Hlutafé ríkisfyrirtækja spilapeningar fyrir útvalda?

Virðist sem hluti landsmanna sem tilheyrir tilteknum stjórnmálaflokki líti á sem eðlilegt og sjálfsagt. Það er ástæða til að segja þeim að svo er ekki. Kauphallir gegna almennt ekki sama hlutverki og spilavíti og eiga ekki að gera það.

Að selja hluti í ríkisbanka að kvöldi dags til að útvalinn hópur einstaklinga geti selt hann daginn eftir fyrir umtalsvert hærra verð getur ekki verið dæmi um að sala hlutafjár í ríkisbankanum „hafi tekist vel“.

Að fá hópi ungra stráka hlutverkið að selja hlutaféð útvöldum hópi og þiggja í staðinn bónus upp á milljónir er ekki dæmi um að sala á hlutafé í bankanum „hafi tekist vel“. Það er ekki mikill vandi að selja hlutafé með afslætti sem vitað er að hægt er að selja aftur á morgun fyrir mun hærra verð. Slíkur verknaður krefst engra verðlauna.

Ríkisfyrirtæki sem eru seld eiga eftir gjörninginn að virka sem sterk og góð samkeppnisfyrirtæki á markaði. Virkum markaði þar sem samkeppnin er leiðarljósið. Þeirra markmið er ekki að vera höfuðstóll í spilavítinu.

Það er ástæða til að segja þessum tiltekna hópi stjórnmálaflokksins sem innfelur hina útvöldu þetta. Með alveg skýrum hætti. Við búum í samfélagi. Samfélagi sem hefur tekist að byggja upp úr örbyrgð í allsnægtir á 100 árum.

Við þegnarnir höfum verið gerð að þátttakendum í spilavíti í  meira hátt í 20 ár. Höfum á þeim tíma einu sinni upplifað algjört hrun sem olli því að fjöldi fólks missti allt. Heilsuna, eigur sínar - allt.

Nú viljum við sjá skipt um kúrs. Við viljum ekki meira af spilavíti. Við viljum traust og ábyrgð við framkvæmd á sölu ríkisfyrirtækja. Markmið þeirra sem halda utan um slíka hluti hlýtur að vera að sjá til þess að þessi tvö orð séu höfð að leiðarljósi: Traust og ábyrgð.

Það þýðir að við sölu á hlut í ríkisbanka hlýtur það að vera meginmarkmið að koma hlutafénu í hendur þeirra sem hafa áhuga á að reka alvörubanka á alvörusamkeppnismarkaði til lengri tíma. Banka sem virkar sem banki fyrir fólk og fyrirtæki á samkeppnismarkaði en ekki sem höfuðstóll fyrir útvalinn hóp til að græða á. Bankar eða fyrirtæki almennt eiga ekki að vera rekin til þess. Bankar og fyrirtæki sem eru rekin með gróðahugsjónina eina að markmiði eiga engan tilverurétt í samfélaginu og ástæða til að minna á það.

Eitt af því sem stjórnvöld og Alþingi eiga augljóslega að gera er að gera ráðstafanir til að útrýma söluhvata aðferðafræðinni úr samfélaginu. Alveg. Það er enginn vandi að selja það sem mikil eftirspurn er eftir og það er nákvæmlega engin ástæða til að ala á spilavítishugsuninni með því að gera slíkri aðferðafræði hátt undir höfði. Við eigum fullt af listaverkum sem sýna okkur afleiðingar slíkrar heimsku – til að nefna bara tvö: Inside Job, The smartest guys in the room. Þessar tvær myndir væri fínt að alþingismenn og stjórnvöld á Íslandi horfðu á reglulega. Þær eru fín áminning um hvaða þætti mannsins við eigum ekki að hvetja.

Í framhaldinu væri fínt að heyra íslenska stjórnmálamenn tala um það hvernig þeir geta búið okkur umhverfi til framtíðar þar alvöru samkeppni fyrirtækja á markaði væri markmiðið. Að búa okkur umhverfi þar sem fyrirtækin í Kauphöll Íslands myndu hækka í verði vegna raunverulegra rekstrarafkomu sem byggði á fyrirmyndar rekstri þeirra. Það væri verðugt markmið fyrir alvöru stjórnmálamenn.