mig af reiði. Það eru svo sem engin ný tíðindi í því fyrir þá sem þekkja mig að slíkt gerist en það var samt sínu verra í dag en oft áður.

Að hlusta á hana - varaformann Sjálfstæðisflokksins halda því fram - blákalt - og af fullu sjálfsöryggi að núverandi ríkisstjórn sé einfær um að viðhafa óvandað verkleg var meira en hægt er þola. Það eru mörk á því hvað hægt er að bjóða manni upp á og yfirlýsingar í þessa veru lýsa fullkominni veruleikafirringu og sjálfhverfu af verstu tegund.

Það skal tekið fram áður en lengra en haldið að með þeirri fullyrðingu er ekki verið að verja framkvæmd kosninga til Stjórnlagaþings og ábyrgð ríkisstjórnarinnar á því máli.

En að hún - þessi ríkisstjórn - viðhafi almennt verra verklag og sé óábyrgari en þær sem fyrir voru er rakalaus þvættingu svo ekki sé dýpra í árinni tekið.

Ég hef nú í tvö ár þurft að hlusta á þennan söng. Sjálfstæðismenn hrópa hátt um óvandað verklag, um samráðsleysi um kunnáttuleysi annarra og get ég bara ekki hlustað á meira af slíku.

Undir stjórn Sjálfstæðisflokksins í Stjórnarráðinu í áratugi hefur þróast hér á landi gagnrýnis- og aðhaldslaus stjórnsýsla sem gerir oftar en ekki það sem henni sýnist. Fagmennska er sannarlega ekki það fyrsta sem manni dettur í hug eftir að hafa kynnst því stjórnkerfi. Óvönduð vinnubrögð hafa viðgengist hér í stjórnarráðinu áratugum saman undir stjórn - með blessun og - á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins.

Og nú verð ég að biðja þá sem eru faglegir að fyrirgefa mér - því sannarlega fyrirfinnst vandað verklag innan íslensku stjórnsýslunnar.

Að ríkisstjórn Íslands brjóti lög eru engin ný tíðindi. Það vitum við öll sem lifað höfum í íslensku samfélagi undir stjórn Sjálfstæðisflokksins í áratugi og ég frábið mér slíkar yfirlýsingar.

Það er fyrir löngu kominn tími til að breyta því verklagi. Það hefur umboðsmaður Alþingis bent á ótal, ótal, ótal sinnum - án árangurs. Það er augljóst að það verður ekki gert á einum degi. Tala nú ekki um þegar sami flokkur og hefur komið á þessu verklagi er orðinn algjörlega óábyrgur stjórnarandstöðuflokkur sem hugsar ekki um neitt annað en að viðhalda sjálfum sér. En sem merkilegt nokk þjóðin hlustar enn á - kann ekki annað.

Að koma í gegn lögum á Alþingi um stjórnlagaþing með Sjálfstæðisflokkinn í stjórnarandstöðu var ekki auðvelt verk - en það tókst. Allar götur síðan hefur sami flokkur unnið að því öllum árum að eyðileggja það.

Það var þrekvirki að koma málinu í gegn með þennan stóra stjórnarandstöðuflokk sem enn hefur svo mikið vald í huga fólksins en það tókst.

Nú hefur flokknum tekist það sem hann ætlaði sér - að ná fram vilja sínum í gegnum Hæstarétt - stjórnlagaþingskosningarnar hafa verið dæmdar ógildar vegna tæknilegra ágalla sem rekja má til þess að áhugi almennings á málinu reyndist meiri en stjórnkerfið réði við.

Og þá... hlakkar í þessum sama stjórnmálaflokki og hann ber sér á brjóst.

Sem fyrr er honum skítsama um allt annað en að viðhalda sjálfum sér. Hafið skömm fyrir!

Hlustum ekki á hagsmunaaðila – rétta leiðin?

Hlustaði á Svandísi Svavarsdóttur í viðtali við Hallgrím Thorsteinsson á RÚV í gær. Henni var ofarlega í huga aðkoma hagsmunaaðila að lagasetningu. Hún talaði um rannsóknarskýrslu Alþingis og mátti skilja hana svo að í rannsóknarskýrslunni hefði samráð við hagsmunaaðila verið talinn helsti galli íslenskrar stjórnsýslu. Fór ekki á milli mála að hennar skoðun var sú að samráð við hagsmunaaðila væri allt of mikið á Íslandi og því þyrfti að breyta.

Þessi orð ráðherrans koma mér vægt frá sagt mjög spánskt fyrir sjónir. Fátt tel ég þarfara í íslenskri stjórnsýslu en aukið samráð við hagsmunaaðila við lagagerð og reglugerðarsetningu. „Lög að ofan" voru slæm fyrir 4000 árum síðan og þau eru það enn.

Lagafrumvörp og reglugerðir sem samin eru af lögfræðingum stjórnsýslunnar án þekkingar á því starfsumhverfi sem þau eiga við eru oftar en ekki meingölluð og stórhættuleg. Með því er ekki verið að segja að hagsmunaaðilar eigi að eiga greiða leið að því að koma lagabreytingum í gegnum kerfið að sínum vilja.

Það er djúp gjá á milli þess að hagsmunaðilar eigi að vera ráðandi í að koma lagabreytingum í gegn að sínu höfði eða hvort að þeir séu hafðir með í ráðum við frumvarpsgerð sem fjallar um þeirra starfsumhverfi.

Tryggvi Gunnarsson umboðsmaður Alþingis og einn höfunda rannsóknarskýrslu Alþingis talaði um í fyrirlestri í haust að stjórnkerfið ætti að sinna almannahagsmunum - að lög ættu að vera samfélagssáttmáli - ættu ekki að vera sett fyrir morgundaginn. „Samfélagssáttmáli" verður ekki til með því að frumvörp séu samin einhliða af embættismönnum með tilteknar skoðanir.

Ég held að fátt sé hollara íslenskum ráðherrum en að meðtaka orð Tryggva. Að lög eigi að vera „samfélagssáttmáli" ættu að verða leiðarljós íslenska stjórnkerfisins þá myndi margt breytast hér til hins betra.

Hrokafullt viðhorf íslenskra ráðherra sem telja að stjórnkerfinu stafi mest hætta af hagsmunaaðilum er aftur á móti ekki til þess fallið að búa til betra stjórnkerfi eða sátt í íslensku samfélagi.

Stríð um hugmyndafræði

Hitti stúlku á dögunum sem ég hef þekkt í tæplega 25 ár. Manneskja sem ég faðma og kyssi þegar ég rekst á hana á förnum vegi og spjalla lengi en við hittumst ekki eða eigum önnur samskipti. Mér þykir óskaplega vænt um þessa stúlku. Kynntist henni sem ungum eldhuga sem fyrst og síðast þótti vænt um fólk og gaf af sér svo það lak af henni sjarminn í allar áttir. Þannig er hún enn - galopin og heillandi.

Þessi stúlka sagði mér það að hún þyldi ekki Ísland þennan áratug. Hún sagði mér líka að það væri alltaf verið að banna henni að segja þetta - hún mætti ekki vera svona neikvæð. Hún segir það samt - og segir það með ást í augum því henni þykir augljóslega enn vænt um fólk og kann ekki annað.

Hún sagði mér að hún og fjölskyldan hennar fluttist til annars Evrópulands í tvö ár og hún grét í hálft ár að þurfa að koma aftur heim.

Ég ætla ekki að fara djúpt ofan í samræður okkar hér en þær voru upplifun fyrir mig. Það var upplifun að hitta manneskju sem iðaði af lífi og áhuga og ást á því - segja það upphátt ófeimin að hún þyldi ekki íslenskt samfélag í dag og var með það á hreinu af hverju það væri. Sjálfhverft „ég um mig frá mér til mín" samfélag.

Þessi stúlka hafði mörgu að miðla og mikið að gefa og ég velti fyrir mér hvort að íslenskt samfélag muni leyfa henni að halda elmóðnum og áhuganum og hvort hún muni fá þá örvun og stuðning sem hugur hennar augljóslega þarf.

Ég vil vinna að því. Ég vil vinna að því að íslenskt samfélag breyti um kúrs. Ég vil búa í víðsýnu alþjóðlegu samfélagi þar sem tækifæri til athafna eru ekki bara til handa sérvöldum hópi heldur handa okkur öllum.

Það fer ekkert á milli mála í mínum huga að á Íslandi í dag ríkir stríð um hugmyndafræði. Hver vinnur í því stríði breytir öllu um hvernig Ísland framtíðarinnar verður. Afturhaldsöflin eru gríðarlega sterk og þau eru að finna í öllum stjórnmálaflokkum. Þau ætla sér að sigra - það er ekki nokkur vafi á því í mínum huga. Þau leita allra leiða til að koma sér fyrir í áhrifastöðum sem skipta máli og hingað til hefur þeim orðið ágætlega ágengt og þau eru ekki hætt...

Það andvaraleysi sem frjálslyndi hópurinn í íslensku samfélagi sýnir nú um stundir með því að ríghalda í stjórnmálaflokkinn sinn sama á hversu fráleitri leið hann er er stórhættulegur. Andvaraleysi á tímum eins og núna er stórhættulegt.

Við sem viljum að Ísland verði víðsýnt, frjálslynt opið - gott samfélag - verðum að fara að átta okkur á því að dagurinn í dag skiptir máli.

Áunnin réttindi skipta máli - þau eru aldeilis ekki sjálfsögð - við höfum fengið margar áminningar um það síðustu misseri. Það skiptir máli að taka afstöðu - að standa með sjálfri sér og sinni sýn á framtíðina. Að öðrum kosti eigum við - þessi hópur sem ég veit að er til þarna úti - á hættu að búa í allt öðru samfélagi næstu áratugi en við kærum okkur um.

Samfélagi sem byggir á hugmyndafræði feðraveldisins og þröngsýninnar.

Heiðarleikinn og einlægnin

Völva Baggalúts sendi á dögunum frá sér eftirfarandi spá fyrir árið 2011:

„Ekkert breytist. Ekki neitt!"

Ég hef þá trú að völva Baggalúts reynist sannspá.

Fjölmiðlarnir halda endalaust áfram að upplýsa okkur um hvað lífið kostar. Það er ennþá það eina sem skiptir máli og er þess virði að fjalla um. Listir, íþróttir, snjómokstur, sorphreinsun - hvaðeina - kostnaðurinn er aðalatriðið.

Þannig þótti það helst fréttnæmt í aðalfréttatíma RÚV hvað kostnaður við snjómokstur Akureyrarbæjar færi mikið fram úr áætlun þetta árið.

Fyrir uppsveifluna var ekki fjallað um björgun erlendra ferðamanna á hálendinu öðruvísi en að fréttamenn sæju ástæðu til að velta fyrir sér kostnaðinum sem íslenskt samfélag hefði af slíku.

Forsíður blaðanna birta enn fréttir af því að Íslendingar eigi í samskiptum við frægt fólk í útlöndum. Á forsíðu Fréttablaðsins í morgun birtist mynd af Magnúsi Scheving með Colin Powell fyrrum utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Ein frétt af mörgum á forsíðu þess blaðs síðustu mánuði þar sem það hvarflar að manni að það hafi ekki reynst viðkomandi Íslendingi sérlega erfitt að koma sér á forsíðuna til að segja frá stórkostlegum árangri sínum í útlöndum.

Viðmælandi fréttastofu RÚV í kvöld (sem mér því miður láðist að taka eftir hver var) hafði helst áhyggjur af því að sala á heilbrigðisþjónstu til útlendinga hefði þá stórkostlegu hættu í för með sér að íslenskir ríkisspítalar þyrftu að vera samkeppnisfærir í greiðslu launa til heilbrigðisstarfsmanna. Þess vegna væri það ekki heppilegt að efla þessa starfsemi hér á landi.

Í hverju felst heiðarleikinn og einlægnin - endurheimt gildanna - sem allir eru að tala um? Felst hann í því að við förum allar að prjóna og búa til slátur?

Hvað héldu þau?

Alþingi Íslendinga samþykkti með meirihluta greiddra atkvæða 16. júlí 2009 að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Ásmundur Einar Daðason þingmaður Vinstri grænna lét hafa eftir sér í Kastljósi í gær að „margir þeir sem studdu þá umsókn væru að fyllast efasemdum um að það ferli væri í þeim farvegi sem þeir vildu sjá það í upphafi".

Þessi orð Ásmundar krefjast skýringa. Hvað héldu þeir Vinstri grænir þingmenn sem fóru í samstarf við Samfylkinguna í ríkisstjórn að aðildarviðræður við ESB þýddu? Stóðu þeir í þeirri meiningu að samþykkt aðildarviðræðna við ESB væri leikaraskapur? Ábyrgðarlaus og meiningarlaus dúsa upp í samstarfsflokkinn til að fá hann til samstarfs? Ferli sem engin alvara væri á bak við?

Það er ótrúlegt að hlusta á íslenska stjórnmálamenn hvort heldur eru í Vinstri grænum eða Sjálfstæðisflokknum fjalla opinberlega um aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Engin þjóð fer í aðildarviðræður við ESB nema að meina það í alvöru. Að sækja um og fara í ferli aðildarviðræðna er ekki eitthvert grín. Einhver leikaraskapur til að „tékka á því hverju hægt er að ná fram" eins og hefur verið vinsæl tugga á meðal Sjálfstæðismanna.

Þjóð sem vill láta taka sig alvarlega í alþjóðasamskiptum fer ekki út í kostnaðarsamar viðræður upp á grínið. Hún gerir það af alvöru með það að markmiði að ná sem bestum samningi - punktur.

Að leggja af stað í leiðangurinn með annað að markmiði en að ná bestu mögulegu samningum fyrir Ísland og Íslendinga er fullkomið ábyrgðarleysi og svívirða hvort heldur er við almenning á Íslandi eða samningsaðilann Evrópusambandið.

Núna eftir að samningaviðræður eru hafnar á að klára þær og það á að gera það af reisn, fagmennsku og metnaði fyrir Íslands hönd. Það er eina verkefnið sem er á dagskrá núna. Þegar samningaviðræðum er lokið kemur í ljós hvernig til hefur tekist. Þá er komið að okkur almenningi á Íslandi að segja til um hvort verkefnið hafi tekist nægilega vel eða ekki.

Ólöf Nordal varaformaður Sjálfstæðisflokksins skrifaði pistil á Pressuna í gærkvöld þar sem hún reifaði vandræðagang innan ríkisstjórnarinnar. Í pistli sínum sagði hún m.a.„Víst er, að framganga Samfylkingarinnar í ESB málinu hefur haft svo alvarlegar afleiðingar á þingmenn vinstri grænna marga hverja, að sá ágreiningur sem rís í einstökum málum magnast upp og verður nánast óviðráðanlegur vegna óbilgirni forystumanna ríkisstjórnarinnar í því máli og sér í lagi Samfylkingarinnar. „

Það leynir sér ekkert á þessum orðum eða framgöngu meirihluta þingmanna Sjálfstæðismanna að þeir ætla að berjast fyrir því til síðasta blóðdropa að koma samningaviðræðum við ESB fyrir kattarnef og vinna þannig sleitulaust að því að brjóta á bak aftur lýðræðislega tekna ákvörðun Alþingis Íslands.

Ábyrgðarleysi þessara stjórnmálamanna er ólíðandi. Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið eru hafnar og standa yfir. Þær viðræður byggja á samþykkt Alþingis frá 16. júlí 2009 og samþykkt Leiðtogaráðs Evrópusambandsins frá 17. júní 2010.

Alþingi Íslendinga hefur afgreitt málið og það er nú í höndum ríkisstjórnar Íslands að leiða málið til lykta. Ríkisstjórn Íslands hefur það eina hlutverk í þessu máli núna að vinna að því öllum árum að ná besta mögulega samningi í aðildarviðræðunum. Það er verkefnið og ekkert annað.

Þróun eða kyrrstöðu?

Hjá mér verður ekki eftirsjá að árinu 2010. Hlakka raunar til að sjá það ártal hverfa af sjónvarpsskjánum og ártalið 2011 taka við. Leyfi mér að vona að á því ári takist okkur að komast upp úr hjólförunum og horfa til framtíðar.

Skal játa að mér rann í skap þegar ég las lítlar greinar í Fréttatímanum í morgun þar sem upplýst var um álit þingmanna flokkanna á aðild Íslands að ESB og til gjaldmiðlilsins. Snöggreiddist yfir því hversu ómögulegt það virðist vera fyrir stjórnmálamenn þessa lands að átta sig á að heimurinn hefur breyst.

Til að allrar sanngirni sé gætt er þó ljós í myrkrinu að stjórnmálamenn Samfylkingarinnar skuli átta sig á þessu aðalatriði og þess vegna mun ég halda áfram að styðja þann flokk.

Ísland þarf að taka sér stöðu í samfélagi þjóðanna. Það er heillavænlegt fyrir okkur hvernig sem á málið er litið - hvort sem er frá öryggissjónarmiði eða viðskiptasjónarmiði. Evrópusambandið hefur stækkað ört síðusta áratuginn og það er hagur að því fyrir heiminn allan.

Umræðan hér á landi um ESB er á þvílíku fornaldarstigi það er óskiljanlegt. Aldrei er talað um aðild okkar að EES - hvað hún leiðir af sér og hvers konar fyrirbæri það er í heimi þar sem allt annað breytist. Þingmenn okkar tala eins og EES sé ákjósanleg staða fyrir sjálfstæða þjóð til framtíðar.

EES samningurinn er kyrrstaða. Kyrrstaða og stöðnun á meðan sameiginlegur markaður 27 ESB landa þróast og tekur stöðugum breytingum. Við stöndum fyrir utan alla umræðu þar sem stefnumótandi ákvarðanir um framtíð sambandsins eru teknar.

Bara til að taka eitt nærtækt dæmi þá á sér núna stað heilmikil vinna innan Evrópusambandsins um þróun tollakerfisins „Modernised Customs Code". Við stöndum fyrir utan þessa umræðu og ákvarðanir sem þar eru teknar. Okkar hagsmunir í viðskiptum við aðrar þjóðir verða ekki uppi á borðinu í þessari þróunarvinnu frekar en annarri. Það sama á við um þróunarvinnu sambandsins í samgöngumálum. Við erum ekki aðilar að þeirri stefnumótun.

Það vill svo til að utanríkisviðskipti Íslendinga eru að langmestu leyti við aðildarríki Evrópusambandsins. Þannig hafa allar breytingar á þessum markaði bein áhrif á viðskiptaumhverfi okkar. Að láta eins og okkur komi það ekki við er dæmi um að okkur sé ófært að hugsa um eigin hagsmuni.

Við kjósum frekar að láta Evrópusambandsþjóðirnar einar um stefnumótun og þróun í okkar hagsmunamálum og treystum svo embættismannakerfinu til að túlka og innleiða regluverkið að sínu höfði inn í íslenskan rétt. Stjórnmálamennirnir fría sig allri ábyrgð og eru ekki þátttakendur í þessu ferli. Stjórnmálamennirnir - þeir sem við kjósum til að fara með okkar mál.

Að búa við þetta fyrirkomulag til langrar framtíðar er óþolandi staða. Að hlusta á stjórnmálamennina tala eins og þetta sé ákjósanleg framtíð fyrir okkur í þessu landi er óþolandi. Algjörlega óþolandi.

Evrópusambandið er fyrst og síðast stór markaður þar sem aðildarþjóðirnar vinna að því til lengri framtíðar að samræma reglur á milli landanna til að auðvelda viðskipti. Við Íslendingar þurfum að átta okkur á því að með því að standa fyrir utan missum við af lestinni.

Veggjöld af því bara

Aldrei þessu vant kveiktu fréttir RÚV í mér líf. Umræða um veggjöld var ein þeirra sem hafði þessi áhrif á mig. Stenst ekki mátið að fjalla um þetta efni nú þegar ég hef fullt frelsi til þess að hafa þær skoðanir sem mér sýnist.

Ég er stuðningsmaður veggjalda. Ég vil sjá stórhuga framkvæmir í samgöngumálum á Íslandi. Verulega bættar samgöngur á milli landshluta eru fyrir mér hin eina sanna byggðastefna. Vil ganga svo langt að ég vil sjá byltingu á þessu sviði hér á landi. Sú bylting mun aldrei verða án þess að taka upp veggjöld.

Ég er stuðningsmaður veggjalda á faglegum forsendum. Ég er ekki stuðningsmaður þeirra vinnubragða sem íslensk stjórnvöld viðhafa í þessum málaflokki þar sem engar kröfur eru gerðar um forsendur, samanburð eða yfirhöfuð nokkurn hlut sem við fáum að vita af.

Ákvörðunin er tekin af því að ráðherranum finnst það rétt að fara í framkvæmdina og kröfur um forsendur eru engar. Slík vinnubrögð eiga ekki að líðast - hvorki í þessum málaflokki eða öðrum. (Það skal sérstaklega tekið fram að það á ekki einungis við um núverandi stjórnvöld. Verklagið sem viðhaft hefur verið í þessum málaflokki hefur ekkert með flokkspólitík að gera frekar en svo margt annað sem þarfnast gagnrýni við.)

Veggjöld eru þekkt aðferð til að fara í dýrar samgönguframkvæmdir sem annars yrði ekki farið í. Norðmenn hafa notað veggjöld til að fjármagna dýrar samgönguframkvæmdir í áratugi. Þar er aðferðin þekkt og þar er það alls ekki forsenda að önnur leið þurfi að vera möguleg fyrir vegfarandann. Mig grunar án þess að vita það fyrir víst að sú hugmynd sé alfarið íslensk og eigi sér enga hliðstæðu annars staðar en það er öllum frjálst að upplýsa dæmi um annað.

Við Íslendingar þekkjum veggjöld lítið enda verður seint sagt að íslensk stjórnvöld hafi fram til þessa verið stórhuga um verulegar úrbætur í samgöngumálum landsins

Við höfum þó kynnst einni stórframkvæmd þar sem veggjöld voru forsenda þess að farið var út í þá framkvæmd. Hvalfjarðargöng voru byggð með veggjöldum.

Hvalfjarðargöng voru bylting. Stórkostleg samgöngubylting. Þau voru bylting fyrir líf í landinu. Ekki bara fyrir almenna vegfarendur heldur fyrir byggðirnar og atvinnulíf á svæðunum í kring að minnsta kosti og kannski fyrir byggðirnar og atvinnulíf í landinu öllu. Í þessa framkvæmd hefði aldrei verið farið án þess að taka upp veggjöld.

Það eru framkvæmdir í þessa veru sem ég vil sjá farið í með veggjöldum. Framkvæmdir sem skipta mjög miklu máli og hafa verulega samfélagslega þýðingu.

Framkvæmdir sem breyta því að búa í þessu dreifbýla landi. Uppbygging heilsársvegar yfir Kjöl er dæmi um slíka hugmynd. Hef sjaldan verið jafn spennt yfir hugmynd og sjaldan jafn sorgmædd að sjá hugmynd drepna í fæðingu eins og raunin varð.

Runólfur Ólafsson framkvæmdastjóri FÍB gagnrýndi harðlega í Speglinum í kvöld þá ákvörðun stjórnvalda og Alþingis að hér yrði farið út í dýrar samgönguframkvæmdir eins og tvöföldun Suðurlandsvegar og Vaðlaheiðargöng á forsendum þess að tekin yrðu upp veggjöld til að fjármagna framkvæmdirnar án þess að umræða um það mál hafi nokkurn tíma átt sér stað hjá almenningi í landinu.

Undir þessa gagnrýni Runólfs tek ég heils hugar. Hvaða skoðanir sem ég hef á viðkomandi framkvæmdum er verklag málsins allt stórkostlega gagnrýnivert og full ástæða til að vekja athygli á því.

Þetta mál allt er dæmi um verklag á Íslandi sem við verðum að breyta. Það á ekki að taka byltingarkenndar ákvarðanir í lokuðu rúmi Stjórnarráðsins og láta svo Alþingi stimpla þá ákvörðun. Við verðum að læra að hluti eins og þessa þarf almenningur í landinu að fá andrými til að ræða og hafa skoðun á áður en þeir eru gerðir að lögum.

Það á ekki að taka upp veggjöld af því bara...