Hlutafé ríkisfyrirtækja spilapeningar fyrir útvalda?

Virðist sem hluti landsmanna sem tilheyrir tilteknum stjórnmálaflokki líti á sem eðlilegt og sjálfsagt. Það er ástæða til að segja þeim að svo er ekki. Kauphallir gegna almennt ekki sama hlutverki og spilavíti og eiga ekki að gera það.

Að selja hluti í ríkisbanka að kvöldi dags til að útvalinn hópur einstaklinga geti selt hann daginn eftir fyrir umtalsvert hærra verð getur ekki verið dæmi um að sala hlutafjár í ríkisbankanum „hafi tekist vel“.

Að fá hópi ungra stráka hlutverkið að selja hlutaféð útvöldum hópi og þiggja í staðinn bónus upp á milljónir er ekki dæmi um að sala á hlutafé í bankanum „hafi tekist vel“. Það er ekki mikill vandi að selja hlutafé með afslætti sem vitað er að hægt er að selja aftur á morgun fyrir mun hærra verð. Slíkur verknaður krefst engra verðlauna.

Ríkisfyrirtæki sem eru seld eiga eftir gjörninginn að virka sem sterk og góð samkeppnisfyrirtæki á markaði. Virkum markaði þar sem samkeppnin er leiðarljósið. Þeirra markmið er ekki að vera höfuðstóll í spilavítinu.

Það er ástæða til að segja þessum tiltekna hópi stjórnmálaflokksins sem innfelur hina útvöldu þetta. Með alveg skýrum hætti. Við búum í samfélagi. Samfélagi sem hefur tekist að byggja upp úr örbyrgð í allsnægtir á 100 árum.

Við þegnarnir höfum verið gerð að þátttakendum í spilavíti í  meira hátt í 20 ár. Höfum á þeim tíma einu sinni upplifað algjört hrun sem olli því að fjöldi fólks missti allt. Heilsuna, eigur sínar - allt.

Nú viljum við sjá skipt um kúrs. Við viljum ekki meira af spilavíti. Við viljum traust og ábyrgð við framkvæmd á sölu ríkisfyrirtækja. Markmið þeirra sem halda utan um slíka hluti hlýtur að vera að sjá til þess að þessi tvö orð séu höfð að leiðarljósi: Traust og ábyrgð.

Það þýðir að við sölu á hlut í ríkisbanka hlýtur það að vera meginmarkmið að koma hlutafénu í hendur þeirra sem hafa áhuga á að reka alvörubanka á alvörusamkeppnismarkaði til lengri tíma. Banka sem virkar sem banki fyrir fólk og fyrirtæki á samkeppnismarkaði en ekki sem höfuðstóll fyrir útvalinn hóp til að græða á. Bankar eða fyrirtæki almennt eiga ekki að vera rekin til þess. Bankar og fyrirtæki sem eru rekin með gróðahugsjónina eina að markmiði eiga engan tilverurétt í samfélaginu og ástæða til að minna á það.

Eitt af því sem stjórnvöld og Alþingi eiga augljóslega að gera er að gera ráðstafanir til að útrýma söluhvata aðferðafræðinni úr samfélaginu. Alveg. Það er enginn vandi að selja það sem mikil eftirspurn er eftir og það er nákvæmlega engin ástæða til að ala á spilavítishugsuninni með því að gera slíkri aðferðafræði hátt undir höfði. Við eigum fullt af listaverkum sem sýna okkur afleiðingar slíkrar heimsku – til að nefna bara tvö: Inside Job, The smartest guys in the room. Þessar tvær myndir væri fínt að alþingismenn og stjórnvöld á Íslandi horfðu á reglulega. Þær eru fín áminning um hvaða þætti mannsins við eigum ekki að hvetja.

Í framhaldinu væri fínt að heyra íslenska stjórnmálamenn tala um það hvernig þeir geta búið okkur umhverfi til framtíðar þar alvöru samkeppni fyrirtækja á markaði væri markmiðið. Að búa okkur umhverfi þar sem fyrirtækin í Kauphöll Íslands myndu hækka í verði vegna raunverulegra rekstrarafkomu sem byggði á fyrirmyndar rekstri þeirra. Það væri verðugt markmið fyrir alvöru stjórnmálamenn.

Við erum manneskjur

Ritgerð mín til BS gráðu í Viðskiptafræði frá Bifröst 2017:

Við erum manneskjur

Úrdráttur af Skemmunni: 

Hugsunin stjórnar heiminum er heiti á bók eftir Pál Skúlason sem ásamt kveri Roberts K. Greenleaf, Servant as Leader, voru kveikjan að nálgun þessarar rannsóknar. Tekist er á við þetta fyrirbæri, hugsun mannsins, með vitund og veruleika höfundar að vopni. Rannsóknin er fræðileg aðleiðsla að svari við rannsóknarspurningunni „Hvernig birtist Þjónandi forysta í sjónvarpsþáttunum Baráttan um Bessastaði í júní 2016?“ Til að nálgast svar við spurningunni er leitað í fræðin um Þjónandi forystu, heimspeki Sókratesar í túlkun Platons, Hönnu Arendt og Friedrich Nietzsche og kenningu Sigmund Freud um eðlishvatir. Á grundvelli þessara hugsuða, ásamt vitund og veruleika höfundar, er rannsóknarspurningunni svarað á þann veg að Þjónandi forysta birtist í Leo og hjúkrunarfræðingi McMurphy í sjónvarpsþáttunum Baráttan um Bessastaði í júní 2016.

The mind controls the world is a name of a book by the Icelandic Philosopher Páll Skúlason. That book together with the essay Servant as Leader by Robert K. Greenleaf, awakened the idea behind this reseach. The research is done by the mind and reality of the author where he tries get closer picture of human mind by readings from the old masters. The question asked is: “How does Servant Leadership appear in the program episodes Baráttan um Bessastaði in June 2016?” To find the answer, author uses findings about Servant Leadership, Philosophy by Sokrates, Hanna Arendt and Friedrich Nietzsche together with Sigmund Freud. Based on this old wisdom, author comes to the conclusion that Servant Leadership appeares in Leo and McMurphys nurse in the program episodes Baráttan um Bessastaði in June 2016.

Einn sannleikur?

Bakþankar Fréttablaðsins í dag urðu mér tilefni til að setja nokkur orð á blað. Þar talar Anna Sigrún Baldursdóttir framkvæmdastjóri skrifstofu forstjóra Landsspítalans og kona sem ég ber alla jafna mikla virðingu fyrir með þeim hætti að ég sé ástæðu til.

Hún talar eins og nú sé orðinn til „einn sannleikur“ sem enginn þarf að efast um eða hafa skoðanir á. Þau sem leyfa sér að efast um „sannleikann“ eiga enga virðingu skilið og má gera lítið úr þeim með því að tala um „fýlupósta“ og „fýlufærslur“ en eins og við öll vitum er fólk sem fer í fýlu marklaust fólk og ber ekki að taka alvarlega.

Ég verð að játa að skrif í þessa veru eru til þess fallin að það fýkur í mig. Ég velti fyrir mér hvort fólk sem almennt telur sig uppfullt af lýðræðisást átti sig á því hversu mikill hroki felst í þessum málflutningi? Er það í alvöru þannig að til þess bærir „sérfræðingar“ mega einir tjá sig um sín sérfræðimálefni og má venjulegt fólk ekki hafa skoðanir á því þegar þessir sömu sérfræðingar ætla að hefta frelsi þeirra? Búum við orðið í samfélagi þar sem sóttvarnarlæknar einir mega tala um sóttvarnir og veðurfræðingar einir um veður?

Hvers konar lýðræði er það?

Mér er misboðið og sé ástæðu til að láta það í ljós opinberlega. Virðing fyrir skoðunum fólks virðist með tilkomu samfélagsmiðla fara þverrandi. Það þykir sjálfsagt og eðlilegt að tala niður fólk sem lætur í ljós að það hafi skoðanir og sé ekki sammála ríkisvaldinu um ýmislegt sem þetta sama ríkisvald viðhefur til að hefta frelsi þeirra.

Það að ríkisvaldið hefti mjög frelsi fólks á þeim forsendum að verið sé að vernda líf þess er aðgerð sem á sér margar hliðar. Sóttvarnir og sóttvarnarsjónarmið eru ekki sannleikurinn. Sókrates vissi fyrir meira en 2.400 árum síðan að mannleg viska væri lítils virði og við mættum svo gjarna hafa þau orð meira í heiðri nú á dögum. „Vísindi“ eru ekki „sannleikurinn“, hvorki þá eða í dag eða nokkurn tíma. Það má hafa af þeim gagn og þau eru mikilvæg en þau eru ekki sannleikurinn.

Að almannavarnir taki ákvörðun um að gefa út viðvörun sem verður til þess að skólum er lokað er ákvörðun sem hefur grundvallaráhrif á líf venjulegs fólks. Það er sjálfsagt að þau geri það. Það er jafn sjálfsagt að venjulegt fólk hafi skoðanir á því og setji spurningamerki við það. Og það sem meira er – þetta „venjulega fólk“ getur haft heilmikið til síns máls.

Veðurfræðingar eru ekki handhafar sannleikans frekar en sóttvarnarlæknir. Ekki heldur sérfræðingar um almannavarnir. Það er fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt að setja spurningamerki við vilja þessara sérfræðinga í aðstæðum eins við upplifðum í upphafi vikunnar. Má ég biðja um að það fólk fái að njóta virðingar fyrir þær skoðanir sínar?

Sérfræðiþekking gefur engum heimild til að láta eins og viðkomandi sé handhafi sannleikans. Allt orkar tvímælis sem gert er og það er sjálfsagt og eðlilegt að efast um hvaðeina.

Ísleifur Halldórsson - minning 5. okt. 2021

 

Ég sé hann fyrir mér, umfaðma mig með einstakri hlýju í augum og bros á vör. Þannig tók hann mér. Alltaf. Ég fann væntumþykju hans og það breyttist aldrei – hún var gagnkvæm.

Ísleifur Halldórsson – eini maðurinn sem ég hef kallað tengdapabba á minni ævi – er látinn, örfáum dögum fyrir 89 ára afmælisdaginn. Ég kveð hann með þakklæti. Hann var mér, ásamt ástkærri tengdamóður minni, Kolbrúnu Þorfinnsdóttur, mikil stoð í því hlutverki að koma dóttur minni til manns. Kolbrún mín var augasteinninn hans og á milli þeirra ríkti einstaklega fallegt samband sem mun fylgja henni alla ævi.

Þeir sem þekktu Ísleif Halldórsson hefðu kannski ekki látið sér detta í hug að þar færi maður sem léti sjá sig með marga tíkarspena í hárinu, málaðan í framan með stríðsmálningu eða skellihlæjandi í dansi en þegar Kolbrún Þorfinnsdóttir, sonardóttir hans, var annars vegar var þetta sjálfsagt mál. Ég var sjaldnast þátttakandi í þessum athöfnum – þær voru eitthvað sem þau áttu saman án mín og ég hef bara fengið að sjá á myndum. Ég segi frá þessu hér því það segir svo margt um hlutverkið sem Ísleifur Halldórsson átti í lífi dóttur minnar. Fyrir hana var hann til í allt.

Elsku Ísleifur, það var ánægjulegt að sjá þig eldast. Hugsa oft til þess að ég myndi vilja eldast eins og þú gerðir. Sáttur við lífið og lagðir allt í að elska þitt nánasta fólk og leyfa því að finna það. Við sáumst ekki oft síðustu árin þín og ég get ekki hreykt mér af því að hafa verið dugleg að heimsækja þig en í hvert skipti fékk ég að vita hversu vænt þér þótti um mig. Fyrir það er ég óendanlega þakklát. Það er gott að elska, eins og Bubbi segir, og það er ekki síður gott að vera elskaður.

Með þessum fátæklegu orðum vil ég þakka þér fyrir allt sem þú gerðir fyrir mig. Fyrir að vera ávallt til staðar og taka því fagnandi að fá að passa augasteininn þinn í hvert skipti sem á þurfti að halda.

„Far þú í friði, friður Guðs þig blessi, hafðu þökk fyrir allt og allt.“

Elsku Kolbrún eldri, Kristín, Linda, Þorfinnur, Halldór, Gunnar, Kolbrún mín, tengdabörn, afabörn og langafabörn – innilegar samúðarkveðjur.

25.09. 2021

       

Enn á ný er runninn upp kjördagur í mínu lífi. Í minni vitund að þessu sinni sögulegur – öðruvísi en hinir fyrri. Það er einhver friður yfir stjórnmálunum. Þau eru málefnalegri og á einhvern hátt þroskaðri en mér hefur fundist þau áður.

Kosningabaráttan hefur verið dauf en þar er frambjóðendunum ekki um að kenna. Þau þurfa vettvang til að geta tekist á og sá vettvangur hefur ekki verið til staðar – í það minnsta ekki í boði íslenska ríkissjónvarpsins. Það er miður. Við þurfum á þroska stjórnmálamannanna okkar að halda og til þess að þroska umræðuna þarf vettvangurinn að vera til staðar.

Þessarar kosningabaráttu verður fyrst og fremst minnst sem kosningabaráttu auglýsinganna og greinilega enginn skortur á peningum til þess. Því þurfum við að breyta fyrir næstu kosningar. Fjáraustur stjórnmálaflokkanna á fjárframlögum ríkisins í auglýsingar er ekki dæmi um sterkt lýðræði. Við þurfum að gera allt til að styrkja lýðræðið. Og liður í því er að endurskoða rammann stöðugt.

Kjördagur er í mínum huga hátíðisdagur –gleðidagur. Stundum hefur hann endað með gráti í lok dags - stundum gríðarlega djúpstæðum vonbrigðum – næstum sorg - en mér segir svo hugur að því verði öðruvísi farið nú.

Ég gekk úr Samfylkingunni á vordögum. Í því var falin yfirlýsing sem ég hafði verið lengi á leiðinni með að framkvæma og lét loksins verða af. Þegar Samfylkingin var stofnuð fylgdu því gríðarlegar væntingar. Væntingar um að til yrði sterkt mótvægi við Sjálfstæðisflokkinn sem myndi leiða til þróunar íslensk samfélags í aðra átt. Það var sárt að upplifa viljaleysi samherja minna í pólitík til að leyfa þessu fyrirbæri – þessum stjórnmálaflokki - Samfylkingunni – að þróast og þroskast. Að upplifa að fjöldi samherja var tilbúinn að snúa baki við þessum flokki og trúa fremur á „eitthvað nýtt“ rétt þegar flokkurinn var loksins að slíta barnsskónum var undarleg uppákoma og lagðist ekki vel í mig. Ég átti svo eftir að fara sömu leið og þannig er staðan enn.

Það breytir ekki því að ég er enn jafnaðarmaður og hef djúpan og sterkan vilja til að sjá íslenskt samfélag þróast í þá átt að verða forysturíki á sviði velferðar – vellíðunar - íbúanna sem landið byggja. Ég trúi því staðfastlega að vilji sé allt sem þarf. Ég trúi því að með markvissum vilja sé hægt að gera stórfelldar breytingar á 4 árum.

Mínar væntingar snúa ekki að stórfelldum breytingum á kvótakerfinu. Ég held ekki að kvótakerfið sé stærsta vandamál íslensks samfélags og ég veit að þar skilur á milli mín og fjölda íslenskra kjósenda. Ég held að stærsti vandi kvótakerfisins sé ósáttin og að sáttin sem þurfi að nást fram muni aldrei nást nema með víðtæku samtali og málefnalegri niðurstöðu allra hagsmunaaðila og þar eru Reykvíkingar í miðbæ Reykjavíkur ekki stærsti hagsmunahópurinn. Þar eru minni útgerðir út um allt land, sjómenn, landvinnslufólk, íbúar í dreifðum byggðum sem byggja alla sína tilveru á sjávarútvegi hagsmunaaðilar. Vandamálið er ekki eignarréttarlegs eðlis. Reykvíkingar í miðbæ Reykjavíkur og öðrum hverfum borgarinnar hafa uppskorið ríkulega vegna sterkrar stöðu sjávarútvegsfyrirtækja og þeir hafa ekki þjáðst vegna þeirra.

Stórar útgerðir verða að koma með okkur í þetta samtal og sýna auðmýkt og vilja til að sáttar um nýtingu auðlindarinnar. Það hlýtur að vera þeim augljóst að við sættum okkur ekki við að þau séu með ítök í öllum öðrum fyrirtækjarekstri í landinu. Sú tilhneiging þeirra síðustu ár að kaupa í öllum öðrum fyrirtækjum í annars konar starfsemi - er sjálfstætt vandamál sem þau verða að horfast í augu við og bjóða lausnir á. Það er t.d. ekkert eðlilegt við það að Samherji stærsta útgerðarfyrirtæki landsins og þar með stærsti kaupandi að flutningum í landinu eigi Eimskip. Það er augljóst hverjum manni að það er ekki eðlilegt viðskiptaumhverfi.

SÍS og Kolkrabbinn voru ekki góðar fyrirmyndir og við hljótum að krefjast þess að íslenskt samfélag þróist ekki sífellt í þá átt aftur.

Það var áhugavert að hlusta á umræður stjórnmálamannanna í gærkvöld. Forystumenn ríkisstjórnarinnar voru allt í einu allir á einu máli um að gríðarleg tækifæri fælust í hugbúnaði og nýsköpun. Þar væru vaxtarbroddar atvinnulífs í framtíðinni fyrir Íslendinga. Það var stórmerkilegt fyrir mig – áhugasaman kjósanda í áratugi - að heyra þetta úr munni þessa fólks. Af hverju horfist þetta fólk þá ekki í augu við að til að hér verði til umhverfi þar sem erlendir aðilar vilja koma inn með fjárfestingar (aðrir en Vogunarsjóðir og þeir sem sérhæfa sig í áhættusömum fjárfestingum)?

Í mínum huga hefur blasað við lengi að stærsta málið í íslenskri pólitík er að búa til jarðveg fyrir fjölbreytta atvinnustarfsemi. Það gengur ekki til framtíðar að byggja allt okkar á sjávarútvegi og ferðaþjónustu.

Viðskiptaráð fór af stað fyrir ekki svo löngu síðan með herferð um að við þyrftum að efla „alþjóðlega geirann“. Þessi herferð kom mér undarlega fyrir sjónir þar sem þetta hefur auðvitað blasað við alla þessa öld. Leiðin til að efla „alþjóðlega geirann“ er auðvitað að búa hér til jarðveg fyrir erlenda fjárfesta að koma inn. Það gerum við með því að verða aðilar að Evrópusambandinu og í framhaldi af því að taka upp evru. Það verður ekki gert á einum degi og sorglegra en tárum tekur hvað við höfum leyft sérhagsmunaöflunum að standa í vegi fyrir því lengi.

Sú stefna gengur ekki til lengdar að vera með þúsundir manna í atvinnubótavinnu á vegum ríkisins en þannig er staðan í dag. Undirrituð er ein þeirra.

Alla kosningabaráttuna hef ég sveiflast á milli þess að ætla að kjósa Viðreisn eða Samfylkinguna. Viðreisn vegna þess að sá flokkur hefur verið einarður í máflutningi sínum um að stefna fortakslaust á aðild að Evrópusambandinu allt síðasta kjörtímabil. Á lokametrunum breyttu þeir allt í einu um kúrs og í stað þess að tala skýrt um að Evrópusambandsaðild sé forgangsmál ætla þau að festa gengi krónunnar við evru með samningum við Evrópusambandið.

Með þessum máflutningi varð valið skýrt. Í dag mun ég kjósa Samfylkinguna. Eins og ég hef gert allar götur síðan hún var stofnuð.

Eins og í öllum kosningum það sem af er þessari öld mun ég fylgjast spennt með fyrstu tölum í kvöld og vona heitt og innilega að það sem kemur uppúr kössunum muni gefa byr undir frjálslynda framsýna ríkisstjórn þar sem  Sjálfstæðisflokknum er gefið frí.

Við sjáum til hvað gerist…
...í öllu falli…
Gleðilegan kosningadag!

 

Það sem ég vildi sagt hafa…

 

Björgólfur Jóhannsson var formaður Samtaka atvinnulífsins á árunum 2013 – 2017. Hann er stjórnarformaður Íslandsstofu. Hann var forstjóri Icelandair í 10 ár. Maður sem maður skyldi ætla að væri sér meðvitaður um ábyrgð sína – meðvitaður um að orð hans skiptu máli. Lætur hafa sig í að taka þátt í tölvupóstsumræðu þar sem hann sjálfur er upphafinn á kostnað að því er látið er að liggja lítilsigldra blaðamanna. Leynir sér ekkert að þar talar maður sem valdið hefur. Vald til að hlutast til um líf annarra.

Við höfum fengið að gægjast inn í Pandóruboxið. Fengið nasasjón af spillingunni sem grasserar í þessum hópi æðsta lags stjórnenda á Íslandi. Þar sem þykir í lagi að hlutast til um líf þeirra sem lægra eru settir. Ísland er ekki samfélag þar sem fólk fær að njóta verðleika sinna. Ísland er samfélag þar sem mestu skiptir að vera í rétta klúbbnum og að halda kjafti. Vera meðvirkur með spillingunni – ekkert skiptir jafnmiklu máli og það.

Viðbjóðurinn sem þessar greinar í Kjarnanum lýsa og eflaust má lesa um í Stundinni – en ég á ennþá eftir að kaupa hana – gera mann dapran. Daprari en orð fá lýst. Íslenskir ráðamenn láta í útlöndum eins og Ísland sé sérstakt land jafnréttis. Hreykja sér af því og berja sér á brjóst. Í bakherberjum haga þeir sér eins og götustrákar.

Ég ætla að segja þeim það núna að svona hagar maður sér ekki. Í heilbrigðum samfélögum gerir maður það ekki. Maður skrifar ekki tölvupósta þar sem maður hlutast til um líf annarra. Maður leyfir öðrum að njóta verðleika sinna. Maður leyfir blaðamönnum að vinna vinnuna sína. Maður leyfir kosningum í blaðamannafélögum að eiga sér stað án íhlutunar. Þegar maður situr í æðsta lagi samfélagsins stendur maður ekki í því að leggja steina í götu þeirra sem lægra eru settir. Maður leyfir samfélaginu að hafa sinn gang. Leyfir einstaklingunum að kjósa þá stjórnmálaflokka sem það kýs, tjá sig um þá hluti sem það vill án þess að láta það hreyfa við sér.

Ef maður kýs að spila óheiðarlega. Ef að maður kýs að greiða mútur til að græða meira og það verður upplýst þá verður maður að taka afleiðingunum af því. Þannig er það í heilbrigðum samfélögum. Maður tekur afleiðingum gerða sinna. Maður leggur ekki upp í leiðangur til að eyðileggja líf annarra. Það gera mafíósar. Mafíósar ráða spæjara til að elta þá sem reyna að upplýsa um glæpi þeirra. Alvarlega spilltir menn leita leiða til að eyðileggja trúverðugleika þeirra sem þeim ekki hugnast. Þannig gera ekki heiðarlegir menn.

Í heilbrigðum samfélögum vita menn að blaðamenn og fjölmiðar eru mikilvægir. Að þeir eru til þess gerðir að veita aðhald og upplýsa. Í spilltum samfélögum reyna menn að þagga niður í blaðamönnum og fjölmiðlum og hafa áhrif á störf þeirra.

Þannig er samfélagið sem ég bý í. Gjörspillt. Þar sem efsta lag samfélagsins – þeir sem stýra atvinnulífi landsins – lifa í þeirri meiningu að það sé þeirra hlutverk að hlutast til um framgang venjulegs fólks. Að leyfa spillingunni að halda áfram að viðgangast. Að beinlínis eyðileggja fjölmiðla með því að gera forsætisráðherra landsins til 13 ára að ritstjóra þekktasta dagblaðsins. Og gera það kinnroðalaust. Án hiks.

Pandóruboxinu hefur ekki verið lukið upp – aldeilis ekki – en við höfum fengið að skyggnast inn og innihaldið er ekki mönnum bjóðandi. Þessi saga fjallar ekki aðeins um Samherja – hún fjallar um alvarlegt mein í íslensku samfélagi sem ekki er hægt að búa við. Þar sem forystumenn íslensks atvinnulífs halda að það sé þeirra hlutverk að ráða framgangi einstaklinga.

Mér er sama um lögfræðingana og skipstjórann – þau eru kjánar. En mér er ekki sama um stjórnarformann Íslandsstofu – fyrrverandi stjórnarformann Samtaka atvinnulífsins. Björgólf Jóhannsson. Engu okkar ætti að vera það.

Að þagga niður í sterkum konum

hefur löngum þótt verðug íþrótt. Þannig er það enn. Svo rammt kveður að þessu á Alþingi þessa dagana að það er ekki laust við að fari um mann. Svo blygðunarlaust og fyrir opnum tjöldum er þetta reynt sbr. þessi umræða hér frá Alþingi 15. apríl sl. https://www.althingi.is/altext/upptokur/lidur/?lidur=lid20210415T143812

Ég tek þetta nær mér en margur vegna þess að einu sinni var ég sterk kona. Eða það hélt ég. Nú er ég bara kona. Það er viðurstyggilegt að verða fyrir einelti komin á fullorðinsaldur.[1] Og að verða fyrir því af hálfu opinberra aðila er skelfilegt og á ekki að líðast.

Ráðuneyti og stofnanir eru ekki persónur. Þau eiga ekki að taka gagnrýni persónulega. Fjölmiðlar eiga ekki að leyfa þeim að hafa uppi slíka tilburði og ráðherra á ekki að taka upp hanskann fyrir ráðuneyti eða stofnanir á þeim grunni.

Reiði samgönguráðherra í þessari umræðu fer ekki á milli mála að á vísan í persónur innan undirstofnana hans. Þannig segir hann í reiðikasti sínu:

„Ég vil minna á að hér eru þingmenn meira og minna að tala um þingið og þ.a.l. þingmenn sjálfa og þeirra aðgang. Skýrslur Ríkisendurskoðunar sérstaklega fjalla gjarnan um einhverja allt aðra heldur en þingmenn og þeir aðilar fá engan aðgang að skýrslunni fyrr en hún er birt. Þeir geta ekki tjáð sig. Og ég ætla að segja það að mér finnst sérkennilegt ef að ég ætla að fara að tala við fjölmiðla um einhverja hluti sem þeir hafa dregið út úr skýrslu sem þeir hafa einhvern veginn komist yfir héðan frá þinginu en ég hef ekki fengið að sjá og get þ.a.l. ekki tjáð mig. Hvað þá stofnun eins og Samgöngustofa sem mest er fjallað um eða jafnvel einhverjir einstaklingar út í bæ. Þannig að þetta er grafalvarlegt mál að einstakir þingmenn fari út og tali um eitthvað sem þeir hafa fengið aðgang að en engir aðrir hafa fengið aðgang að.“

Það er ekkert hægt að fara í grafgötur með að vorkunn samgönguráðherra hér er öll með undirstofnun hans Samgöngustofu. Ekki er að heyra að hann hafi nokkrar einustu áhyggjur af almenningi sem þessi sama undirstofnun hans átti að hafa umsjón með að yrði ekki fyrir tjóni.

Í þessu máli fær maður að sjá með berum augum ósiði sem grassera innan íslenska kerfisins og er þarft að gera athugasemd við. Það þarf að kenna opinberum starfsmönnum það að þegar þeir starfa innan ráðuneyta og/stofnana eru þeir nafnlausir starfsmenn. Þeir eru þjónar þeirrar stofnunar og/eða ráðuneytis sem þeir starfa hjá og þeir eiga og þurfa að geta tekið allri þeirri gagnrýni sem þeir fá á störf sín og gjörðir.

Að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands á árinu 2021 láti sig enn hafa það í umræðu á löggjafarþingi að fara í vörn fyrir stofnanir sínar og ráðuneyti á grundvelli þess að verið sé að ráðast að „persónum“ á ekki að líðast. Það má ekki bara gagnrýna ráðuneyti og stofnanir. Það á að gera það.

Ráðuneyti og stofnanir eiga að þjóna almenningi og engum öðrum. Þeir sem þar starfa verða að geta tekið því að ég eða þú, þingmenn eða hverjir sem er aðrir gagnrýni þau. Gagnrýnin getur verið málefnaleg og hún getur líka verið ómálaefnaleg. Auðvitað gerum við kröfu um að gagnrýni þingmanna sé málefnaleg en starfsmaður hins opinbera getur engar kröfur gert til þess að hún sé með einhverjum tilteknum hætti. Hann getur bara gert þá kröfu til sjálfs síns að hann fari að lögum og reglum og gæti meðalhófs og mannúðar í hvívetna í störfum sínum. Hann stendur og fellur með því sem hann gerir. Og hann gerir það nafnlaust.

---

[1] Einelti er alltaf viðurstyggilegt. Auðvitað viðurstyggilegast alls gagnvart börnum. Sú er hér ritar hefur ekki orðið fyrir því nema sem fullorðin manneskja og tekur því svona til orða.