Leikhús fáránleikans

Ísland á fyrsta áratug 21. aldar á sagan eftir að dæma sem leikhús fáránleikans í hæstu hæðum. Það sem er að gerast núna fullkomnar þá mynd.

Við vitum ekki enn hver endanleg túlkun verður eða hversu víðtæk hún verður en samt er það staðreynd að Hæstiréttur hefur dæmt gengistryggð bílalán sem ólögmæta gjörninga. Hvaða áhrif þessir dómar koma til með að hafa á önnur sambærileg gengistryggð lán fer best á að hafa sem fæst orð um að sinni.

Það sem eftir stendur er fáránleikinn í þessu öllu saman. Hvernig má það vera í alvöru talað að virðuleg íslensk fjármálafyrirtæki hafi boðið öllum almenningi í landinu upp á eitthvað ef það er tiltölulega skýrt í lögum að sé bannað? Algjörlega fyrir opnum tjöldum árum saman með samþykki þeirra sem eiga að hugsa um hagsmuni okkar almennings? Það er súrrealísk staða sem upp er komin og við hljótum að horfa til þess hvernig slíkt gat gerst.

Ég hlustaði á athyglisverða hlið þessa máls í dag sem vænta má að verði hávær á næstunni. Hlið sem sannfærir mig enn einu sinni um hvað orð Þorgeirs ljósvetningagoða forðum voru orð mikils sannleika. Orðin um að „ef við slítum í sundur lögin slítum við og í sundur friðinn".

Ef í ljós kemur að staða þeirra sem tóku gengistryggð erlend lán reynist mun betri en staða þeirra sem tóku verðtryggð íslensk lán er ljóst að það er ófriður framundan. Það fór ekkert á milli mála af umræðunni sem ég varð vitni að í dag ef þetta verður niðurstaðan líta þeir sem sitja uppi með íslensku lánin á sig sem svikna. Ekkert óeðlilegt við það. Fullkomlega eðlileg viðbrögð við þeim efnahagslegu hamförum sem hér hafa orðið að við öll viljum sitja við sama borð. Það er nefnilega réttlæti. Það er óréttlátt að ein lög gildi fyrir tiltekinn hóp og önnur lög fyrir annan hóp. Þetta vissu þeir sem bjuggu til meginregluna fyrir þúsundum ára síðan „að allir skildu jafnir fyrir lögunum" en því miður virðist sem sú viska hafi gleymst í áranna rás.

Það sem mér þótti vont að upplifa við umræðuna í dag var að finna að ég var í „vonda liðinu". Ég var sú sem tók áhættu með því að taka erlent lán og þess vegna var sanngjarnt að ég sæti uppi með afleiðingarnar af því. Ég hafna því að ég sé vond eða glæpamaður þó ég hafi tekið þátt í þeim leik sem mér stóð til boða. Leikurinn var fáránlegur, ég er fyrsta manneskjan til að viðurkenna það, en hann var almennur og hann var viðhafður með fullu samþykki stjórnvalda og stofnana samfélagsins.

Ég sem aðili að íslensku samfélagi hef valið að treysta stofnunum þess. Þegar virðulegur banki í samfélaginu býður mér upp á eitthvað lít ég á það sem ábyrgan gjörning sem ég ber fullkomið traust til. Þannig var það og þannig hlýtur það að vera. Það getur ekki verið að ég eigi að líta á mig sem glæpamann fyrir það eitt að þiggja eitthvað sem löglega rekin stofnun býður mér upp á.

Það var augljóst í upphafi þessa áratugar að íslensk stjórnmál urðu að taka stefnu á nýjan gjaldmiðil. Íslensk stjórnmál kusu að gera það ekki. Kusu sjálfsblekkingu og afneitun að ekki sé talað um dramb og hroka. Íslensk stjórnmál kusu að horfa algjörlega framhjá þeim fáránleika sem örgjaldmiðill skapaði í alþjóðlegum viðskiptaheimi og stjórnvöld sem áttu að vera ábyrg gagnvart almenningi ákváðu að vera óábyrg.

Það er sú afstaða sem við öll súpum seyðið af núna. Það er sú afstaða sem orsakaði fáránleikann í risi íslenska hagkerfisins og það er sú afstaða sem orsakaði hrunið. Það er sú afstaða sem leiðir til þess að lífskjör okkar allra eru stórkostlega skert og munu væntanlega verða um langa hríð.

Það er fullkomlega óábyrgum, sjálfhverfum stjórnmálum um að kenna. Samt er það svo að Sjálfstæðis- og Framsóknarmenn allt í kringum mig eru fullkomlega óábyrgir og líta svo á allt vont í samfélaginu í dag sé núverandi ríkisstjórn um að kenna.

Ef þetta er ekki fullkomið leikhús fáránleikans þá veit ég ekki hvað þetta er.

Sjálfsgagnrýni takk!

Það verður seint sagt að karlmenn í viðskiptalífinu á Íslandi séu gagrýnir á sinn flokk - Sjálfstæðisflokkinn. Það er að því er virðist borin von að þeir læri nokkurn skapaðan hlut af því sem hér gerðist á þessum fyrsta áratug þessarar aldar og það gerir mig gjörsamlega bit.

Ég sat marga fundi um efnahagsmál og íslensku krónuna á árunum 2002 - 2004. Sú reynsla leiddi til þess að ég skrifaði fleiri en einn tölvupóst innblásinn af gagnrýnisleysi íslenskra karlmanna í viðskiptalífinu sem sátu yfirleitt eins og þeir væru að hlusta á guð sinn. Einsleitni hópsins og gagnrýnisleysi var himinhrópandi. Að verða aftur og aftur vitni að slíku er lærdómsríkt. Tala nú ekki um þegar allt er farið fjandans til vegna þessa sama gagnrýnisleysis.

Þrátt fyrir það sem gerst hefur síðan ætlar þessi sami hópur ekkert að læra. Hann ætlar ekki að gera neinar kröfur á sinn flokk um að breyta stefnunni. Hann er aftur á móti að sannfæra okkur öll - allan almenning á Íslandi - um að enginn geti stjórnað þessu landi annar en Sjálfstæðisflokkurinn! Sjálfstæðisflokkurinn með óbreytta stefnu!

Það er eitthvað meira en lítið að. Þetta er algjörlega glórlaust. Mér þykir vænt um marga karlmenn í Sjálfstæðisflokknum. Virði marga þeirra mikils - meira en marga aðra karlmenn satt að segja. En þetta fyrirbæri skil ég ekki og get ekki virt heldur. Nú er komið meira en nóg af þessari vitleysu.

Heiðarleiki eða hræsni?

Atburðir dagsins minna mig á þá staðreynd að karlar mega það sem konur mega ekki. Þannig hefur það lengi verið og verður eflaust lengi enn.

Orð Svövu Grönfeldt á kvennaráðstefnu Samtaka atvinnulífsins í janúar 2007 rifjast upp. Þarna stóð hún þessi litla granna kona - hoppaði um sviðið frekar en gekk - og talaði frá hjartanu til áheyrenda.

Skilaboðin sem hún vildi deila með áheyrendum voru þau að hún hefði valið að eiga samskipti við fólk sem veitti henni stuðning. Það var að heyra að það væri kjarni þess að hún væri komin í þá stöðu sem hún var komin. (Plús auðvitað miklir persónulegir hæfileikar hennar sjálfrar sem hún var þó ekki að tíunda) .

Fyrir mér voru þessi skilaboð gagnlegra innlegg til kvennabaráttunnar en ég hafði heyrt í langan tíma. Það var galdurinn... að umgangast og leita eftir samskiptum við fólk sem örvaði hana og studdi.

Nú er þessi kona flutt til Bandaríkjanna.

Hvað skildu margar konur í æðstu stöðum fá að hirða pokann sinn á næstu vikum og mánuðum? Konur sem gerðust sekar um það eitt að taka þátt í leiknum?

Til að gæta fullrar sanngirni verð ég að láta koma fram að ég hef engan rétt til á að fjalla um brotthvart Svövu Grönfeldt eins og hún hafi hrökklast frá. Sjálf fullyrti hún að hefði hætt sem rektor því hún hefði lokið því verki sem hún hefði ætlað sér. Ég ætla ekki að gera henni annað upp en fyrir mér er brotthvarf hennar táknrænt. Táknrænt fyrir að konur mega ekki það sem karlar mega.

Sama á við um Steinunni Valdísi í dag. Hún segir af sér af því að hún má ekki það sem karlar mega. Hún gerðist sek um að taka þátt í leiknum og þess vegna skal hún víkja. Konur jafnt sem karlar hafa beitt hana þessum þrýstingi.

Árangur sem náðst hafði í kvennabaráttunni á Íslandi hverfur hraðar þessa daga frá hruni en nokkurn hefði órað fyrir. Og við erum áreiðanlega ekki komin á endastöð í því enn.

Ég minnist vorsins 2003. Þegar systir mín dúxaði úr viðskiptafræði í Háskólanum í Reykjavík. Allir skólafélagar hennar - strákarnir - hvaða einkunnir sem þeir fengu - voru sóttir. Margir þeirra í bankana. Engin stelpa naut þess sama. Það að dúxa skipti engu máli - það að hún var kvenkyns skipti öllu máli. Vorið eftir dúxaði vinkona hennar í sama skóla. Sama var uppi á teningnum þá.

Þetta vor 2003 hélt Guðfinna Bjarnadóttir þá rektor HR þrumandi góða ræðu sem lifir enn í mínu minni. Þetta var á þeim tíma sem Landssímamálið stóð sem hæst og hún gerði gildi og siðferði að aðalatriði ræðu sinnar. Ég fékk gæsahúð oftar en einu sinni undir þessari ræðu og ég man hvað ég óskaði þess að skilaboð hennar næðu inn í fjölmiðla. En því var aldeilis ekki að heilsa. Sama hvað ég leitaði þá fann ég engar tilvitnanir í ræðu hennar í fjölmiðlum á þessum tíma. Það var aftur á móti enginn skortur á því að vitnað væri í ræðu rektorsins á Bifröst.

Kannski segir þetta meira um almannatengla í viðkomandi skólum en kynferði rektoranna skal ekki fullyrða neitt um það. En ég man hvað mér fannst þetta sorglegt. Á þessum tíma þráði ég umræðu í þá veru sem Guðfinna Bjarnadóttir gerði að aðalatriði í ræðu sinni. Fjölmiðlar í sinni hjarðmennsku um 3ja mánaða uppgjör FL Group, Eimskips og hvað þessi fyrirtæki hétu nú öll var það eina sem ástæða var til að fjalla um og ræða rektors um gildi og siðferði vakti ekki áhuga eða athygli manna.

Enn höfum við ekkert lært. Við fylgjum í blindni einstaklingum af karlkyni hægri, vinstri. Þeirra er sannleikurinn. Ég virði heiðarleika mikils. Ég virði einlægni mikils. Hræsni virði ég ekki.

Marga sjálfskipaða siðferðispostula Íslands í dag skynja ég uppfulla af því því síðasttalda.

Dramb og yfirlæti

Á fyrri hluta 20. aldar bárust þjóðir Evrópu á banaspjótum. Tvær heimsstyrjaldir voru háðar þar sem áætlað er að 100 milljónir manna hafi verið drepnar. Í kjölfar styrjaldanna höfðu leiðtogar sex Evrópuþjóða framsýni til að stofna með sér bandalag til að koma í veg fyrir að slíkt myndi nokkru sinni gerast aftur. Þetta bandalag er enn til - orðið 60 ára og aðildarþjóðir þess 27 talsins.

Við Íslendingar græddum á stríðinu en þurftum ekki að þola hörmungar þess. Gamall samstarfsmaður minn sem ólst upp í Reykjavík á stríðsárunum sagði mér að í Reykjavík hefði verið talað um „blessað stríðið". Við teljum okkur þess umkomna að hæðast að þessu evrópska samstarfi. Leitum þar fyrirmynda hjá nýlenduveldi Breta sem um aldir hafa litið á sig sem stórveldi og yfir aðra hafna.

Það er undarlegt þetta dramb og yfirlæti sem við Íslendingar teljum okkur hafa efni á viðhafa gagnvart öðrum Evrópuþjóðum.

Eftir að bankakerfi okkar hrundi og skildi fólk eftir í sárum út um alla Evrópu sakna ég þess að við sýnum í það minnsta þessu þjóðum virðingu og auðmýkt. En því er nú aldeilis ekki að heilsa. Þjóðremban er meiri en nokkru sinni og ætla mætti af umræðunni að engin hliðstæða við hina stórbrotnu Íslendinga finnist um víða veröld.

Ég veit ekki í hverju það felst sem við Íslendingar teljum okkur svona miklu fremri öðrum Evrópuþjóðum. Eru það íslensk stjórnmál sem eru svona langtum betri en evrópsk? Er það íslenskt stjórnkerfi sem er svona miklu fremra evrópsku stjórnkerfi? Er það íslenska hagkerfið sem er svona miklu fremra evrópsku hagkerfi? Hagsveiflurnar kannski?

Hvaða þættir eru það sem gera það að verkum að við teljum okkur þess umkomin að hæðast að evrópsku samstarfi og evrópskum stjórnmálum? Hvaða efni höfum við Íslendingar á því að viðhafa þetta stærilæti?

Ég er að nálgast fimmtugt. Er Íslendingur og hef átt náið samstarf við aðrar Evrópuþjóðir síðan ég var 25 ára. Mín reynsla hefur kennt mér að oft hefði ég kosið að við gerðum meira af því að læra af öðrum og taka aðrar þjóðir okkur til fyrirmyndar.

Eftir reynslu síðustu 10 ára er það svo augljóst að það getur ekki talist annað en heimska að sjá ekki að við þurfum á því að halda. Ísland er Evrópuþjóð og á heima í bandalagi við aðrar þjóðir Evrópu. Við getum margt af þeim lært og þó ekki væri annað en að læra að nálgast lausn ágreiningsmála með samkomulagi - væri það eitt og sér stórkostleg breyting á íslensku samfélagi.

...Vits er þörf þeim er víða ratar
...Hátt hreykir heimskur sér

Hvernig tryggjum við „réttláta“ launastefnu?

Gerum við það með því að tala niður laun allra? Gerum við það með því að takast á við einstakar persónur og laun þeirra? Eins og gert var í viðtali við seðlabankastjórann áðan? Er þetta aðferðin til að tryggja réttlæti íslensks samfélags?

Ég segi nei. Er ósammála því að við tryggjum réttlæti með því að tala niður til einstaklinga sem hugnast Morgunblaðsritstjóranum illa. Eða yfirhöfuð því að tala um launakjör á þeim nótum að setja þau í samband við einstaka persónur.

Ég hef aldrei verið stuðningsmaður ofurlaunastefnunnar og verð það aldrei. Það að vera andstæðingur ofurlaunastefnu gerir mig ekki að stuðningsmanni smásálarinnar sem nú tröllríður íslensku samfélagi. Virðingarleysi mun ekki tryggja réttlæti í íslensku samfélagi frekar en í nokkru öðru samfélagi.

Öfgastefna niður á við er ekki líkleg til að byggja neitt upp en hún er aftur á móti mjög vel til þess fallin að brjóta niður samfélagsgerðina. Það er auðvelt að tala launagreiðslur niður og gera sanngjarnar launagreiðslur tortryggilegar. Það er auðvelt að brjóta með þeim hætti niður árangur sem náðst hefur á löngum tíma sbr. niðurlægingu sem margir launþegar þessa þjóðfélags hafa mátt þola allar götur frá hruni. Niðurlægt starfsfólk er ekki líklegt til stórræða.

Í Viðskiptaháskólanum á Bifröst lærði ég að laun stjórnenda Bandaríkjanna höfðu á örfáum árum 400 og eitthvað faldast. Á sama tíma stóðu laun millistéttarinnar í stað. Þessi hugmyndafræði þótti á þessum tíma góð og gild og var meira að segja kennd í sama skóla og er sjálfsagt enn sem og í öðrum viðskiptadeildum heimsins.

Það er hugmyndafræðin - rót vandans sem þarf að takast á við og leiðrétta. Hvernig verður það gert með skynsamlegum hætti? Bara að ég vissi svarið... en það er ekki svo, ég hef ekki svarið við því hvernig við brjótumst út úr heimsku sem við höfum leyft að grassera svo lengi.

Ég veit bara það að mér hefur alltaf þótt það augljóst að þessi hugmyndafræði takmarkalausrar skammtíma- gróðahyggju til handa stjórnendum fyrirtækja væri heimskuleg. Gladdist því mjög þegar ég fékk í Viðskiptaháskólanum á Bifröst að kynnast gagnrýni á þessa hugmyndafræði sem fyrir mér var algjörlega lógísk og sannfærandi. Gagnrýni sem lesa má um hér: https://hbr.org/1993/09/why-incentive-plans-cannot-work

Hugmyndafræði í þá veru að öll laun í landinu skuli vera undir launum forsætisráðherra er ekki uppskrift að réttlæti og sanngirni og engin lausn á því flókna máli sem ofurlaunin eru. Það er í fínu lagi að gefa út viðmið og fínt að samfélagið veiti aðhald í þá veru að það séu takmörk fyrir því hvað hægt er að samþykkja en það skiptir máli hvernig það er gert. Aðferð í anda fyrrum forsætisráðherra og seðlabankastjóra nú Morgunblaðsritstjóra er ekki aðferð siðaðs samfélags.

Reglur þeirra syndlausu

Skil ekki umræðuna um prófkjör . Gagnrýnin beinist eins og alltaf að einstaklingum, einstaklingum sem tóku þátt í leiknum. Einstaklingum sem þáðu „meira" en aðrir. Þannig virðist eins og Hallgrímur Thorsteinsson komst að orði áðan vera beðið eftir því að Steinunn Valdís og Guðlaugur Þór segi af sér og þar með sé búið að afgreiða málið.

Er það lærdómur í þessa veru sem við álítum að gagnist okkur mest til framtíðar?

Skil ekki umræðu í þessa veru. Skil ekki þá ályktun að vegna þess að sumir fengu meiri styrki heldur en aðrir að þá séu þeir sekir umfram þá sem fengu minna.

Prófkjör byggja á því að við „kjósum" einstaklinga á framboðslista flokkanna. Hvernig eigum við að kjósa einstaklinga á lista flokkana ef við vitum ekki að þeir eru til? Vitum ekki hverjir þeir eru?

Prófkjör þýðir að til að ná árangri þarftu að berjast fyrir því. Til að láta vita af þér í nútímasamfélagi þarftu að auglýsa þig, kynna þig. Að auglýsa sig, kynna sig - kostar peninga. Ef að við ætlum að viðhalda prófkjörum en um leið banna fjárframlög fyrirtækja til frambjóðenda þeirra hverjir eiga þá möguleika á að ná árangri í prófkjörum? Þekktir einstaklingar?

Við getum ekki fríað okkur ábyrgð á því að prófkjör hafa verið viðhöfð til að velja einstaklinga á framboðslista flokkanna. Prófkjör að mínu viti gera kröfu á fjárframlög til einstaklinga. Án fjárframlaga eru þau ónýtt fyrirbæri vegna þess að „lýðræði" þar sem kjósendur fá ekki kynningu á frambjóðendum er ekki lýðræði.

Prófkjör er eins og ég hef látið koma fram hér á blogginu mínu hér fyrr er ein dellan sem ritstjóri Morgunblaðsins hefur talað sem mest fyrir í áratugi. Sjálfstæðisflokkurinn leiddi þetta fyrirkomulag um val frambjóðenda á lista í mörg ár og alltaf var okkur talin trú um að þetta væri hið eina sanna „lýðræði".

Ég hef verið ósammála því frá upphafi og ég er það enn. Prófkjör leiddu ekki til þeirrar endurnýjunar á listum sem vonast var til - virtust lengi framan af betur til þess fallin að tryggja karlaveldið á listum flokksins. Við kjósendur höfum þó aðeins lært í þau ár sem þetta fyrirbæri hefur þróast hér á landi.

Það er hugmyndafræðin hér sem þarfnast endurskoðunar við. Alveg eins og í umræðunni um „ofurlaunin". Við leysum engan vanda með því að hengja einstaklinga fyrir tilteknar gjörðir en látum hugmyndafræðina vera. Er enn sömu skoðunar og ég var þegar ég skrifaði þessa grein hér[1] og úrdrátturinn hér að neðan er tekin úr.

Einstaklingarnir sem tóku þátt í prófkjörum - fyrir okkur - eiga það skilið af okkur að við virðum þá fyrir það. Leikreglum á ekki að breyta eftir á. Slíkt samfélag er fyrst og síðast siðlaust samfélag - bananalýðveldi. 

• „Ætla mætti af umræðunni í dag að hugmyndir þessa manns og aðrar sem þróast hafa í kjölfarið að frammistöðu- og árangurstengd launakerfi séu óumdeild.  Fjölmiðlar sem og aðrir sem um málefnið fjalla opinberlega gera ekki  mikið af því að setja spurningamerki við aðferðina "per se" þ.e. að það sé gagnrýnivert að verðlauna vel unnið starf með sífellt auknum      peningagreiðslum.  Af mótmælum forsætisráðherra vor í fyrradag þar sem hann tók út 400.000 krónur af reikningi sínum hjá Kaupþingi- Búnaðarbanka og lokaði reikningnum í kjölfarið mátti skilja að honum ofbauð upphæðirnar sem þarna var um að ræða.  Af tali hans mátti skilja  að þeir tveir menn sem þarna voru að verki Sigurður Einarsson og Hreiðar Már Sigurðsson væru siðlausir menn í botnlausri græðgi sinni.  Erum við íbúar samfélagsins Íslands sammála þeirri túlkun forsætisráðherra vor?  Horfum við fyrst og fremst á upphæðirnar sem þarna er um ræða?  Hver eru þá mörkin og hverjar eru leikreglurnar fyrir viðskiptalífið að fara eftir?
• Hér finnst mér vert að stalda við og líta undir yfirborðið.  Hér sem aldrei fyrr er þörf á gagnrýnni hugsun - þess að spyrja sig spurninga og leita svara við þeim.  Það kann vart góðri lukku að stýra að vaða áfram í þeirri vissu að við séum með endanlegan sannleika í höndunum er það?  Er botnlaus peningahyggja - dýrkun Mammons það umhverfi sem við viljum búa komandi kynslóðum?  Hvert mun það leiða mannkynið?

[1] http://signysig.bloggar.is/blogg/406314/Peningar_sem_hvati_-_oumdeild_adferd

Sagan færð í stílinn

Guðmundur Andri Thorsson skrifar grein í Fréttablaðið í dag. Þar segir m.a. „Um hríð - áður en kvótaframsal og veðsetning hófst fyrir alvöru á tíunda áratug síðustu aldar og útgerðarmenn fóru að veðsetja allt saman til að geta farið að rífa hús í Garðabænum og byggja blokkir í Kualalumpur - voru Íslendingar svo sannarlega í öfundsverðri stöðu: þeim hafði auðnast að byggja upp allan sinn infrastrúktúr - skólakerfi, heilbrigðiskerfi, samgöngur, velferðarkerfi - án óbærilegrar skuldasöfnunar. Þjóðin hafði aðgang að einhverjum gjöfulustu fiskimiðum á byggðu bóli og og frábær sérþekking var í landinu á því að breyta fiskinum í raunveruleg verðmæti; þjóðin virtist vel menntuð; hún var fámenn og stéttaskipting hafði farið minnkandi áratugum saman; fáir voru ofsaríkir og fáir sárafátækir - óttalegt basl að vísu á mörgum eftir áralanga efnahagsóreiðu en samt var hér á áratugnum fyrir aldamót búið í haginn fyrir fyrirmyndarsamfélag að norrænum hætti."

Ljóst er á þessum pistli að sitt sýnist hverjum um sögu fortíðarinnar. Guðmundur Andri Thorsson hefur búið í einhverju allt öðru samfélagi en ég kannast við og tel ég mig þó hafa búið á Íslandi eins og hann. Um eitt erum við sammála - að óttalegt basl hafi verið á mörgum eftir áralanga efnahagsóreiðu.

Að Ísland fortíðarinnar hafi verið samfélag „án óbærilegrar skuldasöfnunar" og „frábærrar sérþekkingar", vel menntaðrar þjóðar sem tekist hafði að byggja upp allan sinn infra-strúktúr er vægt frá sagt framandi fullyrðing.

Skuldasöfnun, ömurleg hagstjórn, gjörspillt helmingaskiptakerfi tveggja stjórnmálaflokka er miklu nær að lýsa því samfélagi sem ég ólst upp í á Íslandi. Ég man ekki betur en öll mín uppvaxtarár hafi söngurinn um hvað hver og einn einstaklingur íslensku þjóðarinnar skuldaði mikið verið viðvarandi í öllum fréttatímum. Verðbólga mæld í tveggja stafa tölu ár eftir ár svo það eina sem dugði var að eyða peningunum jafnharðan og þeirra var aflað. Samfélag þar sem eingöngu þeir betur efnuðu höfðu efni á því að komast úr landi. Samfélag þar sem pólitíkin réði öllu um stöðuveitingar. Gjörspillt viðskiptaumhverfi þar sem raunveruleg samkeppni þekktist varla.

Guðmundur Andri Thorsson hefur rétt fyrir sér um það að kvótakerfið breytti Íslandi. Kvótakerfið hafði þær afleiðingar að til urðu sterk fyrirtæki á landsbyggðinni sem aftur hafði þær afleiðingar að styrkja þær byggðir þar sem mönnum auðnaðist að nýta sér kosti kerfisins. Til varð sterk atvinnugrein og fjárfesting sem hafði áhrif á þróun nýrra atvinnugreina. Hátæknifyrirtæki á Íslandi þróuðust fyrst og fremst á grundvelli sterks sjávarútvegs sem aftur hafði áhrif á eftirspurn eftir sérmenntun sem aftur leiddi til meiri fjölbreytni í framboði á menntun. Kvótakerfið hafði gríðarleg áhrif á þróun íslensks samfélags - það er ekki vafi. Í mínum huga áhrif til til hins betra.

Fyrir daga kvótakerfisins var sjávarútvegur á Íslandi á hausnum eins og hann lagði sig. Ofveiði og offjárfesting til að veiða takmarkaða auðlind var sú staða sem kvótakerfið varð til úr. Framsal og veðsetning aflaheimilda skipti sköpum um hagræðingu í greininni og bjó til verðmæti sem skiptu sköpum um þróun okkar samfélags.

Það getur meira en verið að það fyrirkomulag sé og hafi verið meingallað - á því ætla ég ekki að hafa skoðun - læt sérfræðingana um það - en látum ekki ekki eins og svart sé hvítt. Sjávarútvegur á Íslandi fyrir daga kvótakerfisins var ekki vel rekin atvinnugrein „frábærrar sérþekkingar". Sérþekking í greininni hefur fyrst og fremst orðið til á grundvelli kvótakerfisins hvað sem okkur annars kann að finnast um það.