Hugleiðingar í kjölfar Njálu...

The Stepford wifes, Nuts, Frances, the Magdalene Sisters, Vera Drake, Píkusögur,Njála...

Kvikmyndir og leikhús sem hafa haft mikil áhrif á mig og koma í hugann núna daginn eftir að ég sá Njálu. Þessa stórkostlegu sýningu í Borgarleikhúsinu sem hristi svo rækilega upp í mér að ég verð að tjá mig... án þess að hafa endilega hugmynd um hvað.

Alla ævi hef ég upplifað mig „öðruvísi". Lengst framan af ævinni upplifði ég það á jákvæðan hátt. Pabbi sagði að ég væri „sérvitur" og mér þótti vænt um það, var í mínum huga ekki neikvætt.

Þegar ég útskrifaðist úr menntaskóla árið 1984 gaf Krummi frændi minn (fyrsti karlinn sem ég lít á sem minn mentor...) mér útgáfu Halldórs Laxness af Njálu í útskriftargjöf. Mér þótti mikið til koma og man mjög vel hvað mér fannst ég merkileg þann dag en bókina las ég aldrei og hef ekki gert enn komin á sextugsaldur.

Snemma tók ég þá ákvörðun að mér leiddust „karlabækur" eða í það minnsta hefði ekki áhuga á þeim. Gaf það beinlínis út að ég vildi ekki íslenskar bækur að gjöf. Ég vildi þýðingar. Þýðingar á erlendum skáldsögum þar sem ég gat komist inn í stærri heim. Leiddist þessi þröngi íslenski karlaheimur og vildi annan. Get viðurkennt það hér þó það sé auðvitað til vitnis um fáfræði mína að ég las ekki bækur Péturs Gunnarssonar, Einars Kárasonar, Einars Más Guðmundssonar eða Þórarins Eldjárn á þeim árum þegar manni fannst allir Íslendingar vera að lesa bækur þeirra og hef ekki enn lesið þær.

Lá í þýðingum erlendra karla og kvenna og horfði á bíómyndir sem höfðuðu til þess veruleika sem mig langaði til að vita meira um.

Það er engin tilviljun hvaða bíómyndir ég nefni hér að ofan. Allt eru þetta bíómyndir sem á einn annan hátt fjalla um það að vera kona. Sú fyrsta Stepford Wifes gamla útgáfan sem ég sá í einhverjum áfanganum í Kvennaskólanum snart mig djúpt og kemur enn stöðugt upp í hugann. Hrollvekja þar sem sviðið er úthverfi Bandaríkjanna þar sem karlar breyta konunum sínum í vélmenni til að sinna sínum þörfum og heimilisins. Jákvæðni er þar lykilatriði. Verður oft hugsað til Stepford wifes þegar ég opna Facebook dagsins í dag.

Frances hafði gríðarleg áhrif á mig. Kvikmynd sem fjallar um konu sem ekki gengur að kröfum samfélagsins um að vera eins og krafist er og er í lokin þvinguð í aðgerð þar sem gallar hennar eru „lagaðir". „Dramadrottning" er vinsælt orð í nútímanum og óspart notað í þeim tilgangi að stimpla konur og karla sem sýna ótilhlýðilega hegðan. Að vera „dramatískur" eða „dramadrottning" dylst engum að er ekki eftirsóknarvert í íslenskum nútíma. Nuts snerti mig með sama hætti. Man að ég samsamaði mig með aðalpersónunni þó ég muni ekkert í dag annað.

The Magdalene Sisters snart mig djúpt og vakti með mér ólýsanlega réttlætiskennd. Stúlkan sem ekki hafði annað til saka unnið en vera sjarmerandi og sexý. Það var nóg til að loka hana inni. Sagan í heild - bakgrunnurinn - stúlkur sem voru lokaðar inni í klaustri fyrir það eitt að vera stúlkur allt til loka síðustu aldar á Írlandi.

Vera Drake. Passar í raun ekki hérna inn en kom samt upp í hugann svo ég hef hana með. Rosalega áhrifamikil mynd um konu sem í hæversku sinni og góðmennsku leyfði sér að koma til aðstoðar ungum stúlkum um fóstureyðingar. Varð dæmd sek um alvarlega glæpi í lokin.

Píkusögur sett á svið Borgarleikhússins árið 2006 þar sem íslenskar Alþingiskonur léku hlutverkin. Stórkostlega áhrifarík upplifun. Að horfa á þessar flottu fyrirmyndir úr öllum íslensku stjórnmálaflokkunum koma þarna saman í þessu verki og tala upphátt um „píkur". Orð sem við segjum sjaldan eða aldrei upphátt. Meira að segja ekki við konur segjum þetta orð upphátt. Og enn þann dag í dag á árinu 2016 eru kynferðislegar langanir stráka í sviðsljósinu og við ekki komnar á þann stað að tala um sömu langanir stúlkna. Ótrúlegt. Hvenær kemur að því að stúlkur fara að tala um þennan merkilega tíma í sínu lífi þegar kynþarfir þeirra kvikna? Hvað gera þær? Hvernig samsama þær sig? Hvar finna þær hvað má og hvað ekki? Hvar finna þær fyrirmyndir? Leiðsögn?

Og að síðustu Njála. Svo mögnuð upplifun að ég reyni ekki að lýsa því með orðum. Allar gáttir opnuðust og það varð umsvifalaust hátt til lofts og vítt til veggja. Tilvera sem er svo miklu, miklu skemmtilegra að vera partur af en þröng tilvera Facebook eða nútímans á Íslandi í febrúar 2016.

Ég er enn „öðruvísi". Upplifunin af því er ekki sú sama í dag og fyrrum. Kannski á ég eftir að tjá mig um það einhvern tíma.

Birtingarmyndir trausts okkar á körlum og vantrausts á konum

Skólabróðir minn úr Reykjaskóla Reynir Ingimarsson setti skemmtilega athugasemd inn á vegginn minn í gær „Eg held það sé stjórn Jóhönnu að kenna!“ Að mínu mati athugasemd með djúpt innihald – mun dýpra en okkur dettur fyrst í hug þó að sjálfsögðu sé henni ætlað að vera grín.

Jóhanna Sigurðardóttir var fyrsta konan til að stýra ríkisstjórn Íslands. Sú staðreynd hafði gríðarlega mikil áhrif sem ekki sér fyrir endann á enn. Strákunum líkaði það ekki og töluðu frá fyrstu stundu niður allt sem frá þessari ríkisstjórn kom. Þeir töluðu það ekki einungis niður heldur gerðu allt til þess að sameinast í því að áætlanir ríkisstjórnarinnar næðu ekki fram að ganga. Strákarnir gerðu það sem þeir kunna best – þeir stóðu saman í andstöðunni.

Strákunum tókst það sem þeir ætluðu sér – þeim tókst að gera ríkisstjórnina nánast óvirka vegna andstöðu almennings við hana. Það er nefnilega þannig að til að hægt sé að ná fram breytingum í samfélaginu – þarftu fylgjendur. Þú þarft styrk og vald sem einungis fylgjendurnir geta gefið þér.

Óvinsældirnar sem strákunum tókst að telja okkur almenningi á Íslandi trú um hjúpar enn stjórnmálaflokkinn sem var í forystu í ríkisstjórninni – Samfylkinguna. Ætlan Davíðs Oddssonar og félaga tókst – að keyra í kaf hugmyndina um að hægt væri að sameina jafnaðarmenn í einum flokki á Íslandi.

Hvaða hugmynd var það í grunninn sem þeir nýttu sér? Það var vantraust okkar almennings á konum sem þeir nýttu sér. Það reyndist auðvelt. Þetta djúpstæða vantraust sem við höfum á konum við stjórnvölinn og að sama skapi djúpstæða traust sem við berum til karla var það sem reyndist auðveldast að nýta sér til að brjóta þessa sameinuðu fylkingu á bak aftur. Þannig er staðan enn þann dag í dag í febrúarlok árið 2016.

Hvað er að gerast á meðal Pírata núna? Þekkjum við munstrið? Hvað er hættulegra en stjarna konu sem skín?

Viljum við snúa vörn í sókn?

Kvenfyrirlitning í hæstu hæðum í landi jafnréttisins

„Ég finn ennþá fyrir afleiðingum þess að hafa verið útskúfuð félagslega þar sem ég hitti ennþá þessa einstaklinga sem voru í skólanum á þessum tíma. Þeir eru í strætó, ég afgreiði þá í sjoppunni þar sem ég vinn, þeir eru á kaffihúsinu, þeir eru í bænum mínum. Það er einfaldlega þannig að öllu gríni fylgir einhver alvara og þegar grínið beinist að einum einstaklingi og er orðið eitthvað sem 800 manns eiga að hlæja saman að þá er það einfaldlega ekkert fyndið lengur. Myndbandið sýnir rótgróna kvenfyrirlitningu í menningu skólans, einnig sérstaka hræðslu og heift í garð þeirra sem láta til sín taka.“ (Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir „Myndbandið sýnir rótgróna kvenfyrirlitningu“, Stundin 4 tbl. 2. árgangur)

Blaðamaðurinn Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir fjallar um sérlega ógeðfellt mál í nýjasta tölublaði Stundarinnar. Mál sem allir sem láta sig samfélagið varða ættu að kynna sér. Við þykjumst alla jafna vera komin svo langt í jafnréttismálum og trónum hæst á lista yfir jafnrétti kynjanna í heiminum. Á sama tíma lýsir greinin sem hér er vitnað til fullkomlega skelfilegri hegðan ungra drengja gagnvart ungum stúlkum og umfram allt samfélagi sem leyfir slíka hegðan og tekur þátt í henni - leggur í raun blessun sína yfir hana.

Get ekki lýst þeirri skelfingu sem heltekur mig að lesa þennan óskapnað. Er það virkilega svo – ennþá – að foreldrar táninga í menntaskólum landsins leggja blessun sína yfir að Gillz stýri skemmtunum þeirra? Leggja skólameistarar menntaskólanna blessun sína yfir að Gillz stýri skemmtunum nemenda þeirra? Er þetta samfélag sem lýst er í greininni framtíðin sem við foreldrar ungs fólks á Íslandi viljum búa þeim?

Samfélag þar sem ungir graðir karlar eru í öndvegi og stúlkur eru puntudúkkur til skrauts? Ef einhver gerist svo djarfur að mótmæla og standa upp fyrir rétt stúlkna þá er sá hinn sami gerður félagslega útlægur úr samfélaginu? Er það í lagi?

Greinin sem hér er vitnað til lýsir fullkomlega fársjúku samfélagi. Samfélagi sem samþykkir útgáfu myndbands þar sem tiltekinn einstaklingur sem flúið hefur samfélagið sem um ræðir er lagður í einelti með einstaklega grófum hætti. Gefið í skyn að viðkomandi einstaklingur sé það versta af öllu slæmu: feministi! Feministi sem drepur karlmenn.

Þetta mál er þess eðlis að það verður að ræða frekar. Viðbrögð skólameistarans sem lesa má úr greininni eru langt frá því að vera í lagi og lýsa hegðan sem styður við hugmyndir drengjanna sem um ræðir.

Greinin um myndbandaráðin í sama blaði er þess eðlis að á því verður að vekja athygli og krefjast umræðu. Viljum við foreldrar ungs fólks á Íslandi í dag hafa þetta svona? Viljum við að börnin okkar lifi og hrærist í samfélagi þar sem gredda drengjanna er í hávegum höfð og stúlkurnar okkar eru leikföng þeirra? Er það í lagi að myndabandaráð framhaldsskólanna séu setin 91% af strákum en 9% af stúlkum? Er menning sem gerir því skóna að hlutverk stúlknanna sé að „totta“ strákana í tíma og ótíma sú menning sem við viljum styðja við?

Ég segi nei. Hingað og ekki lengra. Upphafning virðingarleysis ungra drengja gagnvart stúlkum er ekki fyndin. Hún er dauðans alvara. Málið er okkar foreldranna. Þetta mál er svo alvarlegt að það verðum við að ræða og í framhaldi af því þarf að ræða það innan framhaldsskólanna. Kynþarfir og kynhegðun ungs fólks þarf að ræða innan skólanna. Og jafnréttiskennslu er þörf innan skólanna ekki síðar en strax.

Að þroskast og verða fullorðinn þýðir að þú þarft að læra að bera ábyrgð á sjálfum þér. Þú ert hluti af samfélagi og í þessu samfélagi þarftu að læra að haga þér eins og maður. Endurtekin dæmi í fjölmiðlum af fullkomlega óviðurkvæmilegri kynferðislegri hegðun ungra drengja segir okkur með skýrum hætti að við verðum að kenna þeim hvað fellur undir að haga sér eins og maður.