Minning - Elín Þórdís Þórhallsdóttir birt í Mbl 24.01.2013

 

Íslenskt samfélag árið 2012

„Ég átti að taka 10 fyrir hádegi og 10 eftir hádegi“ sagði stúlkan sem lögreglan frelsaði úr höndum vændismansals fyrr á árinu. Á Íslandi á árinu 2012. Segir okkur að meðal okkar ganga karlmenn – ungir og gamlir í hópum sem eru tilbúnir að svala kynkvöt sinni með þræl sem lokaður er inni kjallara til þess eins að þjóna þeim nótt og dag.

Í vikunni fór hátt í umræða um aðferðir nemendafélaga menntaskólanna til að auglýsa viðburði sína. Aðferðirnar sem valdar voru og samþykktar innan hópsins voru „að sýna stúlku kynferðislega áreitta og neydda til munnmaka við dreng. Í hinu tilfellinu var stúlka á hnjánum að veita strák í sigurvímu tott. Stelpur þjóna, strákar njóta.“ Eins og Hrafnhildur Ragnarsdóttir orðar það í grein sinni á smugunni „Ég þarf feminisma.“http://blogg.smugan.is/hrafnhildur/2012/11/01/eg-tharf-feminisma/

Sorgin sem fréttir af þessu valda mér verður ekki með orðum lýst. Er til of mikils mælst að við upprætum vændismansal innan okkar 300 þúsund manna samfélags? Viljum við lifa við það að raunveruleiki Lilju forever sé raunveruleiki ungra stúlkna á meðal okkar? Getum við lifað við það?

Ætlum við að ganga götuna lengi frameftir veg þar sem viðhorfin til kynjanna eru þau sem að ofan er lýst? Er til of mikils mælst að foreldrar, skólayfirvöld, eldra fólk, ungt fólk - við öll - gefum skýr skilaboð um að þessi viðhorf til kynjanna séu ekki samþykkt innan okkar samfélags?

Kynhvöt er ein frumþarfa mannsins. Stúlkur jafnt og drengir hafa kynhvöt og kynþarfir. Um þær og þeirra þarfir og langanir er ekki enn talað á árinu 2012. Graðar stelpur er ekki samþykktar nema í því samhengi að gredda þeirra sé til að svala greddu strákanna.

Oft hefur mér komið í hug að skrifa um þessa hluti síðustu ár. Aldrei varð af því að birta það sem ég skrifaði – undiraldan var of þung. Of erfitt að koma orðum að því sem þurfti. Nú stöndum við frammi fyrir því að unga fólkið okkar er íhaldssamara í skoðunum en ungt fólk var fyrir 20 árum. Gilzenegger er orðinn raunverulegur áhrifavaldur á viðhorf ungs fólks á Íslandi á árinu 2012. Ég fullorðin manneskjan hef orðið vitni að kappsemi manna á mínum aldri í því að styðja Gilzenegger og viðhorf hans. Fæ hroll við tilhugsunina.

Mér er ofboðið. Svo ofboðið að ég get ekki lengur orða bundist. Kynþarfir ungs fólks – drengja og stúlkna er eðlilegasti hlutur í heimi. Að ungt fólk sé upptekið af þeim hlutum er eðlilegasti hlutur í heimi. Að meðhöndla þá hluti með þeim hætti sem við verðum vitni að er úrkynjun. Virðingarleysi í hæstu hæðum og á ekki að líða.

Upphafning virðingarleysis drengja gagnvart stúlkum í kynlífsathöfnum er ekkert fyndin. Hún er dauðans alvara.

Kaup karla á kynlífsþjónustu við ungar stúlkur sem haldið er sem þrælum í okkar samfélagi á að uppræta og það strax.

Ég er með tillögu til stjórnenda grunnskólanna – gerið ungu fólki að lesa bók júgóslavnesku stúlkunnar Leilu. Og sýnið því kvikmyndirnar Lilja forever og 90 minutes eftir norska leikstjórann Evru Sörhaug. Skapið umræður um þessi mál á meðal ungs fólks.

Við verðum að bregðast við og sveigja samfélagið af þeirri braut sem það er á. Við erum fólkið til að gera það.

Álögum áróðursins aflétt

Hef orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að starfa með Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að mikilvægu verkefni. Unnum að því ásamt fleiri góðum konum að búa til Kvennahreyfingu Samfylkingarinnar.

Það var ekki andskotalaust verk. Eins meinlaus og sú ætlan var tókst að gera úr því svo stórhættulegt mál að sú sem þetta ritar ákvað að það væri kannski rétt að láta flokkspólitík alveg vera. Hef að mestu staðið við það síðan - utan það að geta alls ekki látið vera að hafa pólitískar skoðanir endalaust - meðvituð um mismikinn fögnuð þeirra sem á hlýða.

Í dag þegar allt útlit var fyrir að ég ætlaði að leyfa pólitíkinni að halda mér í svartholi enn einu sinni tókst Sigríði Ingibjörgu með sínum ómetanlega hlýja húmor að leysa mig úr álögum með einni setningu. Setningin hljómaði svo: „"Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra hefur engan sérstakan stuðning minn. Hann er þarna inni en það truflar mig ekki meira í dag en í gær"

Álögum áróðursins sem ég hafði leyft að heltaka mig var aflétt. Ekki meiningin að fara að skrifa einhverja mærðargrein um Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur - enda yrði það gert í lítilli þökk. Sé samt ástæðu til að sýna henni og félögum hennar þakklæti sem hafa haldið stillingu sinni og viðhaft virðingu í umræðunni . Það er óumræðilega mikils virði að það er fólk á Alþingi sem maður ber virðingu fyrir og ber traust til.

Nú er það svo að ég tók út kvalir á sínum tíma þegar greidd voru atkvæði um að ákæra Geir H. Haarde. Held að það kvöld hafi jafnvel verið mér erfiðara en kvöldið 7. október 2008. Ég upplifði með einstaklega sterkum hætti - persónulega - að samþykkt hefði verið á Alþingi ákvörðun sem myndi hafa afdrifaríkar afleiðingar á samfélag okkar.

Fyrir löngu orðin langþreytt á svívirðingum og virðingarleysi í opinberri umræðu og sá fyrir mér að enginn friður yrði í langan tíma enn.

Ég skildi ekki þá ákvörðun Alþingis að skipa nefnd til að fjalla um hvort ákæra skildi tiltekna ráðherra ríkisstjórnar Geirs H. Haarde og ég skildi ekki heldur þá afstöðu þingheims að Geir H. Haarde skyldi ákærður. Ég meðtók ákvörðunina og lærði að lifa með henni.

Síðar þegar fundur var haldinn í Hörpu til stuðnings við Geir H. Haarde gat ég ómögulega tekið undir þann söng sem þaðan heyrðist að Geir og ríkisstjórn hans hefði gert allt rétt á erfiðum tíma 2008. Minnug mánaðanna hræðilegu á haustmánuðum 2008 og upphafs ársins 2009 voru yfirlýsingar í þá veru svo himinhrópandi röng túlkun að ég þagði að mestu um afstöðu mína eftir það.

Mörgum sinnum síðan hefur íslenskt samfélag orðið mér nánast óbærilegt. Virðingarleysið og svívirðingarnar eiga sér engin takmörk. Stjórnarandstöðunni hefur tekist með einstakri hæfni í áróðursbrögðum að eiga sviðið í öllum málum. Allt fer alltaf að snúast um þeirra mat. Þeirra viðhorf.

Áramótaskaupið var ekkert grín fyrir mér - það var fullkomin alvara og óendanlega gott að fá útrás fyrir uppsafnaðar innbyrgðar tilfinningar með því að hlæja að öllu saman.

Langt síðan ég ákvað að nú væri nóg komið. Nú mundi ég ekki lengur láta Sjálfstæðis- eða Framsóknarflokkinn stjórna minni persónulegu líðan frá degi til dags. Samt er það svo að ég fell enn í gryfjuna. Kann ekki annað.

Það gerðist í desember þegar Bjarni Benediktsson lagði fram þingsályktunartillögu um að ákæran skyldi dregin til baka. Enn einu sinni tókst Sjálfstæðismönnum að eignast sviðið. Allt í einu eins og hendi væri veifað - si svona.

Að búa við ákvarðanir Alþingis í eina átt í dag og aðra á morgun án þess að í sjónmáli sé nokkurt tilefni til endurupptöku er mér óbreyttum liðsmanni samfélagsins Íslands óskiljanlegt fyrirbæri.

Get ekki lýst virðingarleysi mínu fyrir þeim þingmönnum sem halda því fram að þetta verklag sé hið eina sanna lýðræði. Ætla ekki að láta eftir mér að segja orð um hugsanir mínar til karlanna sem segjast samkvæmir sjálfum sér og sögðu nei í atkvæðagreiðslunni á föstudaginn.

Læt nægja að segja þeim hinum sem höfðu manndóm til að standa með frávísun í þessu máli - takk. Það er gott að það eru þingmenn á Alþingi sem vilja enn að við hin getum haldið áfram að bera virðingu fyrir löggjafarsamkundunni.

Hugleiðingar um lýðræði

Var mjög hugsi að hlusta á hugmyndir Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur um lýðræði í Vikulokunum í gær. Sé ástæðu til að gera orð hennar að umtalsefni.

Það duldist engum að kosið var um að aðildarviðræður að Evrópusambandinu í síðustu kosningum. Fylgi Samfylkingarinnar mátti fyrst og síðast rekja til þess að við sem kusum flokkinn litum á aðildarviðræður sem forgangsmál. Enda var það svo að flokkurinn gerði þetta mál að úrslitaatriði um ríkisstjórnarsamstarf.

Þingflokkur Vinstri grænna - yfirlýstir andstæðingar Evrópusambandsaðildar - gengu til liðs við ríkisstjórn þar sem aðildarviðræður við Evrópusambandið voru ein af grunnstoðunum. Guðfríður Lilja, Atli Gíslason, Ögmundur Jónasson, Jón Bjarnason, Ásmundur Einar Daðason, Lilja Mósesdóttir - allir þessi þingmenn gerðust aðilar að ríkisstjórnarmeirihluta sem hafði aðildarviðræður við Evrópusambandið á stefnuskrá. Það var vitað mál að þessir einstaklingar væru á móti aðild - en þeir tóku samt ákvörðun um að styðja ríkisstjórnina sem hafði þetta mál á dagskrá.

Það mátti skilja það á orðum Guðfríðar Lilju í Vikulokunum í gær að það er að hennar mati „lýðræðislegt" að Jón Bjarnason hafi sest í ríkisstjórn með það að markmiði að vinna öllum árum gegn því að Ísland ynni af heilindum í samningaviðræðum við Evrópusambandið.

Ég sé ástæðu til að benda á þvílík rökvilla er hér á ferðinni. Lýðræði byggir ekki á því að þingmenn taki við ráðherraumboði til að vinna gegn stefnu ríkisstjórnar. Það er eins ólýðræðislegt og hugsast getur. Slík framkoma eru svik.

Það hefur aldrei neinn efast um það að Jón Bjarnason er eindreginn andstæðingur Evrópusambandsaðildar. Við fengum þó öll ástæðu til að ætla að hann væri fylgjandi aðildarviðræðum því hann tók við ráðherraumboði í ríkisstjórn sem hafði aðildarviðræður á stefnuskrá. Í ljós kom frá fyrsta degi að hann var svarinn andstæðingur aðildarviðræðna og vann að því öllum árum að standa í vegi fyrir því að ráðuneyti hans ynni af heilindum að því sem Alþingi hafði samþykkt.

Það er ekki lýðræði. Það er valdníðsla.

Framkvæmdavaldið hefur engar heimildir til þess að vinna gegn samþykktum meirihluta Alþingis. Meirihluti Alþingis samþykkti aðildarviðræður við Evrópusambandið og á grundvelli þeirrar samþykktar hafði Jón Bjarnason engar heimildir aðrar en að vinna af fullum heilindum að því máli.

Hér er um slíkt grundvallaratriði að ræða að það er ástæða til að andmæla því kröftuglega þegar þingmenn á Alþingi Íslendinga mæla því bót að einstakir ráðherrar hafi fulla heimild til að vinna eftir sínum prívatskoðunum eftir að þeir hafa tekið við ráðherraumboði - það hafa þeir ekki - þó þeir leyfi sér margir hverjir að haga sér með þeim hætti.

Það sem hér er um ræðir er aðalatriði sem þarfnast leiðréttingar við í íslensku stjórnkerfi.

Dæmisaga af íslensku samhengi hlutanna

Bankastjóri bankans míns fékk 10 milljóna króna eingreiðslu fyrir það að hefja störf. Ég tók lán í sama banka upp á 12 milljónir árið 2006.

Stuttu eftir að fréttir bárust af eingreiðslunni og mánaðarlaunum bankastjórans velti ég upp þessu samhengi hlutanna í samtali við mann í íslensku viðskiptalífi. Viðkomandi fannst þetta fullkomlega eðlileg ráðstöfun hjá bankanum að greiða manninum eingreiðsluna - hann hefði jú „risikerað" starfi sínu hjá annarri fjármálastofnun með því að taka stöðuna. Annað hvort væri nú að greiða manninum almennilega fyrir að risikera svo veigamiklu hlutverki.

Við komumst aldrei svo langt að ræða lánið mitt eða hvaða afleiðingar sú lántaka hefði á mitt líf.

Það kom heldur ekki til tals að eingreiðslan til bankastjórans er hærri upphæð en mér hefur tekist að hafa í árslaun sem starfsmanni íslensks viðskiptalífs á þriðja áratug.

Ég og bankastjórinn sátum fyrir 23 árum sitt hvoru megin við samaningaborð og vorum fulltrúar síns hvors samningaaðilans - enda störfuðum við lengi í sömu atvinnugrein. Síðan eru liðin mörg ár og ég orðin miðaldra kona - enn í sömu atvinnugrein - hann orðinn miðaldra karl og stjórnandi í fjármálageiranum.

--------------------------------------------

Lántaka upp á 12 milljónir íslenskra króna árið 2006 er afstætt hugtak og ómögulegt að henda reiður á því hvað það þýðir haustið 2011 í sama samfélagi.

Nýjasta niðurstaða bankans segir að ég skuldi honum í dag:

Níumilljónirþrjúhundruðsjötíuogsjöþúsundeitthundraðsjötíuogfimm JPY - japönsk jen og Eitthundraðogtvöþúsundeitthundraðþrjátíuogþrjár48/100 CHF - svissneska franka. Skv. sölugengi á vef bankans í dag gera þetta tæplega 28. milljónir íslenskra króna. (Skv. netbankanum rétt tæpar 30 milljónir).

Bankinn sem lánið var tekið hjá er farinn á hausinn og bankinn sem tók við láninu fékk afskrifaðan stóran hluta þess.

Komið hefur á daginn að lánasamningur bankans frá árinu 2006 var ólöglegur gjörningur.

Ítrekað hefur komið fram í fréttum að þessi stofnun - bankinn - þar sem ég lagði launin mín inn á reikning frá því ég hóf störf á íslenskum vinnumarkaði fór ekki alltaf eftir ströngustu reglum um bankastarfsemi. Má mikið vera ef ekki verður staðfest að hann hafi í mörgu farið glæpsamlega að ráði sínu.

Varla hægt að efast um það lengur að hann - bankinn - ber mikla ábyrgð á því efnahagslega hruni sem varð á Íslandi og þar með verið stór áhrifavaldur í því að 12 milljónina skuldin mín við bankann hefur umbreyst í 30 milljónir.

Á laugardaginn mætti 2000 manns á þingsetningu við Austurvöll og viðhafði mótmæli. Hópurinn mótmælti með hávaða og eggjakasti núverandi ríkisstjórn með Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrím J. Sigfússon í broddi fylkingar.

Ólafur Ragnar Grímsson forseti íslenska lýðveldisins hélt ræðu þar sem hann krafði þingheim um sættir milli „þings og þjóðar" eins og hann orðaði það.

Davíð Oddsson ritstjóri Morgunblaðsins flytur okkur fréttir af getuleysi og óstjórn núverandi ríkisstjórnar. Þingmenn stjórnarandstöðunnar - Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks taka undir sönginn.

Forystumenn í íslensku atvinnulífi hafa ekki annað fram að færa en að núverandi ríkisstjórn sé um að kenna allt sem við er að etja í íslensku efnahagslífi dagsins í dag. Jóhanna og Steingrímur skulu fara frá svo við geti tekið fólk sem treystandi er fyrir stjórnartaumunum í landinu.

Er það skrítið að manni finnist samhengi hlutanna í stjórnmálum á Íslandi stundum dálítið undarlegt?

Þar liggja mörkin

Það er stundum gott að láta minna sig á. Ég upplifði það mjög sterkt á dögunum þegar ég las bókina „Lofuð“ eftir Elisabeth Gilbert. Lestur hennar eins og leysti mig úr fjötrum. Ég drakk í mig hugmyndir höfundar og naut þess ómælt að láta hana minna mig á. Minna mig á af hverju ég er sú sem ég er og af hverju ég er ósammála íhaldssömum hægri mönnum heimsins.

Það er af því að ég er jafnréttissinni. Það er af því að íhaldssamir hægri menn heimsins eru andstæðingar þeirrar hugmyndafræði .

Á laugardaginn var hjarta mitt fullt af gleði þar sem ég stóð og fylgdist með Gay Pride göngunni . Ég komst við eins og svo oft áður og þurfti að halda aftur af tárunum. Ástæðan var ekki sorg heldur gleði.

Ég horfði á borgarstjórann sem var „borgarstjórinn minn“ þann dag umfram aðra daga. Var að springa úr stolti yfir að búa í landi þar sem borgarstjórinn væri dragdrottning á slíkum degi og sýndi þannig samstöðu með þeim sem alla jafna eru álitnir „öðruvísi“.

„Hinsegin dagar“ eða Gay Pride hefur algjöra sérstöðu yfir aðrar hátíðir í mínum huga. Dagur samstöðu – dagur þar sem maður finnur væntumþykjuna og gleðina streyma allt um kring. Dagur sem ég sækist eftir að vera þátttakandi í og má helst ekki missa af.

Um kvöldið hlustaði ég á Pál Óskar í fréttum og fékk gæsahúð. Mig langaði að fá að faðma hann að mér og kyssa hann. Var svo glöð yfir því sem hann sagði. Svo glöð yfir að hann þyrði að standa upp fyrir feministum, fyrir kellingum, þyrði að benda á að um alla aðra en hvíta straight hægrisinnaða karla mætti viðhafa uppnefni. „Burt með kvenfyrirlitninguna „ sagði hann „burt með hatrið á öðrum kynþáttum“.

Ég upplifði orð hans persónulega. Hann stóð upp fyrir mig. Hann gagnrýndi upphátt þá sem leyfa sér að stimpla okkur hin „kommúnista“ eða „kellingar“ á hverjum degi af því að við erum ekki sammála þeim. Hann sagði upphátt af miklum eldmóði það sem mig hefur langað til að hrópa hátt svo lengi. Það var svo gott og það var svo þarft.

Hvað gerðist?

Ákall hans um umburðarlyndi, ást og kærleika var kveðið í kútinn. Snúið út úr orðum hans og gengið svo langt að það er ekki hægt að hafa það eftir.

Að tala um „hvíta hægrisinnaða karla“ sem hóp – er að ganga of langt. Þar liggja mörkin.

Ég opinberaði . . .

það sem ég hefur búið um sig í huga mér lengi. Það sem ég hef sagt upphátt við félaga mína í langan tíma - en ætlaði samt aldrei að segja opinberlega.

Ég hef alltaf vitað að besta veganestið á framabraut á Íslandi er að vera karlmaður í Sjálfstæðisflokknum - það að vinna vel og af heilindum skipti miklu minna máli. Ég hef oft fjallað um það. Hef samt aldrei sagt það hreint út áður að það að vera af kvenkyni og andstæðingur Sjálfstæðisflokksins ynni beinlínis á móti manni. Nú er það farið í loftið og verður ekki aftur tekið.

Vonandi rennur sá dagur upp einhvern tíma að hægt verði að tala um það opinberlega - á heiðarlegan og opinskáan hátt - en sá tími er sannarlega ekki runninn upp enn. Til þess er vald Flokksins enn of sterkt.

Játa það opinberlega að síðustu vikur, mánuði og ár hefur byggst upp innra með mér gríðarleg reiði út í þennan flokk - Sjálfstæðisflokkinn. Á sama tíma þykir mér mjög vænt um marga sem fylgja þessum sama flokki og ber virðingu fyrir þeim. Það er á tíðum erfið staða að lifa með.

Skortur flokksmanna á auðmýkt gagnvart þeirri stöðu sem við öll erum í er sárt og vont að upplifa. Að upplifa hrokann og drambsemina á uppgangstímanum var eitt - að þurfa að búa við sama hroka og dramsemi þegar allt er farið fjandans til er erfiðara.

Að upplifa það beinlínis - hlusta á það dag eftir dag eftir dag - að enginn geti stjórnað þessu landi annar en Sjálfstæðisflokkurinn. Að allt sé hér í volæði vegna þess eins að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki við völd viðurkenni ég að ég tek persónulega. Að lesa blaðagreinar forystumanna íslensks atvinnulífs þar sem einungis vantar í fyrirsögnina - að það eina sem sé að í íslensku samfélagi sé að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki við völd - er erfitt að kyngja.

Að lesa leiðara og blaðagreinar mætra manna sem ég ber virðingu fyrir setja Flokkinn ítrekað í öndvegi tekur á.

Þeir eru ófáir síðustu vikur og mánuði sem hafa sagt mér að ég „megi ekki taka þetta svona inn á mig". Að ég verði að læra að hætta á hlusta á fréttir. Hætta að láta líf mitt snúast um pólitík og snúa mér að öðru. Því sem er gott og skemmtilegt.

Ég leyfi mér enn að ráða þessu sjálf. Ég er pólitísk og mun verða svo lengi sem ég dreg andann. Ég trúi því að pólitík skipti máli og að vond pólitík hafi komið okkur á þann stað sem við erum. Ef það er eitthvað sem ég vil að við lærum af því sem hér gerðist síðasta áratuginn þá er það að við eigum að ræða pólitík. Að við eigum að vera pólitísk.

Ég trúi því staðfastlega og hef fyrir því ótal rök að Sjálfstæðisflokkurinn sé helsti dragbíturinn á jákvæðar breytingar í íslensku samfélagi. Flokkurinn sem getur ekki klofnað. Flokkurinn sem segist vera flokkur frjálsar samkeppni en berst fyrir viðskiptahöfum með kjafti og klóm. Flokkurinn sem flestir íslenskir karlmenn í stjórnum íslenskra fyrirtækja styðja og fylgja eins og hjörð. Án gagnrýni.

Ég hef sagt það áður og segi það enn: það á enginn ekki að sætta sig við að lúta forystu slíks hóps. Að lúta forystu gagnrýnislausrar hjarðar eftir það sem á undan er gengið er til of mikils mælst.

Á þessu byggir reiði mín. Hvort ég á rétt á henni er annað mál - en hún er þarna.