Ertu til í að veita mér umburðarlyndi?

Forsetinn gerði mikilvægi umburðarlyndisins að stefi ræðu sinnar í gær. Vel við hæfi á þessum degi gleðinnar. Hef oft gert grein fyrir að ég elska þennan dag, Gleðigöngudaginn. Minn uppáhaldsdagur í íslensku samfélagi frá því hann var tekinn upp. Dagur gleðinnar.  

Var þó fjarri góðu gamni í gær þar sem skyldan kallaði. Skyldan sem í dag gengur út á að berjast fyrir gleðinni í eigin lífi. Þaðan koma hugrenningar mínar í þennan pistil dagsins. 

Hvernig væri að leyfa ástríðufullum konum með skoðanir að vera til? Hvernig væri að skoða að veita þeim umburðarlyndi?  

Hafið þið verið „tekin á teppið“ sem viðskiptavinir fyrir að hafa skoðun á því sem ykkur er boðið upp á?
Ég hef það.  

Hefur verið reynt að banna ykkur að skrifa eigin hugleiðingar og birta þær?
Ég hef það.  

Hefur ykkur verið neitað um skólagöngu í háskóla og gert að fara í undirbúningsdeild með stúdentspróf og 11 ára starfsreynslu sem lykilmanneskja í alþjóðastarfsumhverfi á grundvelli geðþótta fjölskylduhöfuðs, föður?
Ég hef það 

Hefur verið sóst eftir ykkur í starf og fengin til þess ráðningarstofa en ykkur ekki boðið neitt annað en starfið? Hvorki laun eða skilgreindur starfstitill?
Ég hef það.  

Hafið þið orðið fyrir árásum yfirmanns ykkar í vinnunni ítrekað – ekki fyrir að sinna ekki störfum ykkar – heldur fyrir að vera sú sem þið eruð?
Ég hef það. 

Hafið þið verið gerð ábyrg fyrir skoðun almennings á stjórnmálaflokki fyrir það eitt að vera stuðningsmenn hans og láta það óspart í ljósi opinberlega?
Ég hef það.  

Hefur verið ráðist á sjálf ykkar ítrekað með árásargirnina eina að vopni aftur og aftur og aftur? Gefið í skyn með fínlegum hætti hvar sem þið komið, hvar sem þið birtist að sjálf þitt sé ekki í lagi? Ástríðufullt. Hrifnæmt. Opið. Áhugasamt um lífið og tilveruna. 

Ég hef það og þannig er það. Þykir sjálfsagt og í lagi að hæðast með fínlegum hætti að sjálfi mínu þegar það sýnir innblástur. 

Ég hef upplifað allt þetta og miklu meira til. Ég er ástríðufull kona með skoðanir. Hafði líka einu sinni metnað. Búið að drepa hann fyrir löngu. Nú langar mig bara að fá að vera til. Neita því að vera fórnarlamb.  

Á Dale Carnegie námskeiði fyrir 13 árum grét ég þegar námskeiðshaldarinn gerði mikilvægi eldmóðsins að umtalsefni. Skil núna hvers vegna. Ég grét vegna þess að þessi sami eldmóður hafði alltaf unnið gegn mér. Óhlýðni mín var bannhelg. Og það hefur ekki batnað á þessari öld. Aðeins versnað. Nú þykir í lagi að hæðast að og brjóta niður konur með metnað og ástríður hægri, vinstri og við erum öll stolt þátttakendur í þeim leik.  

Kona má ekki sýna tilfinningar. Má ekki sýna hvatvísi. Kona á að vera kurteis. Sýni karlinum undirgefni og föðurnum aðdáun. Þannig á það að vera og það finnst okkur konum líka.  

Ég krefst þess að fá að vera til. Og fá að vera sú sem ég er. Ástríðufull. Hrifnæm. Opin. Og áhugasöm um lífið og tilveruna.  

Ertu til í að veita mér umburðarlyndi?     

Hið fagra og hið góða

...gerði Guðni Jóhannesson, nýr forseti íslenska lýðveldisins, að umræðuefni í ræðu sinni gær. Hann sagði að við þyrftum að muna hið fagra og hið góða, og hann valdi lag sem sagði m.a. „lokaðu ekki sálina inni“.

Fékk gæsahúð og fór næstum því að gráta. Svo glöð – svo glöð að við séum komin með nýjan forseta sem ber okkur þessi skilaboð á fyrsta degi – betri skilaboð get ég ekki hugsað mér. Trúi því staðfastlega að við getum nú öll snúið okkur að því að verða heil aftur. Heil eftir sundrung síðustu áratuga.

Þennan morgunn mælist Hillary Clinton með gott forskot á Donald Trump. Skilaboð hennar eru í sömu átt og Guðna, „Sameinuð stöndum vér...“ sundruð föllum vér vitum við að kemur á eftir. Orð hennar hafa merkingu – merkingu sem við þekkjum svo vel. Skilaboð sem bera í sér kærleika í stað kröfu um hlýðni.

Tungumálið öðlast merkingu á ný með þessum tveimur manneskjum. Manneskjum sem eru þess vel meðvitaðar að þær eru manneskjur og ekkert annað. Manneskjur eins og við hin. Ófullkomnar og allskonar. Með ólíka sögu að baki, sögu tækifæra, áfalla, gleði og sorgar, sögu sem hefur gert okkur að þeim manneskjum sem við erum.

Kannski geta stjörnunar skýrt þennan viðsnúning sem ég upplifi að sé að rísa þessa dagana. Veit það ekki. Veit bara að það er gott að fá vonina aftur. Gott að fá tungumálið aftur. Gott að fá merkinguna aftur. Heilindi. Er orðið sem lýsir því sem ég hef saknað svo mjög og trúi að verði nú hafið aftur til vegs og virðingar.

Þeir skildu eftir handa okkur skilaboð fyrir 2.500 árum að „hið fagra og hið góða“ væri það eina sem skipti máli. Hef sannfærst um gildi og merkingu þeirra skilaboða. Held það skipti engu máli hverjir það voru sem komu þeim í orð. Hvort þeir hétu Sókrates eða Platon. Held að það sé grundvallarmisskilningur okkar að eyða púðri í að velta því fyrir okkur. Skilboðin ein hafa merkingu.

Hið fagra og hið góða er það eina sem skiptir máli í því verkefni að vera manneskja.

Alger yfirráð?

„Mundu að glasið er hálffullt en ekki hálftómt sagði framkvæmdastjórinn þegar hann kvaddi mig fyrir 17 árum síðan, daginn sem þessi mynd var tekin.“ Undir niðri skynjaði ég reiðina – reiðina yfir því að ég hafði ekki orðið að vilja hans.  

Ég var uppfull af gleði þennan dag, ólýsanlegri gleði. Gleði yfir ástúðinni sem umvafði mig. Þakklætinu og væntumþykjunni sem streymdi frá hverju korti, hverri gjöf, hverri kveðju. Frá viðskiptavinum hér heima og samstarfsaðilum út um allan heim.  

Verður hugsað til þessara orða nú þegar þjáningin hefur fengið tilgang. Um leið og tilgangurinn varð ljós fauk þjáningin. Gleðin kom í staðinn.  

Þessi orð heyrast oft. Mundu að glasið er hálffullt en ekki hálftómt. Ein af mörgum klisjum Guðsins sem krefst skilyrðislausrar hlýðni. Tiltekinnar hegðunar. Hugsuninni er afneitað. Algjörlega. Hún er bannhelg. 

Okkur er bannað að líða illa. Harðbannað. Það er hluti stjórnunarinnar. Kjarni hennar. Þeim er útskúfað sem líður illa.  

Við eigum að vera jákvæð.
Megum ekki vera neikvæð. 

Við eigum að vera bjartsýn.
Megum ekki vera svartsýn. 

Eigum að vera til friðs.
Megum ekki vera til ófriðs. 

Við eigum að hlýða. 
Megum ekki vera óhlýðin. 

Okkur er umbunað fyrir hlýðni
Refsað fyrir óhlýðni 

„Strengjabrúður sem gera ekkert annað en bregðast við. Þetta er hinn raunverulegi sigur kerfisins“ ...segir Hanna Arendt um það sem gerðist í fangabúðunum í verki sínu um Alger yfirráð frá árinu 1951 í þýðingu Ólafar Emblu Eyjólfsdóttur í bókinni: Af ást til heimsins í ritstjórn Sigríðar Þorgeirsdóttur, bls. 191.

PS 

Biðst velvirðingar á því að birta þessa mynd í tíma og ótíma en hún er nauðsynleg. Nauðsynlegt hjálpargagn til að gera grein fyrir raunveruleikanum. Krefjast raunveruleikans.     

Stepford wives fyrirmyndin?

Konurnar í Stepford eru alltaf jákvæðar. Vel til hafðar og fallegar. Heimili þeirra eru fullkomin eins og þær sjálfar og allt er eins og það á að vera... nema... þær eru ekki til.

Sjálf þeirra eru ekki til. Þær hafa enga skoðun. Engar tilfinningar. Fullkomnar strengjabrúður. Konurnar í Stepford eru vélmenni. 

Sá þessa bíómynd í Kvennó og hún hafði sterk áhrif á mig. Sá hana aftur í nýrri gerðinni en áhrifin minni. Myndin hefur svo sótt á mig ítrekað síðustu ár, og holdgerðist í bresku heimildamyndinni um Japan á RÚV á dögunum. 

Þar voru karlarnir búnir að „göfga“ (meining orðsins hér komin frá Nietszhe en síðar notuð í sem undirstaða í kenningum Freuds) kynhvötina svo mjög að það dugði þeim vel að eiga kærustur í símanum. Þær kærustur voru alveg eins og þeir vildu hafa þær. Rifust aldrei við þá, andmæltu þeim aldrei, voru í alla staði fullkomnar. Ekki var hægt að greina neinn söknuð eftir því að kynhvötinni væri svalað í raunheimi. Sýndarveruleikinn fullkomnaður. 

Áhrifin augljós. Japönum fækkar. Kynslóðirnar sem hafa „göfgað“ sig svo mjög að þær lifa góðu lífi fram undir og yfir 100 ára aldur, endurnýjun langt því frá að viðhalda stofnstærð. Lýsir sér í því að margir hinna yngri kjósa að eignast ekki börn. Eðlileg afleiðing þess að karlarnir eru orðnir náttúrulausir og alsælir með sín vélmenni. 

Konurnar eru ekki alls kostar ánægðar með þetta að heyra, þeirra kynhvöt virðist lifa, en ekki tilbúnar að fórna sjálfi sínu og gerast strengjabrúður og þar stendur hnífurinn í kúnni.

Í þessu samfélagi mátti greina dugnað sem helsta drifkraftinn. Dugnaðurinn hafði leitt það að af sér að karlarnir komu manni fyrir sjónir sem fullkomnar strengjabrúður. Strengjabrúður samfélagsins. Fullkomlega sjálfhverfir – alsælir með sjálfum sér og símanum sínum. Það glittaði í eitthvað líf í sjálfi kvennanna. Það var eitthvað líf eftir þar. 

Er þetta fyrirmyndin? Það eina sem eftir er að holdgera kærustuna í símanum í gervi kvenlíkama sem hagar sér í kynlífi eins og þær gera í síðari gerð Stepford Wives? Þar stynja þær reglulega og hrópa upp hvatningaryrði til karlsins um hvað hann sé stórkostlegur. 

Hvað köllum við þessa þróun? Viljum við að hún raungerist og fari víðar en til Japan? Á fyrir körlum í Bandaríkjunum og á Íslandi að fullnægja kynhvötinni með vélmennum? Hvað með konurnar? Eiga þær eftir að týna sjálfi sínu til fulls í sýndarveruleikanum? Á fyrir okkur að liggja að verða fullkomnar strengjabrúður? Eins og konurnar í Stepford Wives? Jákvæðar. Vel til hafðar, með fullkomin heimili, sálarlausar?

Horfi á samfélagið mitt sem á mörgum sviðum nálgast samfélag frummanna sem Freud gerir grein fyrir í ritgerð sinni um Tótem og tabú. Ritgerðin sú skýrir margt sem ég skildi ekki áður svo sem eins og djúpstæðan ótta kvenna gagnvart körlum, djúpstæða þörf okkar allra fyrir sterka föðurímynd, og nú nýjustu birtingarmyndina - grófa árásargirni ungra karla gagnvart konum í stjórnunarhlutverki. 

Allt þetta og miklu meira til er að finna í skrifum Sigmund Freud. Það er ekki nema von að manninum sé hafnað. Ekki við öðru að búast í landi sem hefur gert Viðskiptafræðina að Guði sínum. Viðskiptafræðina sem á sér skýra fyrirmynd í Tótemguðinum og er dýrkaður sem slíkur á Íslandi og í Bandaríkjunum og víðar.  Breski heimildaþátturinn frá Japan lýsir vel hvert stefnir. Ætlum við þangað? Til Stepford? 

Hvort ætli áherslan sé á hegðunina eða hugsunina í Stepford?  

Farg lyginnar

Svona viljum við hafa það...
- ekkert vesen
- og allt í góðu lagi...

Sungu þau í áramótaskaupi gærkvöldsins frá árinu 2006.

Charles Darwin krafðist þess gagnstæða í bíómyndinni sem sýnd var á eftir. Hann krafðist þess að fá að tjá sig um sorg sína. Krafðist þess! Ruddi upp hurðum og gafst ekki upp. Því hann vissi hvað var að veði. Sál hans var að veði. Líf hans var að veði. Hann varð að fá að tala um fargið sem á honum hvíldi til að ná heilbrigði á ný.

Hversu þakklát getum við mannkynið ekki verið fyrir þá kröfu hans?
Kröfu Charles Darwin að fá að vera hann sjálfur?
Kröfu hans að fá að vera manneskja?

Hvernig samfélagi lýsir textinn sem sunginn var í áramótaskaupinu árið 2006?
Samfélag þar sem er „ekkert vesen“ og „allt í góðu lagi“?
Hvernig samfélag er það?
Hvernig er samfélagið okkar í dag árið 2016?
Hefur ofangreint slagorð breyst?
Eða er það kannski enn „ekkert vesen“ og „allt í góðu lagi“?
Er það dæmi um samfélag þar sem við megum vera manneskjur?

Megum við vera manneskjur?

Hlýddu!

Minnist ungrar stúlku sem sýndi mér allt að því lotningu. Var svo yfirkomin vegna þjónustukönnunar sem hún hafi verið að vinna í taka saman þar sem ég var í aðalhlutverki. Hún mátti til með að leyfa sér að tala um hana því hún hafði aldrei séð neitt þessu líkt. Signý Sigurðardóttir var svo vinsæl. Hún var beinlínis elskuð af viðskiptavinum sínum. 

Könnunin vakti líka framkvæmdastjórann.  Hann áttaði sig, var ekki orðinn Guð þá. Þeir voru almennt ekki orðnir Guðir þá. Hann bauð mér gull og græna skóga, endurmenntun í HÍ á kostnað fyrirtækisins og einn ef ekki tvo daga í viku sem ég mátti sinna náminu. Allt skyldi gert til að halda mér. Halda mér sem var fyrirtækinu svona mikils virði. Það var of seint. Ég gat ekki meir.

Valdi frekar Viðskiptaháskólann á Bifröst þar sem ég fékk ekki inngöngu nema í Frumgreinadeild. Undirbúningsdeild fyrir stúdentspróf, þrátt fyrir stúdentspróf með nálægt 9 í meðaleinkunn og 11 ára starf í alþjóðaviðskiptum þar sem ég var hafði gengt lykilhlutverki. Nei það var ekki nóg. Ég var ekki nóg. 

Man eftir Niels dönskukennaranum mínum á Reykjaskóla þegar hann sló (léttilega) stílabókinni hlæjandi á hausinn á mér um leið og hann sagði, „du er enstående, taler hele timen ud men du lytter på hvad jeg siger“.

Man þetta af því mér þykir vænt um þessi orð. Þau voru jákvæð, voru hrós. Hefur alltaf fundist gott að fá hrós.  Fann á dögunum blað sem ég hafði skrifað og geymt frá árinu 2006:

 Óskýrt umboð = frustration
 Óskýr sýn
 Lokuð eyru
 Krafa um jákvæðni
 => krafa um skilyrðislausa hlýðni
=>Í stað starfsgleði
     Þunglyndi

Óhlýðni er eiginleiki sem mér er í blóð borinn. Get ekki og hef aldrei getað gengist undir það að hlýða hvað sem það kostar. Þessi eiginleiki hefur ekki hjálpað mér neitt. Sennilega hefur hann orðið til að útskúfa mér. Því Guðunum finnst óþægilegt að umgangast óhlýðið fólk. Það er frumforsenda þess að geta verið Guð að hafa fylgjendur sem hlýða. 

Hvers vegna er ég að þessu?  Til að krefjast þess að fá sannleikann fram í dagsljósið. Til að segja sannleikann og krefjast þess að þið sitjið uppi með hann hvort sem þið kærið ykkur um hann eða ekki. Því það vont að sitja undir lyginni. Það á enginn að þurfa að sitja undir lygum. En við erum mörg sem gerum það. Af því það er svo hentugt. Hentug leið til að losna þá sem eru óþægilegir.

Ég fékk merkimiða. Merkimiða sem var svo hentugt að skella á mig. Ljúga til að losna við óþægindin. Ljúga á manneskjuna sem var óhlýðin. Þannig var hægt að tryggja í eitt skipti fyrir öll að hægt væri að losna við hana. Það vill enginn hafa manneskju í vinnu sem er óhlýðin. Guðirnir kæra sig allra síst um slíkt. 

Merkimiðinn sagði að Signý væri „svo erfið í samskiptum“.
Þegar hann þýddi í raun: Signý er óhlýðin. 

Þú mátt ekki vera memm!

Þegar ég var lítil kom ég oft í heimsóknir til Reykjavíkur. Í þessum heimsóknum bjuggum við á Háteigsveginum hjá afa og ömmu. Þar á bak við húsið var róló og hann er þar enn. Mér fannst það mikið ævintýr að vera til og að hitta nýja krakka til að leika við var það skemmtilegasta af öllu.

Í dag birtist hún mér aftur og aftur þessi minning af kotrosknu stelpunni. Stelpunni sem kom til Reykjavíkur þar sem tíðkuðust aðrir siðir en hún átti að venjast í barnahópnum á Melum.

Einn siður umfram aðra kom i huga mér á dögunum. Sú venja krakkanna í Reykjavík að spyrja þessarar spurningar; „má ég vera memm“? Mér fannst þetta sérkennileg spurning. Talaði upphátt um það. Ætti það ekki að vera sjálfgefið að allir mættu „vera memm“?

Þetta rifjaðist upp því ég á enn orðin fullorðin erfitt með þetta. Erfitt með að skilja skilyrta hópa. Hópa þar sem bent er á einn og sagt við hann að hann megi ekki vera memm.

Gefur auga leið að það þýðir að það hefur verið mér erfitt að vera Íslendingur síðustu misserin. Þar sem sá hópur hefur verið fullkomlega skilyrtur af ráðandi mönnum í 25 ár. Sú skilyrðing dýpkar sífellt og þykir orðið sjálfsagt í íslensku samfélagi að benda á einn - gera hann tortryggilegan og þar með útskúfa honum. Má allsstaðar og þykir tilhlýðilegt. Innan fyrirtækja og stofnana; skellum merkimiða á einstaklinginn og þar með er hann úr leik! Ótrúlega árangursrík aðferð nú sem fyrr í sögunni.

Við vissum einu sinni að þessi breytni var ekki rétt í opinberu rými. Við vissum að hegðan McCarthy var ljótt dæmi í mannkynssögunni og réðum okkur ekki af hneykslan og fordæmingu á hópum þar sem skilyrðing var reglan.

Við vissum að það var hluti framfaranna að vera umburðarlyndur og kærleiksríkur. Erum fyrir löngu síðan búin að tapa því. Eins og svo mörgu öðru sem einu sinni var sjálfsagður hluti þess að teljast til hinna „siðmenntuðu þjóða“.

Við vissum einu sinni að sannleikurinn var eftirsóknarverður.
Í dag kjósum við lygina miklu fremur.

Liggur fyrir að Donald Trump gæti orðið næsti forseti Bandaríkjanna.
Sannleikurinn er sá að Hillary er vond kona.

Maðurinn hefur lítið breyst eftir allt saman.
Kannski bara nákvæmlega ekki neitt.
Við erum eftir allt saman bara mennsk.
Hvað það felur í sér?
Að vera mennskur?