Smásálin og landsbyggðin

„Þú ert þó með vinnu." „Þú getur þakkað fyrir að hafa þó vinnu." Eru setningar sem ég heyri æ oftar síðustu daga og vikur. Skilaboð slíkra setninga eru skýr: Ekki gera kröfur. Vertu lítilllát og þakkaðu fyrir það sem þú hefur. Þannig er smásálin sem ég man svo vel eftir úr sveitinni í gamla daga. Að gera kröfur og hugsa stórt er frekja og slík hugsun hugnast ekki smásálinni.

Skrif mín allar götur síðan haustið 2008 hafa borið sömu skilaboð. Hróp eftir leiðtogum til forystu. Hróp eftir einstaklingum sem hugsa stórt en skynsamlega. Mér leiðist íslenskt samfélag þessa dagana, svo mjög að suma daga líður mér eins og ég sé að kafna. Samfélag smásálarinnar er samfélag sem ég hélt að væri að baki og mig grunaði aldrei að ég ætti eftir að upplifa aftur. Hvað þá svo sterkt sem raun ber vitni.

Það er viss mótsögn í þessum málflutningi, geri mér grein fyrir því. Sálin sem neitar að standa við skuldbindingar sínar - neitar að vera ábyrgð gerða sinna - neitar að borga - er varla sömu gerðar og smásálin - ég veit það þó ekki. Ég held einmitt að þetta sé sami hluturinn, sitt hvort hliðin á sama teningi. Smásál uppfull af þjóðernishyggju er mín skilgreining á Íslendingum þessa dagana. Það er hættuleg blanda og ég er miklar áhyggjur af því hvert hún leiðir okkur.

Hlustaði á Vikulokin í morgun. Hlustaði á Lilju Mósesdóttir sem talaði af eldmóði fyrir breyttu samfélagi . Málflutningur hennar var í þá veru að hún vildi sjá samfélag réttlætis og sanngirni. Hennar hugmynd um samfélag réttlætis og sanngirni er samfélag þar sem aðrir en fjármagnseigendur ráða ríkjum. Ég veit ekki hvort það er rétt túlkun hjá mér en ég hef Lilju Mósesdóttur grunaða um að vera alvöru kommúnista. Verð oft skelfingu lostin að hlusta á hana tala því hún talar í alvörunni um draumsýn sína með þeim hætti að það er auðvelt að sjá drauminn um hið fullkomna samfélag kommúnismans í þeim hugmyndum.

Af sama meiði eru skrif Ólínu Þorvarðardóttur um sjávarútveginn og kvótakerfið síðustu daga. Þar talar kona uppfull af réttlætiskennd um atvinnurekstur eins og hann sé eitthvað allt annað en atvinnurekstur. Hún er ekki ein um þá skoðun hvað sjávarútveginn varðar en þetta er afstaða sem ég hræðist. Hræðist meir en margt annað.

Umræða um sjávarútvegsfyrirtæki eins og þau eigi að vera rekin á einhverjum allt öðrum forsendum en viðskiptalegum er að mínu mati röng og stórhættuleg. Einmitt fyrir landsbyggðina. Söngurinn um að hann skuli rekinn á forsendum byggðanna er söngur alveg í samræmi við samfélagið sem ég ólst upp í samfélag smásálarinnar þar sem enginn mátti skara framúr, enginn mátti verða ríkur, enginn mátti hugsa stórt.

Umræða um sjávarútvegsfyrirtæki á þeim nótum sem Ólína Þorvarðardóttir hefur haldið uppi síðustu daga er til þess eins fallin að ýta undir rómantískar óraunsæjar hugmyndir um að atvinnurekstur á landsbyggðinni eigi að lúta einhverjum allt öðrum lögmálum en atvinnurekstur almennt. Ég er eins ósammála þessum hugmyndum hennar og hægt er að vera og þessi afstaða Samfylkingarinnar til sjávarútvegs á Íslandi hefur alltaf gert mér erfitt fyrir að fylgja flokknum.

Atvinnurekstur er atvinnurekstur hvort sem hann er stundaður á landsbyggðinni eða annars staðar og þannig á það að vera. Góður rekstur kemur samfélaginu þar sem hann er stundaður til góða. Góður rekstur er það besta sem launþeganum stendur til boða. Hvort sem launþeginn er á landsbyggðinni eða annars staðar.

Umræða um sjávarútveg á Íslandi er kolvitlaus og hefur verið í bráðum 30 ár. Hún hefur snúist um eignarrétt þjóðar annars vegar og eignarrétt útvegsmanna hins vegar. Eignarréttur þjóðar er ekki til enda þjóð ekki til sem aðili að lögum. Ríki er aðili að lögum og við eigum ágætt orð sem allir skilja um eignarrétt ríkis - ríkiseign. Að blanda „þjóðinni" inn í það samhengi hefur leitt af sér þvílíkar villigötur umræðunnar að engin dæmi eru til um aðra eins vitleysu.

Ritstjóri Morgunblaðsins Styrmir Gunnarsson ber þar meiri ábyrgð en flestir aðrir. Maðurinn sem hefur skrifað markvisst gegn landsbyggðinni alla tíð. Fyrst sem andstæður samvinnuhreyfingarinnar og kaupfélaganna. Síðar með dýrkun sinni á hugtakinu „þjóðareign" og „dreifðri eignaraðild" sem er í grunninn hugmynd af sama meiði og hugsjónin um samvinnufélagaformið. Það væri sannarlega áhugavert ef að einhver háskólaneminn gerði samanburðarrannsókn á málflutningi Styrmis annars vegar gegn samvinnuhreyfingunni og hins vegar með þjóðareignarhugtakinu. Gæti trúað að í ljós kæmi athyglisverð niðurstaða.

Ég geri ekki lítið úr því að takmörkun á fiskveiðiauðlindinni var sársaukafull aðgerð. Hún var fyrst og fremst sársaukafull fyrir landsbyggðina - eðlilega - og hún er það enn. Takmörkun er takmörkun og hún hefur afleiðingar - það er óhjákvæmilegt.

Umræða um sjávarútveg á Íslandi á ekki að snúast um eignarhald og hún á enn síður að snúast um „þjóðina". Þjóðin - við öll - Íslendingar - eigum enga aðra hagsmuni hvað varðar sjávarútveg en aðrar atvinnugreinar. Að hann sé sem sterkastur og best rekinn.

Það er ósk mín að skynsamt fólk innan Samfylkingarinnar átti sig á þeim hættulega máflutningi sem viðhafður er um þessa atvinnugrein umfram aðrar á Íslandi. Átti sig á að umræðan á að snúast um kvótakerfið kosti þess og galla en ekki eignarrétt. Kvótakerfið er örugglega gallað og það sem er gallað má laga. Það er verkefnið sem stjórnmálamenn hafa hlutverk í að takast á við. Það er nálgunin sem Samfylkingin á að hafa í þessu máli og ekkert annað.

Að búa til sátt um þetta deilumál í íslensku samfélagi er mikilvægara fyrir okkur öll en margt annað. Sátt verður aldrei til með þeim hætti að sérfræðingar setji saman hugmyndir um hvernig þetta umhverfi skuli vera og bjóði svo atvinnugreininni upp á þá hugmynd án þess að sækjast eftir þekkingu hennar. Það er „löggjöf að ofan" sem menn fyrr á öldum vissu að var vond löggjöf sem leiddi ekki til neinna sátta.

Til að ná sáttum þarf að hlusta. Samfylkingin þarf að hlusta. Það er einlæg von mín að flokkurinn geri það.

Meiri reisn að standa en sitja?

Við Aðalsteinn eigum okkur uppáhaldsveitingastað - Íslenska barinn við Pósthússtræti. Förum þangað oft. Helst á daginn þegar er rólegt og þægilegt andrúmsloft. Oft sitjum við úti þegar veður leyfir því við tilheyrum enn þeim fámenna minnihlutahópi sem reykir. Aðstaðan sem þetta kaffihús hefur boðið upp á fyrir reykingafólk er mjög notaleg og því höfum við kosið að fara þangað. Sitja undir gashitun í rólegheitum og horfa á mannlífið á þessum stað í miðborginni er notaleg tilbreyting frá hávaða öldurhúsanna. Þarna höfum við oft fundið griðastað áður en við höldum heim.

Í gærkvöldi var reynslan önnur. Þegar við ætluðum að koma við og setjast niður með einn drykk áður en við héldum heim voru engin borð eða stólar utandyra. Þegar við spurðum hverju þetta sætti fengum við þau svör að lögreglusamþykkt Reykjavíkur leyfði ekki veitingasölu utandyra eftir klukkan 12:00 á miðnætti og því væru þeir hættir að bjóða upp á þessa aðstöðu á þeim tíma!

Þarna stóð þó hópur fólks og reykti fyrir utan, talaði saman og róin sem einkenndi þennan stað áður var engin ró. Nú var þetta eins og hver annarr bar með háværu reykingafólki standandi fyrir utan.

Ég ætla að leyfa mér að opinbera vonbrigði mín með þessa afstöðu lögregluyfirvalda í þessari borg -Reykjavík - sem á stundum vill gefa sig út fyrir að vera alvöru heimsborg. Eru ákvarðanir í þessa veru sú framtíð sem vænta má hér í Reykjavík? Er meiri reisn yfir því að láta fólk standa utan dyra og reykja en að leyfa því að sitja við borð og láta fara vel um sig við þessa iðju?

Útikaffihús hafa breytt ásýnd Reykjavíkurborgar ótrúlega mikið síðustu ár. Hvaða rök eru fyrir því að banna slíkt í borginni eftir klukkan 12:00 á miðnætti? Ef að opið er á staðnum og annað borð?

Í tíðum ferðum mínum til Brussel hef ég oft verið gestur á Metropolitan hótelinu í þeirri borg. Ein helsta ástæða þess er að þar er stór verönd þar sem reykingar eru leyfðar utandyra. Veröndin er lokuð en samt augljóslega „úti"kaffihús þar sem fjöldi fólks lætur fara vel um sig fram yfir miðnætti. Er það hegðun sem ekki má viðhafa í Reykjavík?

Dýr er Sjálfstæðisflokkurinn allur

Ákvörðun forseta Íslands liggur fyrir, lög um samþykkt ríkisábyrgðar á ICESAVE skuldbindingum skulu sett í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Forseti Íslands valdi að taka ákvörðun í anda valdaflokkanna í stað þess að vera ósamkvæmur sjálfur sér, taka ábyrgð og skrifa undir og segja af sér í kjölfarið. Með því hefði verið hægt að bera virðingu fyrir einstaklingnum Ólafi Ragnari Grímssyni. Með þessari ákvörðun hans er það ekki hægt.

Flokkakerfinu íslenska ætlar að takast að keyra okkur endanlega á kaf eins og allt hefur bent til frá upphafi hruns. Ísland skal ekki vera hluti af samfélagi þjóðanna. Sjálfstæðisflokkurinn er meira virði en framtíð okkar allra það vitum við nú.

Málflutningur af þeim toga að stærstu hagsmunir Íslendinga nú í upphafi árs 2010 séu að deila um vexti skuldbindinganna, hvort að eftirstöðvar þeirra þurrkist út árið 2024 eða hvað það nú er annað sem Sjálfstæðis- og Framsóknarmenn hafa haldið svo fjálglega á lofti mánuðum saman eru svo hróplega fráleitir að því verður ekki með orðum lýst.

Málflutningur af þessu tagi snýst um testesterónpólitík - karllæga þjóðrembu -þeirra sömu manna og komu okkur í þá stöðu sem við erum í. Stór hluti Íslendinga hefur leyft þessum hópi að teyma sig á asnaeyrunum á sama hátt og hann hefur ávallt gert.

Þessum hópi hefur tekist það sem hann ætlaði sér. Að fá fjórðung Íslendinga til að sýna fullkomið ábyrgðarleysi og sjálfhverft andlit sitt með undirskriftum til forseta Íslands í þá veru að Íslendingar ætli sko ekki að standa við skuldbindingar sínar. Íslendingar sem nutu góðærisins í vellystingum praktuglega og líkaði vel ætla sko ekki að bera ábyrgð á afleiðingum gerða sinna.

Ábyrgðin á því að Ísland er nú komið í ruslflokk er fyrst og fremst á ábyrgð fullkomlega sjálfhverfrar og óábyrgrar stjórnarandstöðu sem hugsar ekki um neitt annað en viðhalda sjálfum sér.

Svei þeim.

Jólakveðja...

Guðjón Freyr frændi minn sendi mér fallega kveðju á fésbók á dögunum. Ekki flókna -einfaldlega lét mig vita að honum líkaði að ég talaði fallega til dóttur minnar á sama vettvangi.

Við þessa litlu kveðju fór um mig hlýr straumur - væntumþykja - streymdi um æðarnar og mér varð hugsað til Melafjölskyldunnar og Mela. Hvað mér þykir óskaplega vænt um ræturnar, átthagana og allt þetta fólk og hvað það skiptir mig miklu máli.

Er ekki vön að vera persónuleg hér á þessum vettvangi en langar til þess núna þegar jólin eru í nánd.

Fjölskylda mín er ekki bara mín nánasta fjölskylda - foreldrar og systkini - heldur stór hópur fólks. Sextán vorum við samtals börn þriggja hjóna, erum fimmtán eftir að Krummi frændi minn dó. Hópurinn er orðinn miklu stærri, makar, börn og barnabörn, hef ekki tölu á fjöldanum lengur - en - þekki þau öll.

Tengslum við þetta fólk allt saman verður ekki lýst með orðum. Sagan sem við eigum saman verður aldrei tekin frá okkur og þó samskiptin okkar á milli séu ekki mikil er ólýsanlegur þráður okkar á milli sem aldrei mun hverfa. Að alast upp við þær aðstæður að eiga stóran hóp uppalenda og áhrifavalda er eitthvað sem verður aldrei frá manni tekið.

Að þykja vænt um átthagana ekki heldur. Tilfinnarnar sem ég ber til Mela í Hrútafirði eru þeirrar gerðar að enginn staður annarr getur eignast slíkan sess. Söknuðurinn eftir því að eiga ekki lengur griðastað á æskuheimilinu hverfur aldrei - mun verða hluti af mér það sem eftir lifir ævi.

Veit að það er eins með dóttur mína, þó að hennar reynsla spanni mun styttri tíma er það tími sem aldrei gleymist og mun verða hluti af henni alla hennar ævi. Minningar frá jólum ekki síst. Jólin verða þrátt fyrir allt aldrei aftur söm. Ekki sagt með eftirsjá heldur ást á því sem var og er ekki lengur.

Við fjölskyldan frá Melum III kusum að kveðja staðinn þegar foreldrar okkar seldu jörðina. Eigum ekki sumarhús eða athvarf á staðnum eins og hinar fjölskyldurnar tvær. Það var okkar val - sem getur vel átt eftir að breytast einhvern tíma í framtíðinni þó ekkert bendi til þess nú.

Þessi breyting hefur haft mikil áhrif á okkur öll - mig grunar meiri áhrif en við gerum okkur grein fyrir. Eins og ég hef komið inn á hér í pistlum mínum áður er saga okkar sumpart saga breytinga í íslensku samfélagi. Flutningur úr sveit í borg.

Með þessum litla pistli þar sem ég opinbera væntumþykju mína til æskuheimilins og allra þeirra sem bjuggu í því samfélagi með mér sendi ég hlýjar jólakveðjur til ykkar allra sem mér þykir svo vænt um - hvar sem þið eruð í heiminum!

Elsku Jón, Þóra, Himmi, Sigga, Gústi, Dídí, Helga, Óli, Ingunn, Lilla, Sigurgeir, Kalli, Didda, Ella Dís, Elsa, Gunnar, Ína, Eggert, Þóra, Birna, Gunnar... og þið öll börn og barnabörn!

Ástarþakkir fyrir allt liðið - mér þykir vænt um ykkur öll og ég veit að þið vitið það!

Sendi engin jólakort í ár - þessi kveðja kemur í staðinn.

Fjölskyldan mín - foreldrar og systkini eiga að sjálfsögðu hlutdeild í þessari jólakveðju en eru ekki talin upp því ég ætla að eyða jólunum með þeim.

Draumur lítillar stúlku í íslenskri sveit og ótti þeirrar fullorðnu við að hann rætist ekki

Samfélagið Ísland frá hausti 2008 til dagsins í dag er samfélag sem hefur reynst mér erfiðara að sætta mig við en nokkurt annað tímabil samfélagsins Íslands sem ég hef upplifað.

Hvernig samfélagið þróast út úr þeirri stöðu sem það er í dag skiptir mig öllu máli. Mig langar til að lifa í alþjóðlegu samfélagi - punktur. Samfélagi þar sem frelsi ríkir til orðs og athafna. Samfélagi sem ber höfuðið hátt en er lítur hvorki á sig sem betra eða verra en önnur samfélög. Samfélagi þar sem fólk hefur sjálfstæðar skoðanir óháð flokkadráttum.

Ég á í tilvistarkreppu sem aldrei fyrr. Ég er hrædd sem aldrei fyrr. Ég hræðist afturhaldið sem tröllríður umræðunni. Afturhvarfið til gamalla tíma sem hvarflaði aldrei að mér að myndi koma aftur en ég í alvörunni orðin hrædd um að sé það sem bíður okkar.

Ég hræðist stjórnmálin sem eru fullkomlega sjálfhverf og pólitískar skotgrafir alvarlegri og djúpstæðari en nokkru sinni fyrr.

Ráðandi umræða í íslensku samfélagi um vonda útlendinga. Um okkur sem fórnarlömb sem allir eru vondir við er skelfilegur jarðvegur og ekki til þess fallin að leiða neitt gott af sér.

Íslendingar eru ekki fórnarlömb neinna nema sjálfs sín. Það er sannleikurinn fyrir mér. Hrun efnahagskerfisins er ekki innflutt hrun heldur afleiðing vondra stjórnmála.

Það er hægt að snúa við af þeirri braut en það gerist ekki nema að fólk komi út úr skápnum með að segja hvert það vill fara.

Það er hægt að innleiða hér kommúnisma ef að fólk vill það. Það er hægt að leiða yfir okkur einangrun ef fólk vill það. Það er hægt að búa hér til samfélag þar sem allur almenningur býr við áttahagafjötra eins og fyrrum ef að fólk vill það. Það er hægt að fara með samfélagið Ísland aftur á bak í öllu tilliti um fjörutíu ár ef að fólk vill það.

Það er líka hægt að velja aðrar leiðir. Til þess að velja aðrar leiðir verður fólk á Íslandi að gera kröfur um aðrar leiðir. Þeir sem vilja ekki leið afturhaldsins verða að vakna og láta heyrast í sér.

Ég vil aðrar leiðir. Ég vil ekki kommúnísma, einangrun eða samfélag sjálfsvorkunnar. Ég vil að hér verði skapaðar aðstæður þar sem frelsi í viðskiptum er sá grundvöllur sem uppbygging samfélagsins byggir á. Samfélag alþjóðahyggju í stað þjóðernishyggju. Samfélag opins hagkerfis. Samfélag frjálsrar hugsunar . Samfélag fjölbreytni. Samfélag víðáttu. Samfélag sem mig hefur dreymt um frá því að ég var lítil stúlka í íslenskri sveit.

Sýndarmennskan fullkomnuð

Umhverfisráðherra Íslands er yfirlýsingaglöð á loftslagsráðstefnu í Kaupmannahöfn. Segir Íslendinga ekki mega við því að sýna ekki ábyrgð í loftslagsmálum og gefur út að Ísland muni ekki fara fram á viðhald undanþágu sem þeir hafa um leyfilega aukningu útblásturs gróðurhúsalofttegunda.

Fyrir mér er þetta fullkomun sýndarmennsku íslenskra stjórnmálamanna í alþjóðastjórnmálum.

Umhverfisráðherra lætur þess aldrei getið að Ísland er eitt fárra landa í heiminum ef ekki það eina þar sem stærstur hluti orkunotkunar er sjálfbær. Ísland er semsagt í fararbroddi á þessu sviði. Á þeim grundvelli fékk Ísland undanþágu og á þeim grundvelli ættu íslenskir stjórnmálamenn að halda uppi umræðu um þessi mál á alþjóðavettvangi. Vera stoltir af stöðu sinni í þessum málum og sýna ábyrgð í þeim ákvörðunum sem þeir taka. En NEI það er til of mikils mælst. Íslendingar kunna að tala hátt. Það er um það bil það sem þeir kunna best.

Umhverfisráðherra talar um að heimurinn þurfi að breyta lífsstíl sínum og sýna ábyrgð í verki í loftslagsmálum, þar geti Íslendingar verið í fararbroddi. Undir þessi orð umhverfisráðherra er hægt að taka. Sú ábyrgð felst í því að tala um hlutina af heiðarleika og upplýsa um raunverulega stöðu. Það gerir hún ekki frekar en aðrir sem hæst hafa um útblástur gróðuhúsalofttegunda á Íslandi.

Umræða hér um þessi mál eins og flest önnur sem skipta máli í stjórnmálum hér á landi er byggð á óheiðarleika. Að tala hátt og hafa uppi yfirlýsingar en tala ekki um það sem skiptir máli.

Það sem skiptir máli í stóra samhenginu um útblástur gróðurhúsalofttegunda heimsins er orkunotkun. Sjálfbær orkunotkun er markmiðið og það sem allir hljóta að stefna að ef að nást á einhver árangur sem skiptir máli. Þar hafa Íslendingar margt að kenna öðrum þjóðum.

Íslendingar eru umhverfissóðar í mörgu tilliti. En í því sem skiptir einhverju máli hvað varðar útblástur gróðurhúsalofttegunda heimsins eru þeir í fararbroddi. Þökk sé framsýnum stjórnmálamönnum fyrri tíma á Íslandi sem hugsuðu lengra en fram fyrir tærnar á sér.

Eitthvað annað en hægt er að segja um meirihluta stjórnmálamanna á Íslandi í dag sem virðist fyrirmunað að hugsa til framtíðar.

Arfleifð Styrmis

Ég hef nokkrum sinnum leyft mér að hleypa út pirringi mínum út í Styrmi Gunnarsson fyrrum ritstjóra Morgunblaðsins við Fésbókarvini mína. Ég verð að biðja þá hina sömu afsökunar á því. Því í flestum ef ekki öllum tilfellum er um að ræða alsaklaust fólk sem veit ekki hvað á það stendur veðrið þegar ryðjast fram fullyrðingar undirritaðrar uppfullar af reiði út í skoðanir sem hún vill meina að megi rekja til Styrmis sem ritstjóra Morgunblaðsins til margra ára.

Ég ætla að láta síðustu uppákomu í þessa veru verða til þess að ég geri grein fyrir hvaða skoðanir þetta eru helstar sem ég geri Styrmi Gunnarsson sem ritstjóra Morgunblaðsins ábyrgan fyrir að hafa innleitt hjá íslenskum almenningi og sem ég er svona ósátt við.

Fyrst af öllu verður að láta þess getið að þetta er ekki árás á manninn persónulega. Það er aftur á móti þannig að ég held að það sé vandfundinn sá maður sem ég er jafn ósammála í grundvallaratriðum og Styrmir Gunnarsson. Þau eru mörg „tabúin" í umræðu á Íslandi sem ég rek til hans fyrst og síðast og ætla ég hér að gera grein fyrir þeim helstu:

Þjóðareignarhugtakið

eigna ég honum og á honum litlar þakkir fyrir. Ég veit að vísu að hugmyndafræðingurinn er Þorsteinn Gylfason heitinn en sá maður sem fyrst og fremst á heiðurinn að því að þetta hugtak hefur náð þvílíku flugi í huga fólks og raun ber vitni er Styrmir Gunnarsson sem ritstjóri Morgunblaðsins og áróðursmeistari í að halda því á lofti í áratugi.

Fá hugtök hef ég heyrt og séð gera umræðu á Íslandi jafnmikið ógagn en þetta hugtak og gerir enn. Það væra að æra óstöðugan að skrifa meira um það, svo mikið hef ég reynt. Greinar um það eru allar meira og minna aðgengilegar hér á þessu bloggi eða í Morgunblaðinu og Fréttablaðinu síðustu ár.

Í stuttu máli snúast þær allar um það að orðið „þjóð" og „eign" eiga ekki samleið og er glórulaus vitleysa. Við þekkjum öll orðið „ríki" og eigum að nota það í samhengi við orðið „eign" þegar fjallað er um eitthvað sem íslenskur ríkissjóður á eða vill eiga. Fyrir mér er ekki til betri skilgreining á orðinu „þjóð" en í bók Guðmundar Hálfdánarsonar um Íslenska þjóðríkið þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að þjóð sé í besta falli félagsleg ímyndun.

Fyrirmyndarríkið Sviss

Styrmir Gunnarsson hefur lengi verið baráttumaður fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum og reyndar gengið enn lengra og hefur barist fyrir atkvæðagreiðslum kjósenda um alla mögulega hluti innan sveitarfélaga og í stærra samhengi. Þetta túlka ég sem svo að fyrirmyndarríki hans sé Sviss.

Ég er þessum hugmyndum algjörlega ósammála og geri mér fulla grein fyrir því að ég á mér fáa fylgismenn í þeirri baráttu enda hef ég lítið haldið henni á lofti.

Ég vil sjá faglegt fulltrúalýðræði. Fulltrúalýðræði þar sem við sem kjósendur fáum tækifæri til að velja bestu mögulegu fulltrúana til þings. Fulltrúa sem hafa skoðanir sem þeir vilja berjast fyrir en eru ekki bundnir á klafa flokksátaka frá því þeir stíga inn á svið Alþingis. Ég vil að þessir fulltrúar afli sér bestu mögulegu upplýsinga, takist á við andstæð sjónarmið efnislega með rökum og taki ákvarðanir sem byggja á bestu þekkingu og skoðunum þeirra sjálfra á því hvað hentar heildarhagsmunum okkar best. Ég legg áherslu á orðið „heildar"hagsmunum og þá kem ég að enn einu atriði sem virðist eiga fáa fylgismenn þessa dagana en það er orðið...

Íbúalýðræði

Í þessu orði felst að mínu mati mótsögn. Lýðræði er merkilegt hugtak sem ekki á að leika sér með að vild. „Íbúalýðræði" er ekki til í mínum huga og gjörningar í þá veru að láta íbúa lítils sveitarfélags eða hverfis kjósa um eitthvað sem er fyrst og síðast mál sem snýr að öllum landsmönnum hefur ekkert að gera með orðið „lýðræði".

Besta dæmið til að skýra hvað ég á við er að ég eigi sem íbúi í Laugarneshverfi að eiga einhvern rétt umfram aðra Íslendinga að segja til um hvar Sundabraut skuli verða niðurkomin er fráleitt. Lega brautarinnar sem og staðsetning flugvallarins á að ákvarðast af heildarhagsmunum - ekki af hagsmunum lítils hóps í næsta nágrenni. Slík pólitík er stórhættuleg og býður upp á popúlisma eins og við verðum vör við á hverjum degi í umræðunni. Það getur aldrei verið „lýðræði" að lítill hópur manna geti ráðskast með heildarhagsmuni landsmanna að vild. Það er eins andstætt lýðræði og hugsast getur.

Og þá kem ég að síðasttalda atriðinu sem reyndar á mikið skylt við þessi tvö hér að ofan en það er

Prófkjör

Því hefur verið haldið mjög á lofti hér á landi að prófkjör séu hin „eina rétta lausn" til að velja fulltrúa á lista. Þetta sé lýðræðisleg aðferð og sú besta sem völ er á. Það tel ég algjörlega fráleitt og eins mikil afbökun á orðinu „lýðræði" og hugsast getur.

Prófkjör eru dýrasta fyrirkomulag sem hægt er að viðhafa til að velja fulltrúa á lista og þau eru jafnframt skelfilega óréttlát. Í stóru landsbyggðarkjördæmunum er það augljóst. Þeir sem eru vel þekktir og eiga stórt bakland t.d. úr íþróttafélögum eða félagsstarfi hvers konar, kannski bara þekktir einstaklingar í stórum sveitarfélögum innan kjördæmanna eiga mun auðveldara um vik en aðrir að komast á lista.

Til að prófkjör geti verið „lýðræðisleg" verður að tryggja öllum jafnan aðgang að fjármagni til að kynna sig því það er nú einu sinni svo í nútímasamfélagi að án kynningar veit enginn að þú sért til.

Peningaausturinn sem prófkjör óhjákvæmilega þýða ættu að hafa gert mönnum það löngu ljóst að þetta er ekki rétta aðferðin til að velja fólk á lista og þetta er ekki besta aðferðin heldur.

Það er í raun stórmerkilegt að flokkarnir hafi komist að niðurstöðu um að það að „lotta" með það sem þeir hafa að bjóða í kosningum sé besta aðferðin til að ná árangri.

Læt þetta duga að sinni sem upptalningu á hugmyndafræði Styrmis Gunnarssonar sem náð hefur að verða að „sannleika" í umræðunni síðustu áratugi. Sannleika sem í augum undirritaðrar eru fyrst og fremst tabú og eins fjarri því að vera „sannleikur" og hugsast getur.