Hver ber ábyrgð á hverju?

Ole Anton Bieltvedt alþjóðlegur kaupsýslumaður skrifar grein í Fréttablaðið í dag. Þar gerir hann Seðlabankann að sökudólgi fyrir sterkri stöðu íslensku krónunnar. Vílar ekki fyrir sér að bera saman stýrivexti í Bretlandi, Noregi, Svíþjóð og Sviss við stýrivexti á Íslandi. Lætur að því að liggja eins og margir íslenskir athafnamenn, viðskiptaritstjórar og fleiri hagsmunategndir aðilar á síðustu vikum að Seðlabankanum sé að um að kenna staða krónunnar. Seðlabankinn og starfsmenn hans eru hinn vondi sjálfur. Þeir sjálfir athafnamennirnir, viðskiptablaðamennirnir og hagsmunatengdu sérfræðingarnir - þeir kunna nú aldeilis að stýra efnahagsmálum á Íslandi og er treystandi til þess. Þeir vita allt best og eru þess umkomnir að tala af fullkomnu ábyrgðarleysi um stöðu íslensku krónunnar fyrr og nú.

Þið verðið að fyrirgefa en hvernig geta menn verið svona ósvífnir? Ég hef búið á Íslandi í 54 ár. Mig langar að geta búið hér áfram en ábyrgðarleysi íslenskra karla í efnahagsmálum gerir mér það næstum ókleift. Að því kemur að maður verður kannski bara að flýja land. Flýja ábyrgðarleysið og kjaftháttinn. Til lands þar sem karlar geta hamið græðgi sína og gera venjulegu fólki kleift að búa í samfélaginu með þeim.

Ég er sammála Ole Antoni Bieltvedt um eitt. Íslenska krónan er ekki gjaldmiðill sem hægt er byggja líf sitt á. Hvorki íslenskur almenningur eða íslenskt atvinnulíf getur búið við óstöðugt íslenskt efnahagsumhverfi áratug eftir áratug eftir áratug. Athafnamenn sem krefjast alþjóðaviðskipta verða að vera menn til þess að geta horft á eftir sérhagsmunagræðgi sinni og styðja við fulla aðild að Evrópusambandinu og upptöku evrunnar.

Efnahagsumhverfið er óstöðugt vegna íslensku krónunnar. Íslenska krónan er örgjaldmiðill 330.000 manneskja. Athafnakarlarnir krefjast þess að fá að vera stórtækir í sínum business. Þá verð ég að krefja þá um það að gjöra svo að sætta sig við að fórna íslensku krónunni fyrir. Hvorutveggja gengur ekki upp. Því miður. Við erum bara 330.000. Fjölgun upp í milljónir tekur tíma.

Menn sem vilja eiga í stórum viðskiptum og græða mikið verða bara að gjöra svo vel að búa til umhverfi þar sem þeir geta leikið leiki sína án þess að kollsteypa efnahagsumhverfi hins venjulega manns í leiðinni. Það er ekki hægt með íslenska krónu sem gjaldmiðil.

Vextir hér eru ekki háir vegna þess að mennirnir í Seðlabankanum séu svo vondir menn. Vextir hér eru háir vegna sögu íslenska efnahagsmála.

Ole Anton Bieltvedt væri kannski til í að skrifa aðra grein? Grein þar sem sýndi okkur íslenskum almenningi gengi sænsku krónunnar, norsku krónunnar og evrunnar gagnvart íslensku krónunni frá því að evran varð til? Verðbólgu í Noregi, Svíþjóð, Sviss og Íslandi síðustu 50 árin?

Er hann til í það?

Svo skulum við tala saman um stýrivexti í þessum löndum.

Að verða að gagni

Leiðari Fréttablaðsins í dag um veggjöld varð mér tilefni til hugleiðinga. Varð hugsað til þess hvað stendur eftir af uppsveiflunni á fyrsta áratug aldarinnar. Verðugt umhugsunarefni fyrir okkur öll – hvað stendur eftir?

Á vormánuðum leitaði ég hvort einhvern vegvísi væri að finna fyrir okkur villtar sálir 21. aldar í 200 ára sögu Hins íslenska bókmenntafélags. Ég fann þann vegvísi: „að vera til gagns“. Það var leiðarljós frumkvöðlanna Rasmus Christian Rask og síðar Jóns Sigurðssonar. Að koma íslenskri þjóð að gagni.

Þessi yfirlætislausi vegvísir á erindi við okkur nú. Þegar við erum á leiðinni inn í aðra uppsveifluna á 21. öldinni. Að við munum til hvers uppsveiflan á að leiða.

Hagvöxtur á að vera til gagns. Gagns fyrir samfélagið. Það er eini tilgangurinn. Á DOHA ráðstefnunni árið 2016 minntu ekki ómerkari manneskjur en Christine Lagarde og Joseph Stiglitz á mikilvægi þessa[1]. Ef hagvöxtur eins og hann er mældur leiðir ekki til betra lífs fyrir hinn almenna borgara er mælikvarðinn einskis virði. Þá gefur hann ranga mynd.

Þetta kemur mér í hug nú um miðjan dag í febrúar árið 2017. Mikilvægi þess að við setjum fókusinn á réttan stað nú þegar við erum á leiðinni inn í aðra uppsveiflu á 21. öldinni. Að minna á að hagvöxtur komandi ára á að vera til gagns. Hagvöxtur 21. aldarinnar á Íslandi var okkur ekki til gagns. Hagvöxtur sem gerir hina ríku ríkari, hann er ekki til gagns, hann er gagnslaus.

Það er áhugavert að velta fyrir sér samfélagi því sem frumkvöðlar frjálshyggjunnar héldu á lofti á Íslandi. „Báknið burt“ var eitt þeirra. Arfleifð þessara sömu manna er kannski eingöngu uppbygging báknsins. Það er það sem situr eftir pólitík þeirra á 21. öld. Báknið.

Innviðauppbygging engin. Grunnþjónusta svelt. Biðraðir fólks eftir mat fastar í sessi og löngu samþykktar af samfélaginu. Fjöldi fólks býr við óboðlegar aðstæður í húsnæði sem fyrir aldamót hefði ekki verið litið á sem mannabústaði. Stjórnkerfið veikt og skrifræðið upphafið. Arfleifð frjálshyggjunnar. Gagnslaus stjórnmálastefna.

„Það þarf annað en hjalið tómt til að hrinda Íslandi á fætur aftur“ hafði Guðrún Nordal eftir Jóni Sigurðssyni þegar 200 ár voru liðin frá fæðingardegi hans. Það er ástæða til að halda upp á þessi orð Jóns nú og minna um leið á vegvísi hans sem kemur fram í titli þessarar greinar.

Hlutverk stjórnvalda á Íslandi er að koma okkur að gagni. Vera til gagns. Munum það og gerum kröfu til þess.



[1]https://www.weforum.org/agenda/2016/01/gdp?utm_content=buffer7c808&utm_medium=social&utm_source=facebook.com&utm_campaign=buffer