Íslenskur vinnumarkaður hefur löngum komið mér undarlega
fyrir sjónir. Ég hef frá því á bestu árum mínum þar átt erfitt með að átta mig
á hvað það er sem skiptir máli.
Nú þegar ég er komin á miðjan aldur skil ég enn minna.
Ég er 59 ára gömul – verð sextug á næsta ári. Það er langt
síðan ég lærði að ég hef ekki lengur sjálfdæmi um hvað ég hefst að í lífinu. Á
íslenskum vinnumarkaði – íslensku viðskiptalífi í það minnsta sem er sá
starfsvettvangur sem ég valdi mér - er maður orðinn ónýtur fimmtugur. Það er
ekkert nýtt. Þannig hefur það verið mjög lengi eða frá því ég starfaði sjálf
við ráðningar á níunda áratug síðustu aldar. Um þetta er samt ekki enn talað.
Aldursfordómar eru ekki bara leyfilegir – þeir eru sjálfsagðir á Íslandi 21.
aldar.
Nú spyr ég landa mína að því – hvað á ég að gera?
Starfsöryggi á Íslandi er ekki til.
Á Íslandi þykir sjálfsagt að segja upp fólki fyrirvaralaust
fyrir engar sakir. Skiptir engu máli þó það sé komið á sextugsaldur.
Vinnuveitendur eru frjálsir að því að gera það sem þeim sýnist og það er litið á
það sem mjög mikilvæga grundvallarreglu almenns vinnumarkaðar í landinu.
Nú reyna Sjálfstæðismenn að koma þessari sömu reglu á á
opinberum markaði líka. Finnst það ótækt að hinn opinberi markaður geri kröfu
um áminningar sbr. frumvarp sem lagt var fram á haustþingi um að þær skuli
lagðar af.
En það er ekki allt.
Ég hef lengst af minnar starfsævi starfað á almenna
markaðnum þ.e. þeim einkarekna. Þar hefur sú grundvallarregla verið algjörlega
skýr að maður ræður sig til starfa á reynslutíma í 3 mánuði og eftir það er
maður fastráðinn. Gríðarlega mikilvæg regla sem gefur launþeganum sjálfdæmi um
veru sína hjá viðkomandi vinnuveitanda. Þ.e. hann er í föstu starfi þar til
annað hvort hann segir upp með 3ja mánaða fyrirvara eða er sagt upp með 3ja
mánaða fyrirvara. Þessi regla gefur viðkomandi ákveðið öryggi sem er gríðarlega
mikivægt og maður er svo sem alla jafna ekki að hugsa mikið út í. Fyrr en maður
kynnist öðru…
Tímabundnum ráðningum. Hjá hinu opinbera á Íslandi hefur
þetta ráðningarform tíðkast um langt skeið að mér er sagt og er orðið
ráðningarformið í mörgum tilvikum. Þetta ráðningarform þýðir að þú ert
algjörlega réttindalaus. Ert ráðin tímabundið í einhverja mánuði og getur átt
það á hættu að fá ekki fastráðningu og þurfa frá að hverfa án nokkurrar greiðslu
sem venjulega myndi kallast uppsagnartími.
Þetta ráðningarform þykir semsagt sjálfsagt orðið að viðhafa
hjá hinu opinbera á Íslandi – hvort sem um ræðir ráðningar ríkisvaldsins eða Reykjavíkurborgar
(þekki ekki fyrirkomulag þessa hjá öðrum sveitarfélögum). Ráðningar þar sem
starfsmennirnir eru algjörlega réttindalausir.
Fram hefur komið að Sólveig Jónsdóttir formaður Eflingar ekki
bara sagði upp öllu starfsfólki á skrifstofu Eflingar í vor heldur réði
starfsmenn inn tímabundið… til hálfs árs. Ekki hægt að skilja þann gjörning
öðruvísi en hann sé hugsaður sem fordæmi sem sjálfsagt sé að almenni
markaðurinn viðhafi.
Ég spyr – hvað á þetta að þýða? Hvernig stendur á því að
stéttarfélögin í landinu láta þetta viðgangast og gera ekkert í málinu? Þykir
þeim og þykir okkur þetta bara í lagi og hið besta mál? Vita þau ekkert hvaða
þýðingu starfsöryggi hefur? Vita þau hvernig það er að fá ekki fastráðningu
eftir kannski 1 eða 2 ár í starfi og vera þannig hent út réttindalausum? Ætlum
við að þróa vinnumarkaðinn í þessa átt lengi enn?
Vinnumarkað þar sem launþeginn hefur ekki lengur sjálfdæmi
um sinn starfsferil heldur þarf að lifa í ótta um stöðu sína frá degi til dags?
Vinnumarkað þar sem vinnuveitandinn hefur tögl og hagldir en
launþeginn er peð?
Vinnumarkað hins sterka?
Ég læt staðar numið hér að sinni en fleiri greinar um sama
málefni munu fylgja í kjölfarið.
Birt á Kjarnanum 4. desember 2022
Engin ummæli:
Skrifa ummæli