Verðleikasamfélagið Ísland

Hún Signý? Hún var alveg frábær! Alveg einstök! Sagði mágur frænku minnar þegar hún spurði hann að því hvernig Signý hefði staðið sig í þjónustu við hann á flutningamarkaði í gegnum tíðina.

Ég brosti út í annað þegar hún sagði mér þetta. Voru engar fréttir fyrir mig. Ég veit alveg að ég hef ekki bara staðið mig vel – ég hef staðið mig afburða vel í þjónustu við aðila á flutningamarkaði í gegnum tíðina. Ég hef staðið styrkum fótum og vitað um hvað ég er að tala og til mín hafa leitað aðilar vegna þess að þeir vissu að hjá mér voru þeir öruggir. Þeir vissu að ég var manneskja sem þeir gátu treyst. Manneskja sem leitaði alltaf bestu mögulegu lausna. Manneskja sem starfaði af fagmennsku að því að þjónusta þá á besta mögulega veg. Alltaf.

Samt er það svo að íslenskur vinnumarkaður vill ekkert af mér vita. Þannig hefur það verið lengi. Mjög lengi. Ég veit aldrei almennilega hvað það er sem ég hef gert af mér. Jú ég veit að mér liggur hátt rómur. Sannarlega. Það vinnur ekki með mér. En annað veit ég aldrei almennilega hvað er sem ég hef gert af mér.

Jú ég hef skoðanir. Sterkar skoðanir. Hef opinberað þær í greinaskrifum í langan tíma og hef aldrei farið í grafgötur með að það hefur ekki hjálpað mér. Hef samt ekki viljað láta af því. Því mér er sagt að ég búi í frjálsu samfélagi. Samfélagi þar sem það á að vera í lagi að láta í ljósi skoðanir. Samfélagi sem gefur sig út fyrir að vera frjálslynt og leyfa fólki að vera eins og það er.

Veit þó fullvel að auðvitað er það kjaftæði. Íslenskt samfélag hefur aldrei leyft fólki að njóta verðleika sinna ef það er ekki réttu megin á hinum pólitíska skala. Tala nú ekki um ef það er kvenkyns að auki. Kvenkyns og leyfir sér að vera með kjaft! Guð hjálpi þér! Það er auðvitað gjörsamlega út úr korti.

Þetta flaug um huga minn áðan þegar ég las leiðara Morgunblaðsins í dag. Leiðara með fyrirsögninni „Lögreglan og lögin“. Leiðara höfundar sem gleðst yfir því að Ríkissaksóknari hafi gert lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu, að taka upp á ný rannsókn á máli sem embættið hafði áður ákveðið að fella niður. Leiðara sem lýsir nauðsyn þess að sækja til saka Semu Erlu Serdar  og Maríu Lilju Ingveldar Þrastardóttur Kemp og samtökin Solaris vegna fjársöfunar til þess að greiða götu palestínskra hælisleitenda frá Gasa hingað til lands um Egyptaland.

Höfundi er mikið niðri fyrir þegar hann gerir grein fyrir mikilvægi þess að „réttlætið í formi kæru“ fái sinn framgang í þessu máli og endar leiðarann á því að segja: „Borgararnir verða að geta treyst því að lögregustjóri láti ekkert trufla framgang réttvísinnar, hvað þá að hann láti lög og reglu víkja af því að honum, einhverjum eða jafnvel öllum þyki tiltekinn málstaður góður: Fyrir lögum verða allir að vera jafnir.“

Svo mörg voru þau orð.

Ætlum við að treysta þetta samfélag Ísland í sessi lengi enn?

Alræði ríkisvalds

Svo lengi sem ég man hef ég haft sérlega ímugust á misbeitingu valds ríkisins – eins og sú tilfinning sé meðfædd einhvern veginn. Hef sannarlega kynnst slíku valdi mun oftar en ég hef kært mig um og hef ávallt látið í ljósi það álit mitt að íslenskt ríkisvald sé vont vald. Því miður sjaldnast fengið  tilefni til að komast á aðra skoðun.

Eitt af því sem maður þurfti að læra verandi starfsmaður í flutningagreininni var ofríki tollstjóraembættisins. Þar á bæ var talið sjálfsagt að nota hótanir um lokanir fyrirtækja sem daglegt brauð og öllu verra var að viðskiptalífið á Íslandi sá ekki ástæðu til að mótmæla þessum aðförum svo nokkru næmi. Meðvirkni með vinum í stjórnendahópnum hjá ríkisstofnununum var einhvern veginn normið - láta ofríkið og misbeitinguna yfir sig ganga. Maður hafði líka alltaf brjálað að gera og engan tíma til að standa í því að standa í lappirnar gagnvart ríkisvaldinu – þá var betra að gera bara það sem krafist var án tafar og leysa málið þannig.

Tollstjóraembættið hagaði sér alltaf eins og sá sem valdið hefur og síðar þegar ég stöðu til þess að fylgjast með lagasetningu á Alþingi fyrir hönd flutningagreinarinnar kynntist ég þeim aðferðum sem þetta embætti notaði ár eftir ár til að fá stimpil Alþingis til að mega nota geðþóttavald sitt.

Fjármálaráðuneytið leit á það sem sjálfsagðan hlut að leyfa tollstjóraembættinu að sækja sér valdheimildir til þingsins að vild. Starfsmaður fjármálaráðuneytisins var í góðu sambandi við tollstjóraembættið um hvaða lagaheimildir þau þyrftu árlega til að geta betur haft inn- og útflutningsaðila undir hælnum. Sá til þess að búa til lagafrumvörp sem lögð voru fram á síðustu dögum þings – jafnvel svo að Efnahags- og viðskiptanefnd leit á það sem sitt verk að láta frumvarpið fara í gegnum 3 umræður á einum degi. Og hver var það sem kallaður var til að segja álit sitt á frumvarpinu? Nú auðvitað starfsmaðurinn úr fjármálaráðuneytinu sem samið hafði frumvarpið! Þægilegra getur það ekki verið! Ein manneskja innan ríkisstofnunar í beinu sambandi við ráðuneytið sem getur pantað lagabreytingar og fengið þær stimplaðar hjá Alþingi án nokkurs aðhalds af nokkru tagi nokkurs staðar. Alræði ríkisvalds eins og það gerist best.

Því miður getum við búist við því að þetta verklag festist í sessi eftir því sem við skiptum hraðar út fólki á Alþingi. Það er Íslendingum eðlislægt að líta á vald ríkisins sem „rétt“ og gott. Því viðhorfi hef ég kynnst ítrekað. Meira að segja af hálfu blaðamanna. Fyrstu viðbrögð eru ávallt þau að líta svo á að það sem ríkisvaldið fer fram með þurfi engrar gagnrýni við.

Ríkisvald án aðhalds er hryllilegt vald sem misbeitir sér gagnvart þeim sem veikastir standa. Það þekkjum við öll vel ef grannt er skoðað.

Þessi langi pistill er skrifaður hér til að biðla til ykkar sem flestra að velta fyrir ykkur þeim sannleika sem Ólafur Stephensen er hér að skrifa um: https://www.visir.is/g/20242512668d/glaepur-ad-gera-mistok-nema-thu-vinnir-hja-skattinum

Hann upplýsir okkur um að árið 2017 náði tollstjóraembættið í gegn lagabreytingu þar sem refsa má fólki fyrir misgáning í gerð tollskýrslna. Eins og hann segir sjálfur orðrétt : „…tollstjóraembættið vildi að hægt yrði að refsa fólki fyrir misgáning eða mistök. Rökin voru að það væri svo erfitt að sýna fram á ásetning eða stórfellt gáleysi þegar rangar upplýsingar væru veittar í tollskýrslum.“ Hugsið ykkur bara hvað þetta er þægilegt! Þessu náði tollstjóraembættið í gegn! Það þykir semsagt í lagi og sjálfsagt á Íslandi árið 2024 að sækja almenna starfsmenn við gerð innflutningsskýrslna til saka vegna einfaldra mistaka! Það er eins gott að við greiðum þessu starfsfólki há laun – en því miður er það nú væntanlega ekki þannig. Í þessari grein koma jafnframt fram grafalvarlegar afleiðingar þessa. A.m.k. einn starfsmaður hefur þannig komist á sakaskrá fyrir það eitt að hafa fengið rangan pappír í hendurnar til að tollafgreiða eftir.

Þetta er tekið saman hér því mér er mikið niðri fyrir. Skal alveg viðurkenna það að ég fékk áfall að lesa þessa grein Ólafs. Þekki vel aðdragandann – þ.e. ofríkið sem þetta embætti hefur tamið sér að viðhafa og hversu sjálfsagt það þykir að það hafi heimildir til þess – en að það hefði gengið svona langt vissi ég ekki.

Að ríkisstofnun skuli hafa fengið til þess lagaheimild á Alþingi að sækja almenna starfsmenn við gerð innflutningsskýrslna til saka fyrir það eitt að vinna vinnuna sína vissi ég ekki og það finnst mér svo alvarlegt að ég bið alþingismenn sérstaklega að velta fyrir sér því sem hér er tekið saman. Velta fyrir sér ábyrgð sinni.

Spilaborgin – 1982 - 2008

10 bindi – karlmannsbindi - upphleypt og röðuð í valdapíramída – framan á kápunni. Mjög táknræn og góð byrjun sem segir til um innihald bókarinnar. Eimreiðarelítan – Spillingarsaga heitir bókin sem hér er vísað til og ég kláraði í fyrrakvöld. 464 síðna bók sem segir okkur söguna af því sem hér gerðist á árunum 1982 til ársins 2008. Loksins! Loksins er komin út bók sem segir söguna eins og hún var. Það er sálrænt ákaflega mikilvægt fyrir mig og ég trúi því að svo sé um marga aðra. Spillingin sem hér er líst á trauðla sinn líka í vestrænu samfélagi þó víðar væri leitað…

Eimreiðarelítan er ekki fræðibók. Hún er ekki bók sem hægt er afgreiða sem slíka. Hún er bók sem lýsir því sem raunverulega gerðist. Hún lýsir því hvert var aðal viðfangsefni stjórnmálanna á Íslandi í 30 ár. Spilling. Að koma eignum ríkisins í hendur fámennrar karlaklíku sem á sama tíma hafði tögl og hagldir alls staðar – hvert sem litið var. Þeir stjórnuðu lífeyrissjóðunum, þeir stjórnuðu stjórnmálunum, þeir stjórnuðu fyrirtækjunum – að ógleymdri Kauphöllinni. Sem var aðal valdatækið. Kauphöllin sem malaði gull undir þessa karla og þeirra lið í þennan tíma þar til spilaborgin hrundi yfir okkur… fávísan almenning… ekki yfir alla. Við skulum hafa það alveg á hreinu. Þeir sem voru í klíkunni stóðu uppi keikir.

Það er rosalegt að lesa þessa bók. Ég ætla alls ekki að halda því fram að ég sé sammála henni í öllu. Það er ég ekki. En meginstefið er að gefa okkur yfirsýn yfir það sem hér gerðist frá því Davíð Oddsson tók við stjórnartaumunum í Reykjavíkurborg árið 1982 og fram að hruni og það tekst. Fullkomlega. Það er bókstaflega magnað að sjá hversu einbeittur viljinn var til að ná völdum í íslensku samfélagi og hversu áhugalaus hópurinn var um að leyfa öðrum að eiga hlutdeild í fagnaðarerindinu. „Frelsið“ var ekki fyrir alla. Það var bara fyrir suma. Og því ekki einu sinni leynt. Línurnar voru lagðar um það að það væri fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt að forsætisráðherra þjóðarinnar nafngreindi óvini sína – þá sem ekki máttu vera memm og þannig er sviðið enn. Íslensk valdaelíta hefur engan áhuga sýnt á því að gera upp þessa tíma nema síður sé og hér sitjum við enn með sárin og ónýta innviði og helst á öllu að skilja að til standi að taka annan snúning. Í það minnsta var það helst það sem mér datt í hug þegar ég sá myndir frá „Þjóðmálakvöldinu“ á dögunum. Mér fannst uppsetningin gefa það til kynna að það væri það sem stæði til. Það var tekið aftur af stað með sölunni á hlut í Íslandsbanka og kannski var „Þjóðmálakvöldið“ bara til að fagna því og efla menn til dáða.

Ég persónulega fékk mikið út úr því að lesa þessa bók. Ég sem lengst af þessa tíma starfaði fyrir kjarna þessa hóps með bullandi pólitískan áhuga fylgdist með ósköpunum í forundran og skildi ekki hvað gekk á. Ég fór í nám á Bifröst árið 1999 en þá voru stjórnendur fyrirtækja ennþá „venjulegir menn“ að mestu. Þegar ég kom út árið 2002 voru þeir allir orðnir að „guðum“. Í litlum sem smáum fyrirtækjum – allir komnir í guðatölu með guðleg laun. Frá árinu 2002 var ekki hægt að fara í fermingarveislu öðruvísi en allir karlarnir í veislunni væru að tala um hlutafjárkaup í deCode eða Eimskip og allir ætluðu að græða og græða meira. Ég var miður mín. Ég hélt þegar ég fór á Bifröst að samfélagið gæti ekki orðið sýktara af tali um peninga! En þar skjátlaðist mér. Rosalega skjátlaðist mér.

Ég bókstaflega fylgdist með því í beinni þegar Hannes Hólmsteinn Gissurarson kom á Bifröst með fyrirlesturinn um að „Ísland yrði ríkasta land í heimi“… Já það var það sem til stóð. Það var það sem ætlunin var. Því er lýst í bókinni hvernig stjórnmálin og viðskiptalífið á Íslandi var bókstaflega sami hluturinn eða svona því sem næst… og hvernig þeir notuðu fjölmiðlana eins og Ríkisútvarpið til að segja uppsprengdar fréttir af einstökum samningum sem keyrðu upp verð hlutabréfanna í Kauphöll aftur og aftur og aftur…

Já þetta er saga sem þarft er að segja og var satt að segja tími til kominn.

Til hamingju Þorvaldur Logason og hafðu bestu þakkir fyrir!

https://www.penninn.is/is/book/eimreidarelitan-spillingarsaga

P.S. Og ég legg til að forsvarsmenn Hagsmunasamtaka heimilanna lesi þessa bók. Helst tvisvar.

Hugleiðingar að loknum leiðtogafundi 18. maí 2023

Leiðtogafundur Evrópuráðsins hefur verið haldinn á Íslandi.
Vonandi kemur hann til með að leiða til góðs í víðum skilningi.
Þar hlýtur manni að vera efst í huga að forgangsatriði hljóti að vera að þessu blóðbaði í Evrópu ljúki sem allra fyrst.

Það er hræðilegt að hugsa til þess að við séum enn á þessum stað mannfólkið en það er sennilega borin von að við losnum nokkurn tíma við einræðisherrana. Þessa tegund sem aftur og aftur og aftur tekst að eyðileggja líf heilu þjóðanna. Pútin er fyrirlitlegur - sem fyrirrennarar hans af sömu tegund. Fyrirlitlegur og aumkunarverður.

Ég er einarður stuðningsmaður alþjóðasamvinnu og lít svo á að hún sé alltaf af hinu góða. Bara það að manneskjur hittist og eigi samskipti er gríðarlega mikilvægt sem ekkert kemur í staðinn fyrir. Þess vegna gladdist ég mjög að hlusta á Ingibjörgu Sólrúnu í morgunútvarpinu á mánudaginn var þar sem hún ítrekaði mikilvægi þess að vesturlönd gerðu allt til þess að halda samtalinu – alltaf. Við talibana í Afganistan eins og aðra. Þetta viðhorf boðar nefnilega von. Það lokar ekki heldur opnar.

Ég er hugsi eftir þennan leiðtogafund. Það var skrítið að vera Íslendingur með brennandi áhuga á alþjóðastjórnmálum í Reykjavík þessa daga. Það hafði ekki góð á áhrif á mann þessi gríðarlega öryggisgæsla. Að hafa þyrlur sveimandi um yfir og allt um kring og vera stödd niðrí í bæ á mánudagskvöld þar sem búið var að girða af allt umhverfið og maður sá varla nokkra sálu nokkurs staðar. Bærinn var að tæmast af fólki vegna þessa fundar. Var þetta nauðsynlegt? Þetta virkaði mjög neikvætt á mig. Skildi með þessum ráðstöfunum að þessi hópur var orðinn „þetta fólk“. Skör hærra en við pöpullinn. Ósnertanleg elíta. Ég er að lýsa tilfinningu.

Veðrið hefði mátt vera okkur hliðhollara… Það ákvað að vera ekki með okkur í liði þessa daga…

Fréttaflutningurinn var þess eðlis að ég var með kjánahroll allan tímann. Hégómleiki Íslendinga á sér engin takmörk og þessi krafa fréttamanna um að þessi fundur sé og verði „sögulegur“ í samtíma er svo hlægilegur. Þessi krafa þeirrra um „niðurstöðu“ af fundinum til að réttlæta hann er svo dapurlegur. Beinlínis hættulegur svei mér þá. Hvaða niðurstöðu er hægt að krefast af svona fundi? Á meðan enn er verið að skjóta eldflaugum í miklum móð að Úkraínu? Hvaða „niðurstaða“ andstæðinga þessa stríðs er hjálpleg á þessari stundu?

Erum við alveg búin að gleyma sögunni? Hvað var það sem leiddi til síðari heimsstyrjaldarinnar?
Við Íslendingar – ein „hinna viljugu“ þjóða í upphafi þessarar aldar – erum við búin að gleyma því?
Afleiðingar þess stríðs – hverjar eru þær?

Ég veit það ekki. Ég ber virðingu fyrir að menn komi saman og eigi samskipti. Einarður stuðningsmaður þess – ávallt. En það skiptir máli hvað menn ætla sér. Ég er ekki ein þeirra sem held að „niðurstaða“ sé endilega eftirsóknarverð af slíkum fundi eins og hér var haldinn.
Nema í þá veru að stuðla að friði.
Það hlýtur að vera eina niðurstaðan sem raunverulega er eftirsóknarverð og skiptir máli.

 

Kennsla eða gæsla?

Las tvær greinar hér á vefnum í gær sem vöktu áhuga minn. Önnur var skrifuð af leikskólastjóra Jónínu Einarsdóttur og hin af formanni Félags leikskólakennara Haraldi Frey Gíslasyni. Báðir einstaklingar sem ég virði mikils en rak mig á við lestur þessara greina að ég sé ástæðu til að andmæla þeim. Upphátt með skýrum hætti.

Bæði gerðu að umtalsefni mikilvægi leikskólanna og leikskólakennarastarfsins – þar erum við svo sannarlega sammála. Fáar stofnanir samfélagsins tel ég mikilvægari og það sama á við um stéttina sem starfi þeirra stýra – leikskólakennara. Starf þeirra er gríðarlega mikilvægt.

Hvað var það þá sem ég sá ástæðu til að andmæla með skýrum hætti? Það var sú tilhneiging þeirra beggja að kannast ekki við að hlutverk þeirra sé annað en „kennsla“ yngstu barnanna. Nánast eins og það snerti ekki foreldrana með neinum hætti eða komi þeim við. Leikskólar séu bara mikilvægar stofnanir til að „kenna“ yngstu börnunum og „gæsla“ eigi þar engan hlut að máli. Þessu sé ég tilefni til að mótmæla. Svo ekki fari milli mála. 

Leikskólar eru gríðarlega mikilvægar stofnanir. Gríðarlega. Og hafa grundvallaráhrif á velsæld fjölskyldna í landinu. Um það efast ég ekki eitt augnablik. En að halda því fram að „gæsla“ barna sé eitthvað niðrandi fyrirbæri sem ekki megi tala um í sambandi við hlutverk leikskóla er eitthvað sem ég get ekki sætt mig við.

Það er þannig hvort sem Haraldi Frey eða Jónínu líkar það betur eða verr að leikskólar með aðgangi allan daginn fyrir öll börn er grundvöllur að raunverulegi jafnrétti kynjanna á Íslandi. Þannig var það þegar ég var ung. Þannig er það enn. Ef að konur eiga að eiga raunverulegt val um að velja sér starfsvettvang og helga sig honum – til jafns við karla. Verða að vera til leikskólar til að „gæta“ barnanna. Og það er ekki eitthvað lítilsiglt ómerkilegt hlutverk. Það er hlutverkið. Það sem öllu máli skiptir. Þannig var það þá og þannig er það enn.

Það mikilsverðasta í lífi hvers barns er að umönnunaraðilar þess hvort sem það eru tvær mömmur, tveir pabbar, pabbi og mamma eða hvað annað er ást þeirra þeim til handa. Hvort að þau eru á leikskólanum í 8 tíma eða 9 tíma hefur engin grundvallaráhrif á velferð þeirra sem fullorðinna manneskja. Það skiptir máli að innan leikskólanna starfi fagfólk – leikskólakennarar og að þau njóti stuðnings og verðlauna í samhengi við starf sitt.

Lengi vel var það svo að ánægja foreldra með leikskóla í landinu var umtalsverð. Svo mikil að eftir því var tekið. Það var ekki þannig með skólana á sama tíma. Samt er það svo að leikskólakennarar sjálfir tala um skólana og starfið sem þar fer fram sem svo miklu merkilegra starf en starfið innan leikskólanna. Til að njóta virðingar verður það að heita „kennsla“ og það verður helst að hafa umgjörð sem er sambærileg við umgjörð kennara í skólum landsins!

Hér finnst mér vert að staldra við. Hverjar eru þarfir foreldra fyrir starf leikskóla? Skipta þær engu máli? Af því að um ræðir þarfir kvenna er þá leyfilegt og sjálfsagt að láta eins og þær séu ekki til og skipti engu máli? Hvar eruð þið ungu konur sem þurfið á leikskólaplássum að halda? Ætlið þið að leyfa þessari umræðu að þróast með þessu hætti lengi enn?

Börn undir sex ára aldri (og reyndar miklu lengur…) þurfa fyrst og fremst ást. Og þau þurfa rúm til að að leika sér. Leikurinn er það mikilvægasta fyrir hvert barn á þessum aldri og það er hann sem leikskólinn á að standa vörð um. Það getur vel verið að það heiti „kennsla“ frekar en „gæsla“ en það breytir ekki því að gæsluhlutverkið er ekki síður mikilvægt. Gæslan er hvorki meira né minna en grundvallaratiði þess að hægt sé að tala um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði.
Má ég biðja ykkur forsvarsmenn leikskóla að gleyma því ekki?

Pabbi - minning 27. janúar 2023

Elsku pabbi. Nú er komið að því að kveðja. Þér lá á þegar að því kom – við rétt klár að setja okkur í stellingar að komið væri að kveðjustund þegar þú varst bara farinn – yfirgafst þessa jarðvist hljóðlega og án átaka. Það var skrítin tilfinning að fá fréttirnar – svolítið eins og að hafa misst af því að segja bless svo ég segi það með þessum orðum í staðinn.

Ég kann best að lýsa þér með ást þinni á kveðskap. Ég hef engum öðrum kynnst á minni ævi með aðra eins ást á hvers kyns kveðskap. Þú kunnir utan að ógrynni af vísum og ljóðum og undir það síðasta þegar getan var farin á mörgum sviðum var þetta svið eftir og þú naust þess óspart. Það síðasta sem þú hafðir að segja við mig daginn áður en þú fórst var vísa.

Ég minnist þín skellihlæjandi inni í herbergi að lesa Ævisögu Árna prófasts Þórarinssonar. Það var unun að hlusta á þig skellihlæja upphátt við lesturinn. Í minningunni lastu þessar bækur reglulega.

Ég horfi á þig kjá framan í börn og leika við þau. Bræður mína og systur, barnabörn bræðra þinna, dóttur mína, önnur barnabörn þín og langafabörn. Þú elskaðir börn og þau elskuðu þig.

Ég horfi á þig ganga að mömmu þar sem hún er að elda kvöldmatinn og snerta hana með þeim hætti að við vorum alltaf handviss um að þú elskaðir hana meira en allt.

Ég minnist ykkar koma heim af böllum eins og ástfangnir unglingar. Ég var svo montin af því. Mér fannst svo gott að eiga foreldra sem elskuðu hvort annað heitt.

Ég minnist þín fá börn bræðra þinna í heimsókn. Sýna þeim áhuga og eiga við þau langar samræður um allt milli himins og jarðar.

Ég minnist hlátraskalla þinna, viðkvæmni þinnar, barnsins sem alltaf var grunnt á þegar þú varst annars vegar. Ég hefði viljað kynnast þessu barni nánar en þú vildir það ekki.

Mig langar að þakka þér fyrir allt. Þakka þér fyrir atlætið í æsku. Þakka þér fyrir ástina sem þú barst til mömmu og okkar allra barnanna þinna, barnabarnanna, langafabarnanna og til barna allra bræðra þinna. Þakka þér fyrir áhugann sem þú sýndir þeim síðasttöldu alltaf þegar þau komu yfir til okkar og skipti mig alltaf svo miklu máli. Það er nefnilega ástin sem öllu skiptir – held ég. Ég held það sé ástin – kærleikurinn sem maður skilur eftir sig sem skiptir máli. Þar stóðst þú þig vel pabbi – þú snertir hjörtu margra. Ég elska þig.

Það var eitt kvöld að mér heyrðist hálfvegis barið,
ég hlustaði um stund og tók af kertinu skarið,
ég kallaði fram, og kvöldgolan veitti mér svarið:
Hér kvaddi Lífið sér dyra, og nú er það farið.
                                                (Jón Helgason)

Takk fyrir allt pabbi minn.

Þín dóttir,
Signý.

Vinnumarkaður hins sterka

Íslenskur vinnumarkaður hefur löngum komið mér undarlega fyrir sjónir. Ég hef frá því á bestu árum mínum þar átt erfitt með að átta mig á hvað það er sem skiptir máli.

Nú þegar ég er komin á miðjan aldur skil ég enn minna.

Ég er 59 ára gömul – verð sextug á næsta ári. Það er langt síðan ég lærði að ég hef ekki lengur sjálfdæmi um hvað ég hefst að í lífinu. Á íslenskum vinnumarkaði – íslensku viðskiptalífi í það minnsta sem er sá starfsvettvangur sem ég valdi mér - er maður orðinn ónýtur fimmtugur. Það er ekkert nýtt. Þannig hefur það verið mjög lengi eða frá því ég starfaði sjálf við ráðningar á níunda áratug síðustu aldar. Um þetta er samt ekki enn talað. Aldursfordómar eru ekki bara leyfilegir – þeir eru sjálfsagðir á Íslandi 21. aldar.

Nú spyr ég landa mína að því – hvað á ég að gera?

Starfsöryggi á Íslandi er ekki til.

Á Íslandi þykir sjálfsagt að segja upp fólki fyrirvaralaust fyrir engar sakir. Skiptir engu máli þó það sé komið á sextugsaldur. Vinnuveitendur eru frjálsir að því að gera það sem þeim sýnist og það er litið á það sem mjög mikilvæga grundvallarreglu almenns vinnumarkaðar í landinu.

Nú reyna Sjálfstæðismenn að koma þessari sömu reglu á á opinberum markaði líka. Finnst það ótækt að hinn opinberi markaður geri kröfu um áminningar sbr. frumvarp sem lagt var fram á haustþingi um að þær skuli lagðar af.

En það er ekki allt.

Ég hef lengst af minnar starfsævi starfað á almenna markaðnum þ.e. þeim einkarekna. Þar hefur sú grundvallarregla verið algjörlega skýr að maður ræður sig til starfa á reynslutíma í 3 mánuði og eftir það er maður fastráðinn. Gríðarlega mikilvæg regla sem gefur launþeganum sjálfdæmi um veru sína hjá viðkomandi vinnuveitanda. Þ.e. hann er í föstu starfi þar til annað hvort hann segir upp með 3ja mánaða fyrirvara eða er sagt upp með 3ja mánaða fyrirvara. Þessi regla gefur viðkomandi ákveðið öryggi sem er gríðarlega mikivægt og maður er svo sem alla jafna ekki að hugsa mikið út í. Fyrr en maður kynnist öðru…

Tímabundnum ráðningum. Hjá hinu opinbera á Íslandi hefur þetta ráðningarform tíðkast um langt skeið að mér er sagt og er orðið ráðningarformið í mörgum tilvikum. Þetta ráðningarform þýðir að þú ert algjörlega réttindalaus. Ert ráðin tímabundið í einhverja mánuði og getur átt það á hættu að fá ekki fastráðningu og þurfa frá að hverfa án nokkurrar greiðslu sem venjulega myndi kallast uppsagnartími.

Þetta ráðningarform þykir semsagt sjálfsagt orðið að viðhafa hjá hinu opinbera á Íslandi – hvort sem um ræðir ráðningar ríkisvaldsins eða Reykjavíkurborgar (þekki ekki fyrirkomulag þessa hjá öðrum sveitarfélögum). Ráðningar þar sem starfsmennirnir eru algjörlega réttindalausir.   

Fram hefur komið að Sólveig Jónsdóttir formaður Eflingar ekki bara sagði upp öllu starfsfólki á skrifstofu Eflingar í vor heldur réði starfsmenn inn tímabundið… til hálfs árs. Ekki hægt að skilja þann gjörning öðruvísi en hann sé hugsaður sem fordæmi sem sjálfsagt sé að almenni markaðurinn viðhafi.

Ég spyr – hvað á þetta að þýða? Hvernig stendur á því að stéttarfélögin í landinu láta þetta viðgangast og gera ekkert í málinu? Þykir þeim og þykir okkur þetta bara í lagi og hið besta mál? Vita þau ekkert hvaða þýðingu starfsöryggi hefur? Vita þau hvernig það er að fá ekki fastráðningu eftir kannski 1 eða 2 ár í starfi og vera þannig hent út réttindalausum? Ætlum við að þróa vinnumarkaðinn í þessa átt lengi enn?

Vinnumarkað þar sem launþeginn hefur ekki lengur sjálfdæmi um sinn starfsferil heldur þarf að lifa í ótta um stöðu sína frá degi til dags?

Vinnumarkað þar sem vinnuveitandinn hefur tögl og hagldir en launþeginn er peð?
Vinnumarkað hins sterka?

Ég læt staðar numið hér að sinni en fleiri greinar um sama málefni munu fylgja í kjölfarið.

Birt á Kjarnanum 4. desember 2022