Hugleiðingar um stjórnmála- menn og umræðu

Enn einu sinni kemst Þorsteinn Pálsson að kjarna málsins í leiðaraskrifum sínum í Fréttablaðið í dag. Það vekur mér mikla umhugsun þessa dagana að maður eins og hann hafi horfið úr pólitík á sínum tíma. Vilhjálmur Egilsson gerði það líka. Báðir tala þessir menn yfirleitt af skynsemi og raunsæi um það sem efst er á baugi og hafa eitthvað til málanna að leggja. Af hverju missum við slíkt fólk af vettvangi stjórnmálanna? Vissulega verðugt umhugsunarefni og gagnlegt nú á þessum tímum þegar erfitt er að finna nokkurn stjórnmálamann sem virðist hafa áhuga á að vísa okkur veginn fram á við.

Einskis þörfnumst við meir nú en skynsemi og raunsæi stjórnmálamanna. Það mun eflaust taka mörg ár ef ekki áratugi að breyta „vondum stjórnmálum" eins og Páll Skúlason orðaði það svo vel í þætti í sjónvarpinu á sunnudaginn í „góð stjórnmál". Væntingar mínar í þá veru ná ekki miklum hæðum þessa dagana. Þeim mun meiri er þörfin og óskhyggjan um að þær breytingar verði. Mig langar til að lifa tíma þar sem „upphrópanir" stjórnmálanna heyra sögunni til - hef þráð það síðan ég var á unglingsaldri.

Rannveig Rist fjallar um efni af sama meiði í viðtali sem nýkjörinn maður ársins í Frjálsri verslun. Skemmtilegt, fróðlegt og umfram allt mannbætandi viðtal við konu sem kemur manni fyrir sjónir sem skynsamur og góður stjórnandi sem leggur alúð upp úr því langtímaverkefni að reka stórt fyrirtæki. Það er næstum að mann langi að fá að vinna undir hennar stjórn þó það hafi aldrei verið draumur minn að vinna í stóru fyrirtæki.

Rannveig gerir að umtalsefni skort á málefnalegri umræðu almennt á Íslandi. Umræðu þar sem tekist er á um rök af virðingu og yfirvegun. Hún telur fyrirtækið sem hún stýrir hafa orðið fyrir barðinu á slíkum skorti á málefnalegri umræðu þegar kosið var um stækkun Alcan í Straumsvík fyrir skömmu síðan. Ég gæti ekki verið meira sammála henni. Upphlaupið og málatilbúnaðurinn allur í kringum þá kosningu var í mínum huga dæmi um stjórnmál á lágu plani. Stjórnmál þar sem stjórnmálamennirnir hlaupast undan merkjum um að taka afstöðu - sem er þó eina hlutverk þeirra - og kjósa að skýla sér á bakvið „meirihluta"vilja almennings í næsta nágrenni. Öllu lágkúrulegri geta stjórnmálin ekki orðið að mínu viti en þegar þau snúast upp í svokallað „íbúalýðræði". Mér er ómögulegt að skilja hvað slíkir gjörningar hafa með þetta mikilvæga orð „lýðræði" að gera. Miklu nær væri að kalla slíka pólitík hugleysi stjórnmálamanna til að vera stjórnmálamenn. Það að vera stjórnmálamaður þýðir að þú ætlar að taka afstöðu - þú ætlar að hafa skoðun og fylgja henni eftir - það er hlutverk þitt og ekkert annað.

Raunar sýnist mér að þetta hugleysi, kjarkleysi einkenni íslensk og kannski líka alþjóðleg (alla vega evrópsk) stjórnmál þessa dagana. Það er í tísku að því er virðist að stjórnmálaforingjarnir láti „lýðinn" leiða sig og segja sér hvert á að fara. Ég er á því að því sem mun betur farið á hinn veginn. Ég held að góð forysta sé alveg jafnmikilvæg nú og hún hefur alltaf verið.

Eins og svo oft þegar mér er mikið mál er farið um víðan völl. Ekki enn farin að minnast á það sem varð mér tilefni til skrifta - leiðara Fréttablaðsins í morgun. Þar gerir Þorsteinn Pálsson að umtalsefni þær skelfilegu afleiðingar sem galdrabrennurnar og sökudólgaleitin eru að hafa á íslenskt samfélag. Þá staðreynd að tortryggni almennings gagnvar starfsemi bankanna og bankastarfsmanna er farin að snúast gegn þessum sama almenningi . Eitthvað sem hefur verið augljóst frá upphafi að hlyti að gerast. Vantraust og tortryggni fjöldans leiðir af sér óöryggi og ákvarðanafælni þeirra sem eru að besta megni að reyna að vinna vinnuna sína. Umhverfið er að færast í þá átt sem þeir háværustu hafa kallað eftir - að gera bankana að pólitískum skömmtunarsjóðum. Hverjum dettur í hug í alvörunni að það séu heilarhagsmunir okkar að staðan sé sú? Dreymir okkur í alvörunni um bankastofnanir undir stjórn íslensku stjórnsýslunnar? Nú eða íslenskra alþingismanna? Hins algóða íslenska „ríkis" eins og umræðan hefur gefið til kynna?

Ég hef haldið því fram frá upphafi hruns að umræðan væri á stórhættulegum nótum og ég held því fram enn - ekki síst á meðan engin er forystan í aðrar áttir. Mannveran hefur alltaf á öllum tímum verið holl undir lýðskrum og ekki síst þegar erfiðleikar steðja að. Við þurfum ekki að leita lengra en til nasismans í Þýskalandi. Gleymum því ekki að sú stefna náði hylli almennings „venjulegt fólks" sem örugglega eins og við núna taldi sig mestan part sæmilega siðmenntað fólk

Stjórnmálamenn á Íslandi mættu hugsa til þess að það er ábyrgðarhluti hvað sagt er - ekki síst á tímum eins og núna. Að ala á tortryggni og sakfellingu án dóms og laga er allra síst þeirra hlutverk. Slíkt tal leiðir ekki til neins anars en frekari tortímingar samfélagsins sem þessum stjórnmálamönnum er ætlað að standa vörð um.

Nú fara áramót í hönd. Ég á enga ósk heitari fyrir nýtt ár en að okkur takist að breyta umræðunni. Að við gefum nornaveiðunum frí og snúum okkur að því sem við getum gert á þessari stundu - að búa til stefnu til framtíðar. Að byggja upp von og trú á framtíðina. Sökudólgaleitin og sakfellingin getur beðið. Fyrst þurfum við að sjá að við getum lifað af.

Gleðilegt ár!

Persónuleg færsla í bland við pólitísk skilaboð

Ég ætla að bregða út af vananum í dag og skrifa persónulega færslu. Má til í þetta skiptið og óska dóttur minni innilega til hamingju með útskriftina og árangurinn á föstudaginn var. Hún útskrifaðist sem stúdent frá Fjölbrautarskólanum í Ármúla og krækti sér í verðlaun fyrir fjögur fög - stærðfræði, hagfræði, sögu og félagsfræði. Ég get ekki lýst því hvað ég er montin af henni en hún er ótrúlega dugleg stelpan og átti þetta fullkomlega skilið. Hér má sjá mynd af okkur mæðgum á útskriftardaginn...

Ég veit fátt skemmtilegra en að tala við hana dóttur mína um stjórnmál en hún hefur mun betri og meiri skilning á stöðu mála en margur annarr að mínu áliti. Hún áttar sig á samhengi hlutanna og sagði mér t.d. á föstudaginn þegar við fórum í Fjarðarkaup til að versla fyrir útskriftina að hún skildi ekki af hverju almenningur á Íslandi væri svo hollur undir afstöðu sjávarútvegsins og landbúnaðarins í afstöðu sinni gagnvart ESB og ynni þannig gegn eigin hagsmunum. Hún áttaði sig á þessu atriði sjálf og þurfti enginn að segja henni þetta.

Það þarf ekki að orðlengja að um þetta atriði erum við mæðgurnar hjartanlega sammála. Ég upplifði það beint í æð á föstudaginn þegar ég neitaði að gefa eftir og falla í það að kaupa íslenska framleiðslu í búðinni - bara af því að hún væri íslensk og ódýrari en sú erlenda sem ég er vön að kaupa og er að mínu áliti betri að gæðum en sú íslenska. Ég var öskureið í þessari ferð - það skal hér með viðurkennt. Ég varð öskureið út í það samfélag sem getur ekki boðið upp á gjaldgengan gjaldmiðil. Samfélag með ónýtan gjaldmiðil sem heimtar að ég kaupi "íslenskt" þó að íslenska varan sé að mínu áliti verri en sú erlenda. Ég harðneita að búa í slíku samfélagi til framtíðar. Ég fyrirlít þennan söng um að við eigum núna öll að kaupa "íslenskt" og við eigum öll að vera svo glöð með allt "íslenskt".

Enn og aftur ítreka ég að ég er samt úr íslenskri sveit. Ég veit alveg og skil hagsmuni íslenskra bænda og sjávarútvegs. Ég hef starfað í viðskiptaumhverfi inn- og útflutnings í tuttugu ár og skil samhengi hlutanna. Ég hreinlega ætlast til þess að fá að vera neytandi sem fæ að velja á grundvelli gæða og raunverulegrar samkeppni. Ég þoli ekki að þurfa að kaupa franska osta fyrir 7.300 kr. kílóið - bara af því að þeir eru "franskir" en ekki "íslenskir". Íslenskir bændur framleiða enga osta í líkingu við þessa frönsku sem ég kaupi og ég skil ekki af hverju ég má ekki kaupa þessa frönsku eða að það komi íslenskum bændum eitthvað við. Íslensk mjólkurframleiðsla hefur ekkert annað en gott af samkeppni alveg eins og íslenskir tómatabændur höfðu mjög gott af erlendri samkeppni. Ég hef aldrei getað keypt jafn fjölbreyttar tegundir af tómötum eða jafngóða tómata eins og síðan opnað var fyrir erlenda samkeppni með niðurfellingu man ekki hvort heldur var tolla eða vörugjalda.

Það er þetta sem ESB aðild snýst um að mínu áliti. Ég vil fá að búa í landi þar sem ríkir heilbrigð samkeppni með gjaldmiðil sem virkar. Ég vil ekki sjá að búa í landi þar sem þjóðerniskenndin ein ríkir og meira að segja mér sem neytanda er gert að kaupa "íslenskt" af því að það er "íslenskt" og ekki vegna neins annars. Ég vil búa í landi þar sem framleiðendur og seljendur búa við samkeppni og þurfa að keppa á grundvelli gæða og/eða verðs hvort heldur eða hvoru tveggja ef þeir vilja. Það er gjörsamlega óþolandi að horfa nú til þess að vera kominn í gamla umhverfið - þar sem allar innfluttar vörur verða ókaupandi vegna ónýts gjaldmiðils.

Þetta er það sem við Íslendingar þurfum að ræða.

Takk!

Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson skrifa áhugaverða grein í Fréttablaðið í dag. Hafi þeir bestu þakkir fyrir. Greinin er skrifuð af skynsemi og er ótrúlega mikilvægt innlegg í umræðuna nú og ekki síst í ljósi þess hverjir skrifa hana.

Opnun á Evrópusambandsaðild í stöðu Íslands nú er svo sjálfsögð að það er fullkomið ábyrgðarleysi ef stjórnmálaflokkar opna ekki fyrir þá umræðu. Með þessu skrefi eru mikilvægir forystumenn í Sjálfstæðisflokknum að lopna fyrir þennan möguleika og það er sannarlega ástæða til að gleðjast yfir því. Það skyldi þó aldrei eftir að enda með því að ég ætti eftir að kjósa Sjálfstæðisflokkinn? Meira að segja það er ekki útilokað í stöðunni í dag.

Ég hef aldrei áttað mig jafnvel á því og síðustu daga hversu mikilvægt það er að skrifa greinar um þá stöðu sem Ísland er raunverulega í dag sem aðili að EES og utan Evrópusambandsins. Þær greinar ætla ég mér að ganga í að skrifa næstu vikur. Aðventan er annasamur tími - jafnvel annasamari nú en oft áður þar sem höfundur er að útskrifa einkadóttur sína á föstudaginn og stendur á sama tíma í framkvæmdum heima fyrir. Því gefst ekki tími til að ganga í þetta verk af viti fyrr en á nýju ári. En það skal gert. Þörfin fyrir umræðu um þá stöðu sem Ísland er raunverulega í er himinhrópandi þegar andstæðingar Ev´ropusambandsaðildar hafa enn og aftur náð undirtökunum í umræðunni. Mikilvægustu kostir þess að vera innan Evrópusambandsins í stað þess að vera aukaaðilar eins og við í raun erum sem EES ríki koma aldrei upp á yfirborðið. Ísland hefur sem EES ríki tekið upp stóran hluta ESB reglugerða og tilskipana með mun meira íþyngjandi hætti en Evrópusambandsríkin sjálf. Hér hefur verið rekin stefna þar sem gagnrýnis- og aðhaldsleysi stjórnmálamanna á innleiðingu og framkvæmd ESB reglugerða og tilskipana hefur verið algjört. Í slíku umhverfi er það íslenska stjórnsýslan sem fær algjört sjálfdæmi um löggjöf og reglugerðarsetningu og stjórnmálamennirnir fela sig á bak við „að svona þurfi þetta vera vegna þess að þessi lög og reglur komi frá ESB". Þetta atriði þarf að koma upp á yfirborðið og ræða. Það gengur ekki fyrir ríki eins og Ísland að lifa í fullkominni sjálfsblekkingu til langrar framtíðar.

Þá er annað mikilvægt atriði sem aldrei er til umræðu en það eru kostir þess að vera hluti af innri markaði ESB. Það atriði er auðvitað mikilvægast af öllu nú fyrir Ísland með hrunið hagkerfi. Möguleikarnir sem landamæraleysi innri markaðarins skapar eru tvímælalaust það atriði sem getur gefið þá innspýtingu sem íslenskt atvinnulíf þarfnast nú. Mikið hefur verið talað um nýsköpun og sprotafyrirtæki síðustu ár. Minna hefur farið fyrir umræðu um það hvað það þýðir fyrir Ísland að verða landamæralaust land á innri markaði Evrópusambandsins og hvað slíkt þýðir fyrir nýsköpunar- og sprotafyrirtæki. Auðvitað er það lykilatriði í þessu sambandi og opnar nýjar víddir. Ég starfaði í þjónustu við inn- og útflytjendur á þeim tíma þegar innri markaðurinn og hrun tollalandamæra tók gildi innan Evrópusambandsins. Ég hef alltaf öfundað Evrópusambandsríkin af þessu atriði og þetta er enn í mínum huga meginkostur þess að vera aðili að sambandinu. Það er lykilatriði í því að hingað komi erlendir aðilar og veiti innlendum aðilum það aðhald sem þeir þurfa og okkur neytendum þá raunverulegu samkeppni sem við þráum svo mjög. Í mínum huga snýst því aðild að Evrópusambandinu um það að Ísland verði land þar sem ríkir raunveruleg samkeppni í framboði og eftirspurn á vöru og þjónustu á markaði.

Á sama tíma gagnrýni ég mjög margt innan Evrópusambandsins. Ég held að um margt sé sambandið á skelfilegri leið og á það ekki síst við um sérfræðingaveldið og ferkantaðar reglur um alla mögulega hluti. Þann hluta erum við sem þjóð sem aðilar að EES að fá yfir okkur hvort eð er og því miður í mjög mörgum tilfellum með meira íþyngjandi hætti en nokkurt aðildarríkjanna. Því er fullkomlega ábyrgðarlaust hjal að tala um að „Ísland megi ekki ganga í Evrópusambandið því með því fáum við yfir okkur svo mikið reglugerðarfargan". Við erum að fá reglugerðarfarganið en við erum ekki að fá helstu kosti þess að vera aðilar. Þetta er sá raunveruleiki sem fyrir löngu síðan er kominn tími til að horfast í augu við.

Enn og aftur - Bjarni og Illugi - TAKK!

Meira um málið síðar...