Siðmenning eða geðþótti?

 

„Mannlegt líf í sameiningu verður þá fyrst mögulegt, þegar saman er kominn meirihluti, sem er sterkari en nokkur einn einstaklingur og sem stendur saman gegn öllum einstaklingum. Vald þessa samfélags er þá sett fram sem „réttur“ andstætt valdi einstaklingsins, sem er fordæmt sem „hrátt ofbeldi“. Þessi flutningur á valdi einstaklings yfir á vald samfélagsins er stór skref í átt til siðmenningar…“ „Fyrsta krafa siðmenningar er því krafan um réttlæti, þ.e.a.s. trygging fyrir því að lög, sem sett hafa verið, verði ekki brotin í þágu einhvers einstaklings.“

Freud, S. (1997). Undir oki siðmenningar. (Sigurjón Björnsson, Þýð.) Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag. (Bls. 39)

„Fyrsta krafa siðmenningar er því krafan um réttlæti, þ.e.a.s. trygging fyrir því að lög, sem sett hafa verið, verði ekki brotin í þágu einhvers einstaklings.“

Merkilegt. Siðmenning, réttlæti talið tryggt með því að lög verði ekki brotin í þágu einstaklings. „Allir skulu jafnir fyrir lögunum.“ Er það ekki þannig sem það á að virka? Er það ekki grundvöllur góðrar löggjafar?

Ég sá ástæðu til að leita þessi orð uppi í ljósi upphlaups á samfélagsmiðlum þessa dagana. Enn einu sinni er hrópað á stjórnvöld og þess krafist að þau beiti sér í þágu einstaklings. Forystumenn stjórnvalda, helst konur, eru sagðar illgjarnar, vondar manneskjur og fleira í sama dúr. Hvers vegna? Vegna þess að þær vilja ekki beita sér í þágu einnar fjölskyldu sem fjöldinn heimtar að þær beiti sér fyrir.

Ég skil þetta ekki. Ég skil ekki hvers konar samfélag það er sem fólk heimtar. Ég skil ekki hvernig á að vera hægt að lifa í slíku samfélagi. Þar sem engar almennar reglur ríkja. Þar sem stjórnvöld hlaupa alltaf til og gera ráðstafanir í þágu þeirra sem hrópa hæst.

Tek það fram að ég hef ímugust á ofstæki íslenskrar stjórnsýslu. Hef tjáð mig um það ótal sinnum að fátt tel ég brýnna en að gera mannúð og meðalhóf að forgangsatriði íslenskrar stjórnsýslu í öllum sínum störfum. Kerfislægt ofbeldi er skelfilegt og við eigum ekki að leyfa því að líðast. Ekki í Útlendingastofnun né Vinnumálastofnun, Tryggingastofnun, Tollstjóra eða Lánasjóði íslenskra námsmanna.

Það getur meira en verið - og mér þykir það alls ekki ólíklegt - að egypska fjölskyldan eigi að fá að vera á Íslandi. En hvernig á ég að geta vitað það? Hvernig get ég haft það á hreinu að nákvæmlega þessi fjölskylda umfram aðrar sem hafa komið hingað í sömu erindagjörðum eigi að fá að vera? Hvers konar stjórnarfar erum við að kalla yfir okkur með því að heimta að þessi fjölskylda fái að vera hér umfram aðrar?

Eiga stjórnvöld að taka fram fyrir hendur kerfisins í hverju því máli sem við krefumst þess að þau geri það? Hvað með önnur mál sama eðlis?

Hvers konar stjórnarfar viljum við?
Er það gamli góði geðþóttinn sem hér á að vera við völd?
Hvers konar samfélag verður það?