Mæðurnar fundnar

Velti upp á dögunum hvar mæðurnar væri að finna í fræðunum, hvort þær væru engar. Allar fræðigreinar háskólanna eiga sér feður en minnist þess ekki að hafa heyrt minnst á móður. Minnist þess heldur ekki að neinn hafa saknað þeirra. Þannig virðist mannkyninu finnast einkynja fræði fullkomlega sjálfsögð og eðlileg.

Gladdist því ómælt á dögunum þegar ég áttaði mig á hvar mæðurnar er að finna. Í heimspekinni auðvitað! Í bók sinni Tilraun um manninn talar Þorsteinn Gylfason um heimspekina sem móður allra fræða, allra vísinda og ég kveikti á perunni. Auðvitað. Svo fullkomlega lógískt. Heimspekin er móðirin. Móðir allra fræða og vísinda.

Segir allt. Viðskiptafræðin þessi karllægu einkynja fræði þarfnast móður. Og hún er til. Þarf ekkert annað en taka henni fagnandi og bæta henni inn á hverju misseri. Hversu miklu betri yrði heimur okkar þá? Það eina sem við þurfum að gera að bæta viskunni inn. Ást á viskunni. Við þörfnumst hennar. Heimspekinnar. Móðurinnar. Einkynja „fræðin“ eru að ganga frá okkur dauðum.

Síðustu mánuði hef ég sannreynt mikilvægi hennar, heimspekinnar. Félagsskapur við heimspekinga fyrri alda gaf mér líf. Og í það held ég á hverjum degi. Heimspekin nærir. Á tímum þegar karlremba viðskiptalífsins er komin í forsæti valdamesta ríkis heims er þörf á næringu.

Í gærkvöld lauk ég lestri á bókinni „Um fagurfræðilegt uppeldi mannsins“ eftir Friedrich Schiller í þýðingu Þrastar Ásmundssonar og Arthúrs Björgvins Bollasonar. Bókin er bréf sem birt voru í tímaritinu Die Horen á árinu 1795 og innifelur heilræði Schiller til umheimsins á tímum þegar áhrif frönsku byltingarinnar voru í algleymingi.

Í dag þegar nýtt Alþingi Íslendinga kemur saman í upphafi árs 2017 væru þessi litla bók tilvalin Biblía fyrir þingmenn. Hefur að geyma visku sem við þörfnumst.

„Í ríki smekkvísinnar verður jafnvel hinn mesti snillingur að afsala sér hátign sinni og stíga í auðmýkt niður af stalli sínum til þess að hugsa aftur eins og lítið barn. Krafturinn verður að leyfa þokkagyðjunum að leggja sig í fjötra og hið stolta ljós verður að sætta sig við að láta ástarguðinn hafa taumhald á sér. Til þess kastar smekkvísin mildandi hjúp sínum yfir þær náttúrulegu þarfir sem í sinni nöktustu mynd lítilsvirða sæmd frjálsra anda; og með ljúfri blekkingu frelsisins felur hún fyrir okkur lítillækkandi skyldleika okkar við efnið. Og jafnvel þeirri list sem verður að skríða í duftinu til að fá umbun ljær smekkvísin vængi svo að hún lyfti sér upp úr lágkúrunni; og við snertingu frá töfrastaf hennar falla fjötrar ánauðarinnar jafnt af því sem er lífvana og hinu sem lifir. Í hinu fagurfræðilega ríki er allt – líka verkfærið sem þjónar – frjáls borgari sem nýtur sömu réttinda og þeir sem göfugastir eru; og hugsunin sem annars beygir þolinmótt efnið undir markmið sín með valdi, verður hér fyrst að biðja um samþykki þess. Hér, í ríki hinnar fagurfræðulegu sýndar, hefur því jafnréttishugsjónin ræst sem eldhuginn vildi svo gjarna sjá verða að raunveruleika í verunni. Og sé það satt að góðir siðir þroskist hraðast og best í námunda við hásæti, hljótum við þá ekki að sjá í þessu velviljaða ráðstöfun forsjónarinnar sem oft virðist setja manninum ákveðnar skorður í veruleikanum, til þess eins að beina honum inn í hugsjónaheiminn?“

(Schiller, Friedrich, 2006. Um fagurfræðilegt uppeldi mannsins. Í þýðingu. Arthúr Björgvin Bollason og Þröstur Ásmundsson. Birtist fyrst á frummálinu árið 1795. Bls. 255-256).

Fátt gæti ég hugsað mér gagnlegra fyrir íslenskan þingheim í upphafi árs árið 2017 en einmitt skilaboð þessarar bókar.

Samfélagssáttmála um stjórnkerfi fiskveiða?

Er umbylting á stjórnkerfi fiskveiða „stóra málið“ sem fyrir liggur í stjórnmálum dagsins á Íslandi? Í alvöru? Er það stóra vandamálið sem við er að etja núna?

Hélt ekki að sú stund rynni upp að ég sammála ritstjórum Morgunblaðsins en enginn veit sína ævina fyrr en öll er. Ef marka má túlkun Kjarnans á viðhorfi ritstjóra Morgunblaðsins er sú stund runninn upp að ég er innilega sammála ritstjórum Morgunblaðsins.

Skil ekki þá röksemdafærslu að umbylting á stjórnkerfi fiskveiða sé forgangsmál stjórnmálanna á Íslandi haustið 2016. Finnst ástæða til að halda því til haga að heit afstaða alls almennings á Íslandi, þar með talið Reykvíkinga, til þessa máls er fyrst og fremst til komin vegna áróðurs Morgunblaðisins í áratugi. Hugtakið „sameign þjóðarinnar“ eða þjóðareign hefur reynst betri en enginn í því áróðursstríði.

Sátt um sjávarútveginn er sannarlega eftirsóknarverð. Sátt um auðlindagjald og fyrirkomulag fiskveiða. Sannarlega er það eftirsóknarvert að við Íslendingar sem heild náum sátt í því máli sem allir geta við unað.

Það er sú nálgun sem ég óska þeirri ríkisstjórn, hver sem hún verður, að hafa í forgrunni um hvernig tekið verður á þessu máli. Sú sátt verður að fá að taka tíma. Hún verður að taka tillit til allra sem hagsmuna eiga að gæta í málinu og fyrst og síðast verður hún að gæta heildarhagsmuna þjóðarinnar í málinu.

Þetta mál, fyrirkomulag fiskveiða er samt ekki stóra málið. Það er ekki málið sem þarft er að setja í forgang.

Sátt um stjórnkerfi fiskveiða í landinu getur verið prófsteinn á ný vinnubrögð. Nýja nálgun. Fínt mál til þess að innleiða nýja hugsun í stjórnmálin. Langtímahugsun. Hugsun sem hefur að markmiði að búa til samfélagssáttmála.

Orðið eitt hljómar eins og falleg tónlist.
Ber viskuna í sér.
Samfélagssáttmáli.

Vart hægt að hugsa sér að gera Íslendingum meira gagn en að hafa þá hugsun að leiðarljósi í þessu máli. Gætum nýtt málið til að byggja brú á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Gætum eytt orku okkar í eitthvað jákvætt. Eitthvað uppbyggilegt.

Að búa til samfélagssáttmála.
Ef við næðum því væru okkur allir vegir færir.

Yfirlæti og sjálfsupphafning

Eru stjórnarhættir sem við erum orðin vön. Höldum að því er virðist að séu eðlilegir – hafa verið normið svo lengi að okkur dettur ekki í hug að annað sé tilhlýðilegt. Auðmýkt þekkjum við ekki, nema af afspurn.

Stjórnmál síðustu áratuga hafa snúist um eltingaleik í kringum gullkálfinn. Hinir hafa beðið í röðum eftir mat. Allan tímann hefur stór hópur fólks orðið sífellt fátækari, sífellt niðurlægðari og við höfum látið okkur vel líka. Í það minnsta er ekki að sjá að við höfum haft af því miklar áhyggjur. Ef við hefðum haft það væru raðirnar ekki enn til staðar.

Við höfum búið til kerfi til að eltast við „aumingjana“. Heilu embættin eru til, og deildarstjórar þeirra fengu feita kauphækkun á dögunum, sem hafa ekkert annað hlutverk en að eltast við aldrað og veikt fólk, að taka af því peningana til að tryggja að þeir séu örugglega áfram fátækir. Niðurlægðir. Njóti engrar virðingar.

Við stóðum í mótmælum á vormánuðum vegna þess að hrokafyllsti foringinn reyndist ekki hafa verið í neinum fötum. Heimtuðum kosningar og fengum þær. Í kosningunum hentum við flokknum sem reyndist okkur aldeilis betri en enginn á mestu niðurlægingatímum þjóðarinnar. Flokknum sem stóð í stórræðum í því að taka til eftir fjárhættuspil strákanna.

Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur þurft að sæta ábyrgð á hruninu. Það er tilhlýðilegt og við hæfi. Samfylkingin er kvenkyns og konur hafa alltaf verið góðar í því að taka við ábyrgð á ábyrgðarleysi strákanna.

Auðmýktin lætur á sér standa. Auðmýkt sem felst í því að tala ekki sífellt um sjálfan sig. Höfum haft stjórnmálaforystu svo lengi sem hefur verið í því að beina kastljósinu að sér, gera sjálfa sig að aðalatriði að við höldum að þannig eigi það að vera. Að það sé í góðu lagi að tala um sjálfan sig stöðugt. Hversu bjartsýnn maður sé að eðlisfari. Hversu jákvæður maður sé. Hversu lausnamiðaður. Og svo mætti lengi áfram telja.

Ætla að segja ykkur það núna að svona talar ekki heilbrigð forysta. Heilbrigð forysta er ekki í sífellu að kjamsa á sjálfum sér. Heilbrigð forysta talar um það sem þarf að tala um. Kjarna máls. Og þau eru næg viðfangsefnin sem við er að etja í íslensku samfélagi í jólamánuðinum 2016. Yfirlæti og sjálfsupphafning eru þættir sem við mættum svo gjarna láta tilheyra fortíðinni.

Virðing fyrir viðfangsefnunum, virðing fyrir öllu fólki (líka neikvæðu og fátæku fólki). Auðmýkt. Eru orð sem stjórnmálamennirnir okkar mættu svo gjarna læra að tileinka sér.

Þá kæmi kannski að því einn daginn að viðfangsefnin yrðu aðalatriðið en stjórnmálamennirnir sjálfir féllu í skuggann.

Yfirlæti og mannorðsmorð

Við skellum nokkrum kellingum á bálið reglulega og fáum viðhlæjendur marga.
Þær hafa reynst vera kellingar, og hverjum er ekki sama um kellingar?
Jafnvel vinstri sinnaðar kellingar?
Guð hjálpi þér, verra getur það ekki orðið.
Sumar reyndar hafa ekki verið sérlega vinstri sinnaðar, þá skellir maður bara á þær merkimiða um að þær séu það og málið er leyst. Svo hentugt. Svo yfirmáta hentugt.
Að vera vinstri sinnaður er náttúrulega út úr korti. Heimskt. Svo yfirmáta heimskt.
Það vita allir og þess vegna dettur það engum heilvita manni í hug.

Strákarnir. Þessir á miðjunni og til hægri. Maður minn. Þeir eru svo vel siðaðir. Svo góðir. Fallega klæddir og vel máli farnir. Aðdáunarverðir á allan hátt og svo miklu betur gerðir en við hin að öllu leyti. Gera aldrei neitt rangt. Ekkert.

Fullkominn popúlismi verður að heilagri kú. Eins og hendi sé veifað. Og það virkar. Snarvirkar.

Þeir sem voga sér að hafa skoðun á því að miðjuflokkarnir tveir – þessir með vel gerða fólkinu, þessu sem er ekki til vinstri, þið vitið, fari í stjórnarmyndunarviðræður með Sjálfstæðisflokknum, eru dólgar. Algjörlega morgunljóst. Fólk sem leyfir sér að tjá tilfinningar sínar er náttúrulega bara „vinstri menn“!

Hvað annað!
Á bálið með það, þar getur það verið með kellingunum!

Vei þeim sem leyfir sér að tala niður elsku hjartans drengina okkar.
Góðu drengina okkar.
Það skal fá það óþvegið.

En kellingarnar, þær mega brenna.    

Stjórnmálin í aðdraganda kosninga

Stjórnmálin á Íslandi eru mér endalaus uppspretta hugleiðinga. Mig dreymir um breytingar í íslensku samfélagi Hefur dreymt um þær breytingar lengi. Veit um leið að þær breytingar verða ekki á einum degi, ekki einu sinni á einu kjörtímabili. Þær breytingar munu verða á löngum tíma.

Breytingarnar snúast um að við öll fáum tækifæri til að búa með með reisn. Jafnt einstæða móðirin sem barnið hennar sem hinn auðugi sem hinn fátæki. Við öll. Fáum tækifæri til að lifa eins og manneskjur. Manneskjur sem hafa val um eigið líf. Val um námsleiðir. Val um störf. Val um að gera mistök.

Ég bý í samfélagi þar sem þetta val er ekki til staðar. Mér er troðið í aðstæður sem ég kæri mig ekkert um að vera í og ef mér hugnast ekki að taka þátt í leiknum er mér útskúfað. Kerfið allt er á einhvers konar sjálfsstýringu þar sem einstaklingurinn er aukaatriði. Kerfið er til fyrir sig sjálft og fyrir þá sem eiga peninga.

Þeir sem deila með mér pólitískum hugsjónum um breytingar hafa kosið að trúa á töfralausnir. Hvert tækið á fætur öðru er búið til sem á að bjarga heiminum. Í staðinn fyrir að nota tímann til að þróa tækið sem tók áratugi að búa til erum við í því að sparka í það. Sundra því. Henda því.

Af því að minn kandídat varð ekki formaður er tækið ónýtt. Af því að konur eru vondar við karla er tækið ónýtt. Af því að einn frambjóðandi er ekki sammála mér um eitt atriði er tækið ónýtt. Af því að stuðningsmaður er ekki sammála mér um forgangsröðun er tækið ónýtt.

Ég er fullkominn og ætlast til fullkomnunar tækisins. Það má ekki fá tíma til að þroskast. Ekki fá andrými eða svigrúm til eins eða neins. Tækið á að koma fram á völlinn fullskapað og að mínu höfði.

Svona horfi ég á samherja mína í pólitík. Kjósendur sem vilja eins og ég sjá breytingar á íslensku samfélagi.

Minning - Þorbjörn Bjarnason birt í Mbl 13.10.2016

 

Endurtekning og afturhvarf

Mælikvarðinn á gæði samfélags er maðurinn sjálfur. Líðan hans. Svo megið þið svara hvort að vel hafi tekist til á Íslandi á þessari öld. Hvort að líðan einstaklingsins í íslensku samfélagi sé dæmi um fyrirmyndarsamfélagið. Hvort að sú pólitík sem rekin hefur verið hér á þessari öld sé umfram allt sú pólitík sem skuli viðhaldið.

Fyrirsögnin hér að ofan vísar til minnar skynjunar á því hvaða afstöðu við höfum tekið. Við viljum afturhvarf og við viljum endurtekningu. Það er okkar ályktun. Ekki hægt að skilja niðurstöður skoðanakannana nú í aðdraganda kosninga neitt öðruvísi.

Afnám hafta hefur verið samþykkt á Alþingi. Það er nú aldeilis til að blása manni í brjóst bjartsýni að blessuð íslenska krónan verði bráðum aftur frjáls í alþjóðlegu fjármálaumhverfi. Alþjóðlegu fjármálaumhverfi þar sem skammtímagróðahyggjan er drifkrafturinn.

Stöðugleiki segja menn. Stöðugleiki er það sem við öll keppum að. Stöðugleiki um hvað? Áframhald þeirra stjórnmála sem hér hefur ráðið ríkjum alla mína ævi?

Stöðugleiki í raun er sannarlega eftirsóknarverður, stöðugleiki hagstjórnar þannig að við öll venjulegt fólk getum einbeitt okkar að því að lifa. Með öllum þeim fjölbreytileika sem það felur í sér. Slíkur stöðugleiki hefur aldrei verið til staðar í landinu og verður ekki á meðan við kjósum endurtekninguna. Mögulega stöðugleiki um það að hinur ríku verði ríkari og hinir fátæku fátækari. Vissulega ákveðin tegund af stöðugleika.

Atvinnustefna minnar ævi: Stóriðja, loðdýrarækt, fiskeldi, spilavíti (fjármálaþjónusta), ferðaþjónusta, svo nokkuð sé nefnt. Græðgi alltaf í forgrunni. Sjávarútvegurinn sker sig úr. Þar hefur átt sér stað raunveruleg hagræðing, raunveruleg verðmætasköpun. En þar hafa menn kosið að deila um keisarans skegg í 25 ár með tilheyrandi afleiðingum fyrir samfélagið allt. Deilan um fyrirkomulag fiskveiða og útgreiðslu arðs af auðlindinni er úrlausnarefni. Úrlausnarefni þar sem menn með gagnstæða hagsmuni þurfa að setjast niður og hlusta hver á annan. Ræða sig niður á lausn þar sem allir geta sætt sig við. Þar er það landsbyggðin fyrst og fremst sem á mismunandi hagsmuni. Reykvíkingar eiga ekki aðra hagsmuni um sjávarútveg en að hann sé sem best rekinn og sem arðbærust atvinnugrein.

Ég ætla að vera eins ósmart og hægt er að hugsa sér í komandi kosningum. Alveg eins ósmart og ég var í þeim síðustu. Ég ætla að kjósa Samfylkinguna. Það ætla ég að gera vegna þess að ég treysti henni. Treysti henni til að hafa fókusinn þar sem hann þarf að vera nú þegar loksins er kominn tími til að byggja upp eftir 8 ár í tiltekt.

Síðustu kosningar voru mikilvægar, ótrúlega mikilvægar. Kosningarnar nú eru það ekki síður. Samt er það svo að ég kýs að horfa ekki á pólitískar umræður. Reyndi, en ég get það ekki. Læt öðrum eftir að álykta hvers vegna.

Ég trúi á skynsama, raunhæfa langtímahugsun í afstöðu til mála. Trúi á að góð pólitík sé pólitík þar sem horft er til þess hvernig samfélag við viljum búa til og veltum upp hugmyndum um hvernig sé best að komast þangað.

Ég sem fyrr vil samfélag víðsýni, fjölbreyttra atvinnutækifæra þar sem öllum er gert mögulegt að lifa með reisn. Öldruðum, sjúkum, heilsuhraustum, ungum, öllum.

Samfélag kærleika og uppbyggingar fyrir manninn.