Tilkynning um framboð í forystusæti Viðreisnar 31. jan. 2026

Ég, Signý Sigurðardóttir, býð mig fram í forystusæti Viðreisnar í Reykjavík í komandi sveitarstjórnarkosningum. Ég geri það vegna þess að mér finnst ég eiga erindi.

Ég hef brunnið fyrir stjórnmál í 50 ár. Að taka skýra afstöðu til mála hefur verið mín sérstaða alla tíð og mér segir svo hugur að það geti verið ágætt innlegg inn í pólitíska umræðu núna í aðdraganda sveitarstjórnakosninga árið 2026.

Ég er viðskiptafræðingur að mennt –  bóndadóttir alin upp í íslenskri sveit. Hef starfað í flutningum og í þjónustu við út- og innflytjendur meira og minna. Var beinn þátttakandi í þeim gríðarmiklu breytingum sem urðu á íslensku hagkerfi á tíunda áratug síðustu aldar og í upphafi þessarar. Fylgdist í forundran með gullæðinu í byrjun aldarinnar og síðan hruninu í kjölfarið. Hef alltaf haft gríðarlegan áhuga á stjórnmálum – ekki síst efnahagsmálum – og aldrei skilið almennilega að við Íslendingar teldum að við ættum umfram allt að halda í óbreytta stöðu. Hef verið sannfærður Evrópusambandssinni í a.m.k. 30 ár og byggi þá sannfæringu  á reynslu minni af alþjóðaviðskiptum.

Um fjögurra ára skeið, í aðdraganda og eftirmála hrunsins, var ég í forystu fyrir flutningagreinina á Íslandi sem forstöðumaður flutningasviðs SVÞ og átti mikil samskipti við ráðuneytin, stjórnsýslustofnanir og Alþingi. Þar barðist ég fyrir samgöngumálaflokkinn með oddi og egg og mér er til efs að sá málaflokkur hafi í annan tíma fengið aðra eins athygli.

Ég er forkur dugleg og kraftmikill einstaklingur sem læt til mín taka á hverjum þeim vettvangi sem ég starfa á og langar að gera það á vettvangi borgarmála. Fólk sem hefur starfað með mér veit að ég get flutt fjöll, ef það er það sem ég hyggst gera.

Líf mitt hefur ekki verið samfelld sigurganga – ég hef átt mín erfiðu tímabil sem ég lít nú svo á að styrki mig frekar en hitt.

Ég er áhugamaður um manneskjuna og manneskjuna í samfélaginu. Mér er annt um fólk og ég brenn fyrir stjórnmál. Ég veit að stjórnmál skipta máli. Ég trúi að skýr afstaða skipti máli og ég þori, get og vil!

Hugleiðing á jólum

Á dögunum horfði ég á myndina The Boat That Rocked á RÚV. Ég elska þessa mynd – hún gerir mig alltaf svo glaða. Tíminn sem hún lýsir er svo ólíkur tímanum sem við lifum á nú og ég kann svo rosalega miklu betur við hann en þennan ferkantaða nútíma. Það er mín trú að við hefðum rosalega gott af svolitlu rokki núna. Svolítilli óhlýðni. Óþekkt. Ég væri til í að unga fólkið okkar væri óhlýðnara, óþekkara. Í stað þess að samsama sig hægri öfgamönnum væri ég til í hippa. Fleiri sem gæfu skít í að leggja allt sitt í að vera sætir á samfélagsmiðlum. Mikið rosalega held ég að það myndi gera okkar tímum gott. Okkur öllum. 

Hér í Svíþjóð þar sem ég er stödd með dóttur, tengdasyni og dótturdætrum horfði ég á dögunum á jóladagatalið um Randalín og Munda – dásamlegt sjónvarpsefni sem á það sammerkt með bíómyndinni sem ég nefndi hér að ofan að vera undursamlega fyndin. Fullorðna fólkið allt saman fullkomlega sjálfhverft með hausinn uppi í eigin rassi – svolítið eins og við erum í nútímanum. 

Að síðustu horfði ég á jóladagatalið um Snæholt – fyrstu útgáfuna. Dásamleg áminning um hvað það er sem skiptir máli. Við vitum það í raun öll innst inni. Við vitum að það er gott að vera þar sem við megum vera þau sem við erum. Að það er frelsi til þess að vera sá sem maður er sem býr til gott samfélag. Samfélag gleði þar sem okkur líður vel. 

Við vitum það öll að kærleikurinn er það eina sem skiptir máli og að stjórnlyndi er vont. 

Samfélag þar sem við erum rænd gleðinni er vont samfélag þar sem illt er að eiga heima. Gleði er mælikvarði á líðan mannsins.

Í lok síðasta árs las ég tvær bækur sem höfðu mikil áhrif á mig – bækur sem ég setti í jólapakka til margra sem mér þykir vænt um: Mennska eftir Bjarna Snæbjörnsson og Konan sem í mér býr eftir Britney Spears. 

Sú fyrri, Mennska, fjallar um samfélag sem kennir ungum manni frá fyrstu tíð að hann sé ekki eins og hann eigi að vera. Sögumaður er næmur einstaklingur sem nemur sterkt þau skilaboð sem hann fær frá barnæsku og það hefur gríðarleg áhrif á hann. Þau áhrif að hann þróar með sér sjálfshatur sem hann áttar sig ekki á fyrr en hann er orðinn fullorðinn. Á sama tíma er hann einstaklega ástríkur einstaklingur sem þykir vænt um allt og alla – það skynjar maður sterkt frá hverri blaðsíðu. Þessa bók mundi ég vilja að við fengjum ungt í skólum landsins til að lesa og ræða. Einstök bók sem lýsir með skýrum hætti andlegri baráttu einstaklings sem er öðruvísi gerður en þorpið þar sem hann býr í samþykkir. Hann veit það þó ekki sjálfur. Hefur ekki hugmynd um að hann sé öðruvísi – áttar sig ekki á því fyrr en hann er kominn á fullorðinsár – svo sterk áhrif hafði þorpið á hann. Þorpið þar sem hann á heima gæti verið hvar sem er í heiminum. Í Rússlandi. Bandaríkjunum. Þýskalandi. Litháen. Albaníu. Ítalíu. Hvar sem er.  

Hin bókin, Konan sem í mér býr, eftir Britney Spears, lýsir þeirri hræðilegu reynslu þegar stjórnun sjálfsins er fullkomlega yfirtekin af öðrum einstaklingi. Þessi hæfileikaríka og klára unga kona þurfti að þola helvíti af hálfu föður síns í vel á annan áratug áður en hún losnaði undan valdstjórnun hans. 

Þetta gerist í Bandaríkjunum – ríkinu sem við höfum lært að tengja við einstaklingsfrelsið. Það sviptir þessa heimsfrægu og hæfileikaríku ungu konu sjálfræði og veitir föður hennar valdið yfir henni. Skelfileg en holl lesning sem fyllir mann ólýsanlegri reiði og réttlætiskennd. 

Af hverju er ég að segja frá þessu hér? Á Þorláksmessu árið 2025. Ég er að því vegna þess að ég hræðist þá þróun sem á sér stað í samfélaginu sem ég bý í. Í heiminum allt um kring. Ég hræðist það að fólk aðhyllist stjórnlynda brjálæðinga sem vilja ráða því hverjir mega vera til og hverjir ekki. Brjálæðinga sem vilja að konur séu sætar heimavinnandi húsmæður og karlar snyrtilega klipptir í jakkafötum. Brjálæðinga sem vilja færa heiminn aftur á bak í öllu tilliti þangað sem hvíti karlinn er við stjórnvölinn. 

Mig langar ekki þangað. Charlie Kirk og Snorri Másson voru ekki og eru ekki handhafar kærleikans og þar með ekki boðskapar Jesú Krists þótt þeir stæri sig af því að standa vörð um „kristileg gildi“. 

Mig langar í heim þar sem við fáum öll að vera eins og við erum. Heim eins og íslenska kirkjan auglýsir núna. Heim eins og Jesús Kristur boðaði. Heim þar sem við erum öll jöfn. Heim umburðarlyndis. Heim kærleika. 

Fæðingarhátíð frelsarans – hátíð ljóssins – fer í hönd. Jesús Kristur hefur alltaf verið boðberi kærleikans í mínum huga og verður alltaf. 

Gleðileg jól og hafið það sem allra best yfir hátíðarnar og á nýju ári!

Testósterón og þjóðernisrembingur

Testósterón og þjóðernisrembingur er einhver versta blanda sem ég veit. Íslensk stjórnmál í mínum uppvexti voru uppfull af hvoru tveggja. Testósteróni og þjóðernisrembingi. Það var alveg sama hvort stjórnmálakarlarnir voru vinstra eða hægra megin í pólitík – þeir voru uppfullir af rembu alla daga. Það var eitt það fyrsta sem ég lærði um stjórnmál að fá óbeit á þessum þætti í fari íslenskra stjórnmálakarla. Þannig er ég enn.

Fátt á ég erfiðara með að þola en þennan rembing – stöðuga rembing þar sem íslenskir karlar halda að þeir séu miklu betur gerðir til allra hluta en karlar annars staðar. Sömu menn halda því á lofti að Íslendingar séu svo miklu klárari og betri en aðrir. Þetta er svo óskaplega þreytandi viðhorf. Yfirlæti og sjálfsupphafning.

Íslendingar geta verið ágætir en þeir geta líka verið gjörsamlega óþolandi á stundum og við mættum svo gjarna við smáskammti af auðmýkt og lítillæti alla jafna. Það mundi gera okkur gott.

Ég hef oft velt því fyrir mér hverju þetta sæti. Hvernig stendur á því að Íslendingar sem voru bláfátækir fyrir aðeins 100 árum, láta alltaf eins og þeir séu vitrari og klárari en allir aðrir? Hvaðan kemur þessi oflátungsháttur? Svarið hef ég auðvitað ekki en líklega liggur það í því hvað þjóðin er ung - að Íslendingar séu eins og unglingar, oft – með lítið sjálfstraust undir niðri en temji sér oflátungshátt út á við.

Því geri ég þessa þætti að umfjöllunarefni dagsins að mér sýnist sem þetta tvennt sé að yfirtaka heiminn – testósterón og þjóðernisrembingur – og það er vont. Vont fyrir okkur öll sem byggjum þennan heim. Oflátungsháttur.

Donald Trump og hans kónar. Nigel Farage sem ég les núna að sé kominn í forystu fyrir stærsta stjórnmálaflokki Bretlands, Sigmundur Davíð. Allt eru þetta karlar fullir af rembingi. Rembingi sem segir að þeir séu svo miklu betri en annan fólk. Þeirra húðlitur, þeirra kyn, þeirra þjóðir eru svo miklu betur gerðar en allar aðrar. Það er ekki þannig. Bandaríkjamenn, Bretar eða Íslendingar eru ekki best gefna fólk sem uppi hefur verið. Það hefur hins vegar aldrei verið skortur á yfirlæti hjá þessum þjóðum. Rembingi.

Ég var 25 ára þegar ég hóf störf í alþjóðlegum viðskiptum. Ég lærði fljótt að Íslendingar voru ekki sérfræðingar á neinu þeirra sviða sem ég starfaði innan. Samt létu þeir alltaf þannig. Karlarnir. Þeir létu eins og þeir vissu allt best.

Íslendingar þróuðu viðskipti í fullkomlega spilltu umhverfi. Helmingaskiptum Sambandsins og íhaldssins. Við sem ólumst upp á síðari hluta tuttugustu aldar á Íslandi vissum öll að viðskipti byggðu miklu fremur á stjórnmáskoðunum fólks en nokkru öðru. Aðild Íslands að evrópska efnahagssvæðinu árið 1994 gjörbreytti öllu. Og stofnun Bónuss í lok níunda áratugarins.

Að vera þátttakandi í þeim gríðarlegu breytingum sem urðu á alþjóðlegu viðskiptaumhverfi á tíunda áratug síðustu aldar og í byrjun þessarar með upptöku innri markaðarins í Evrópu 1. janúar 1993, evrópska efnahagssvæðinu 1. janúar 1994 og síðast en ekki síst upptöku evrunnar, gerði mig að sannfærðum Evrópusambandssinna sem ekkert fær haggað.

Í störfum mínum átti ég í viðskiptum við Evrópska markaðinn áður en innri markaðurinn tók gildi. Ég upplifði breytinguna. Þessa gríðarlega breytingu sem varð við að markaðurinn varð einn í stað tólf. Síðar einn í stað 15, 25 og að lokum 27 eins og hann er samsettur nú.

Upptaka evrunnar var samt enn meiri breyting. Að þurfa ekki lengur að umreikna í þýsk mörk, franska og belgíska franka, ítalskar lírur, spænska peseta, hollensk gyllini o.s.frv., o.s.frv. var bylting – ekkert minna.

Mér varð strax ljóst hversu byltingarkennd breyting þetta var fyrir viðskipti í álfunni. Markaður með einn gjaldmiðil í stað fjölda tryggði gagnsæi. Það varð strax svo augljóst að þjónusta og vörur til sölu í mismunandi löndum álfunnar myndu leita samræmis. Einfaldlega vegna þess að kaupandinn átti auðveldara með samanburðinn. Það gat til lengri tíma ekki verið neitt eðlilegt við að ein tegund þjónustu væri miklu dýrari í einu landi en öðru. Og hér verð ég að leggja áherslu á þetta orðasamband – til lengri tíma. Það varð mér ljóst strax að breytingin mundi taka  langan tíma.

Á sama tíma bjó ég í landi þar sem alltaf var hið sama uppi á teningnum hvað efnahagsástandið varðaði. Gjörsamlega óþolandi hagsveiflur endalaust. Fyrst og síðast gengi íslensku krónunnar sem stöðugt sveiflaðist og hafði þannig grundvallaráhrif á efnahagslega stöðu mína sem íslensks borgara. Verðbólga og vextir í tveggja stafa tölu viðvarandi ástand, meira og minna.

Þegar ég hóf störf á íslenskum vinnumarkaði 1983 fór verðbólgan yfir 100%. Þannig lærði ég strax í upphafi starfsævinnar að það eina sem skipti máli væri að eyða peningum sem fyrst. Í kjölfarið tóku svo við stöðugar gengisfellingar og uppsveiflur til skiptis þar sem við  – hinn almenni borgari – hafði nákvæmlega enga stjórn á eigin afkomu. Það eina sem skipti máli var að reyna að komast yfir húsnæði og geta haldið því – átt það með bankanum ævina á enda – þar sem ljóst varð strax í upphafi að með verðtryggða íslenska krónu mundi aldrei takast að eignast neitt. Hlutskiptið væri í besta falli að geta átt eignina með bankanum ævina á enda.

Blessað hrunið og eftirmálar þess – blessaðir vogunarsjóðirnir og erlendi túristinn hafa leitt til þess að gengissveiflurnar eru nú að mestu úr sögunni að því er virðist. Seðlabankinn hefur á að skipa góðum gjaldeyrisvaraforða svo fátt virðist fá haggað stöðugleika krónunnar. Það breytir miklu fyrir hag íslenskra launþega en verðbólgan er viðvarandi áfram og vextir þar af leiðandi háir.

Ég er komin á þann aldur að styttist í starfslok. Ekki mörg ár í það. Og þetta er enn staðan. Gjörsamlega óþolandi staða efnahagsmála. Ég var ein hinna heppnu sem ekki missti allt sem ég hafði áunnið í hruninu en það var fyrir einskæra heppni. Ég mun væntanlega eiga íbúðina sem ég á hlut í með bankanum ævina á enda. Þykist þó góð að vera laus undan verðtryggingunni – gerðist loksins núna þegar ég er komin á sjötugsaldurinn.

Þetta eru efnahagsmálin sem remburnar í landinu eru svo stoltar af og vilja umfram allt fá að viðhalda. Þær vilja fá að halda áfram að leika sér með hag fólksins í landinu eins og alla mína starfsævi. Vilja halda áfram að búa í haginn fyrir þá sem hafa orðið forríkir í þessu umhverfi síðustu áratugi. Menn eins og Sigmundur Davíð og hans kónar.

Til þess að geta gert það – til þess að hafa fullkomið frelsi til þess –  þurfa þeir að hafa tækin. Íslenska krónan er þar í forystusæti. Hún er gríðarlega mikilvægt tæki til misskiptingar auðs. Að loka íslenska markaðnum fyrir útlendingum er annað tæki. Gríðarlega mikilvægt tæki. Að tryggja að íslensku hrægammarnir einir hafi opinn aðgang að markaðnum. Það er grundvallarmál.

Ég vil losna undan þessum kónum. Losna undan þessu testósteróni og þjóðernisrembingi. Og það er mín sannfæring að til að svo megi verða þurfum við að horfa annað en til nýlenduherranna í Bretlandi eða forríkra, gjörspilltra karla í vestri.

Það er kominn tími til að Íslendingar sýni sjálfstraust til að standa á eigin fótum og gangi með opin augun til samstarfs við Evrópuþjóðir þar sem við eigum heima.

Þankar að loknum lestri Hlöðunnar eftir Bergsvein Birgisson

Vorið 2015 gekk ég í björg – ég hrundi saman með þeim hætti að ég hefði aldrei ímyndað mér fyrirfram að slíkt ætti fyrir mér að liggja. Að upplifa slíkt er lífsreynsla – lífsreynsla sem aldrei verður frá manni tekin.

Því sem gerðist verður best lýst með því að segja að það var eins og sjálfið væri ekki lengur til. Það hefði verið yfirtekið af harðstjóra sem var til staðar í þessu sama höfði og hafði tekist ætlunarverkið að berja niður sjálfið sem fyrir var í mél. Þessi harðstjóri hafði verið lengi að verki og hann átti eftir að vera lengur að áður en hann gaf eftir.

Það sem kom mér aftur af stað í bata var lítið appelsínugult kver sem heitir Servant as leader. Ég hafði sem betur fer haft krafta til þess að ákveða að nota tímann til að gera eitthvað sem mögulega gæti verið mér til gagns. Að tillögu dóttur minnar ákvað ég að klára BS gráðu í viðskiptafræði og Sigurður Ragnarsson, þá forstöðumaður viðskiptadeildar Háskólans á Bifröst, var svo indæll að leyfa mér það þótt diploman mín væri orðin 14 ára.

Það reyndist gera mér gott að setjast aftur á skólabekk – þó það verði að viðurkennast að viðskiptafræði var ekki fagið sem ég brann fyrir. Þar inn á milli reyndust þó sem betur fer fög sem gáfu manni færi á að hugsa og það voru þau sem héldu í mér lífi. Og það var einmitt þar sem ég fann þetta litla appelsínugula kver sem fyrr er getið.

Það er ástæða þess að ég rita þessar línur í dag. Ég var að ljúka lestri bókarinnar Hlaðan – þankar til framtíðar eftir Bergsvein Birgisson. Fyrir mér var lesturinn sérstök upplifun sem mig langar að gera grein fyrir hér.

Bergsteinn Birgisson fjallar í þessari bók um hluti sem eru nákskyldir þeim ég upplifði og gerði að umtalsefni í BS-ritgerð minni í viðskiptafræði það sama ár – árið 2016 – árið sem Trump var kjörinn forseti Bandaríkjanna fyrra sinni.

Lestur þessa appelsínugula kvers vorið 2016 snart mig eins og vitrun. Það gerðist eitthvað stórmerkilegt í höfðinu á mér sem ég upplifði með þeim hætti að það var eins og ég hefði endurheimt sjálfið sem ég hafði tapað. Það var eins og sjálf mitt væri aftur „heilt“ án þess að ég hefði hugmynd um af hverju. Þessi reynsla varð til þess að ég varð að kafa ofan í hvað eiginlega gerðist. Ég henti BS ritgerðarefni sem ég hafði fyrir löngu ákveðið að vinna að og leitaði til kennara að þeim áfanga sem kenndi þetta litla kver  þetta vor „þjónandi forystu“ og fékk hann til að samþykkja að verða leiðbeinandi minn. Verkefnið var að  kafa ofan í hvað gerðist  í hausnum á mér – án þess að hafa hugmynd um hvernig ég færi að því. Vissi bara að ég ætlaði að gera það!

Það er skemmst frá því að segja að þessi hugmynd átti eftir að leiða mig inn á braut sem var ólýsanlega gaman að upplifa eftir það sem á undan var gengið. Sjálfið var í ham þetta sumar árið 2016. Ástríðan sem alltaf hafði verið mitt aðalsmerki kviknaði svo um munaði. Ég var að tapa mér, það var svo gaman. Ég las heimspeki og ég las Freud. Ég las Pál Skúlason og ég las Sókrates, Nietzsche, Kirkegaard og Schiller. Ég las og las og las og ég var á lífi – guð hvað það var gott að vera aftur á lífi! Það var undursamlegt – verður eiginlega ekki lýst þannig að aðrir sem ekki hafa upplifað það sama geti skilið.

Ég varð fyrir mörgum uppljómunum þetta sumar sem ekki er hægt að gera grein fyrir í einni stuttri umfjöllun á laugardagsmorgni í desember 2025. En aðalmálinu get ég gert grein fyrir – því sem ég er enn algjörlega sannfærð um að var það sem bjargaði sjálfi mínu þetta sumar – það var heimspeki. Það var heimspekin sem „heilaði“ sjálf mitt þetta sumar. Heimspekin í kverinu Servant as leader. Það var hún sem bjargaði mér og að halda áfram að kafa ofan í hana var það sem kom mér á réttan kjöl. Ég er ekki í vafa. Ekki eitt augnablik. Þið hin getið ekki vitað þetta, því ekkert ykkar var inni í höfðinu á mér. Ég veit það og mun alltaf vita það.

Það fór svo að ég skrifaði tvær BS ritgerðir – þeirri fyrri var hafnað af leiðbeinandanum – enda ekki nema von – hún var óreiðan ein – ástríðufullur persónulegur óður um það sem gerðist í sjálfi höfundar þetta vor og sumar. Ég varð fyrir áfalli þegar það gerðist en gaf mig ekki því ég vissi upp á hár hvernig ég ætlaði að klára ritgerðina og mér tókst það.

Ég kláraði ritgerð í viðskiptafræði frá Háskólanum á Bifröst sem byggir á kveri Roberts K. Greenleaf Servant as leader, Sigmund Freud, heimspeki Páls Skúlasonar, Sókratesar og Nietzsche. Það var mikil spenna yfir jólin 2016 um hvort ritgerðin yrði samþykkt enda var hún algjörlega mín afurð frá A-Ö – leiðbeinandinn hafði ekkert fengið um hana að segja annað en að samþykkja hvernig ég ætlaði að taka á efninu í annarri tilraun. Tímaþröngin var slík að ég skilaði ritgerðinni inn óyfirlesinni og þannig er hún enn á vef Háskóla Íslands með orða- og stafsetningarvillum – en hún er þar. Mér tókst að útskrifast sem viðskiptafræðingur með BS gráðu með einkunnina 7 fyrir ritgerðina og þóttist góð. Það hafðist.

Því er ég að segja frá þessu hér að þessi saga mín fjallar um sama efni og Bergsveinn Birgisson gerir að umtalsefni í bók sinni Hlaðan – þankar til framtíðar. Hún fjallar um að maðurinn er heimspekileg vera. Ég skrifaði grein á dögunum þar sem ég fjallaði um sama efni. Um mikilvægi hug- og félagsvísinda fyrir heill mannsins.

Ég hef fundið það á eigin skinni að hug- og félagsvísindi eru mér lífsnauðsynleg. Ég get ekki lifað þar sem greiningin og mælingin ein ræður ríkjum. Fyrir mér boðar hugmyndafræði Trump og hans kóna – tæknirisa Bandaríkjanna – dauða mennskunnar.

Að vera kona

Eitt af því sem maður þarf að meðtaka verandi kona er að allt sem þykir „kvenlegt“ er ómerkilegt. Nýtur ekki sjálfgefinnar virðingar eins og allt sem er „karllegt“. Konum ekki síður en körlum finnst þetta.

Þetta birtist m.a. í því sem ég hef verið að gagnrýna fullum hálsi síðustu vikur og mánuði. Því að búið er þurrka út tengslin á milli þarfar mæðra fyrir gæslu barna að loknu fæðingarorlofi og leikskólavistar. Af hálfu kerfisins og stjórnmálanna. Ég sat pólitískan fund á laugardaginn þar sem það þótti sjálfsagt að tala um leikskólavandann án þess að minnst væri einu orði á að tengja það við þarfir mæðra fyrir leikskólavist. Þ.e. af hálfu frummælenda í stjórnmálum. Þessi staðreynd gerði mig gjörsamlega bit. Og reyndar öskureiða og mér finnst ég hafa leyfi til að vera reið yfir því og ætla að gera grein fyrir þeirri reiði hér.

Ég á dóttur og ég á tvær dótturdætur. Þrír afkomendur mínir eru af kvenkyni. Ég ætlast til þess að þær þurfi ekki hver og ein að byrja sömu baráttu og ég þurfti að heyja í fortíð en samkvæmt því sem ég heyri allt í kringum mig þessa dagana virðist vera sem það sem það sé ætlan kerfisins og stjórnmálanna.

Það að „gæta barna“ er svo ómerkilegt starf að það má ekki segja upphátt að það sé hlutverk leikskólanna. Enda hefur það lengst af verið „kvennastarf“. „Fóstra“ var ómerkilegt orð sem nauðsynlegt var að þurrka út úr tungumálinu, enda vísaði það til þessa ómerkilega starfs sem konur sinntu – „að gæta barna“. „Kennsla“ er miklu merkilegra orð enda vísar það til karlastarfs í fortíð og „leikskólakennari“ er miklu merkilegra starfsheiti en „fóstra“ enda vísar það að sama skapi til veraldar karla í fortíð en ekki kvenna.

Ég mæli með því að við konur horfumst í augu við þennan veruleika. Ég neita því staðfastlega að það „að gæta barna“ sé ómerkilegt starf. Ég er reyndar sannfærð um að það sé merkilegasta starf sem um getur, enda ekkert til í veröldinni merkilegra en að koma barni til manns. Að veita því ást og umhyggju sem það þarf á að halda á fyrstu árum ævinnar. Það er hlutverk leikskólakennara og það er merkilegt – skiptir okkur öll meira máli en nokkuð annað.

Konur mega gera þá kröfu að loknu fæðingarorlofi að þær geti gengið að leikskólaþjónustu vísri fyrir börnin sín allan daginn. Það er þjónusta sem sveitarfélögin eiga að bjóða upp á og þau verða að finna leiðir til þess að geta gert það. Það er forgangsmál í nútímasamfélagi. Ef það truflar þau að sú þjónusta sé ekki bundin í lög þá gerum við þá kröfu að stjórnmálamenn bindi þá þjónustu í lög. Ekki skólaskyldu, því börn á aldrinum 1–6 ára hafa ekkert með skólaskyldu að gera. Þau þurfa aftur á móti góða umönnun. Þau þurfa ást og örvun í góðu og frjóu leikskólastarfi og þá þjónustu eiga sveitarfélögin á Íslandi að bjóða upp á allan daginn. Vegna þess að það er sú þjónusta sem mæður þurfa á að halda að sé í boði fyrir þær þegar fæðingarorlofi þeirra lýkur.

Ráði sveitarfélögin ekki við þessa þjónustu verðum við að endurskoða málið í heild sinni. Við leysum ekki vandann með því að senda mæðrum vandamálið af því að það er svo þægilegt. Svo þægilegt og einfalt að senda mæðrum skömmina af því að þær hafa þarfir sem sveitarfélögin geta ekki svarað. Viðbrögð sem eru lýsandi fyrir það að vandamálið snýr að konum. Ef að við værum að tala um vandamál sem sneri að körlum sérstaklega hefði sveitarfélögunum aldrei dottið í hug að leysa það með þessum hætti. Að senda körlum skömm er ekki eitthvað sem gert er, enda taka þeir hana ekki til sín heldur. Þeir skammast sín ekki fyrir að hafa þarfir – hafa aldrei þurft þess. Konur gera það hins vegar. Alltaf. Þær eru vanar að skammast sín fyrir tilvist sína og hefur verið innrætt það frá blautu barnsbeini.

Það sem fyrir mér vakir með þessari grein er að vekja okkur öll til vitundar um hvað við erum að gera. Við erum að gera mæður ábyrgar fyrir rekstrarvanda sem sveitarfélögin eiga við að glíma. Við gerum það af því að vandamálið snýr að konum sérstaklega. Af því að það er svo þægilegt að gera það. Við myndum aldrei láta okkur detta í hug að gera það nema af því að það snýr að konum.

Kerfinu – sveitarfélögunum hefði aldrei dottið í hug að leysa vandamálið sem snýr að styttingu vinnuvikunnar með því að senda mæðrum ábyrgðina, nema af því að það eru konur sem taka við henni. Konurnar sem stóðu að breytingunum vissu alveg hvað þær voru að gera. Þær sendu vandann til þeirra sem þær vissu að myndu taka við honum og gera hann að sínum. Svo þægilegt. Svo óskaplega þægilegt.

Leikskólar eru ekki fyrstu vinnustaðir í veröldinni þar sem þarf að skipuleggja starfsemi sem nær yfir lengri tíma en daglegan vinnutíma starfsmannanna. Fullt af alls kyns fyrirtækjum og stofnunum hafa þurft að gera það og gera það hér og annars staðar í veröldinni. Að bjóða upp á leikskólaþjónustu fyrir foreldra allan daginn er úrlausnarefni. Stjórnunarlegs eðlis. Það kostar peninga og það krefst mannafla. Góðs mannafla. Mannafls sem við treystum fyrir því verðmætasta sem við eigum. 

Við höfum verið þeirrar gæfu aðnjótandi hér á landi áratugum saman að bera mikla virðingu fyrir leikskólunum. Á einhverjum tímapunkti gerðist það að þeir sem stjórna þessum stofnunum ákváðu að tala þær niður með þeim hætti að ég hef satt að segja aldrei upplifað annað eins.

Það er tími til kominn að stöðva þá þróun. Það er tími til kominn að stjórnmálamenn og stjórnendur leikskólanna tali saman um vandann sem við er að etja án þess að ætla foreldrum að leysa vandamálið sem við er að etja með því að sætta sig við minni þjónustu.

Það voru stjórnmálamenn sem tóku ákvörðun um að lengja nám leikskólakennara í 5 ár. Það átti að leiða til þess að auka virðingu fyrir starfinu og meta það til hærri launa. Það voru stjórnmálamenn sem ákváðu að sameina leyfisbréf kennara og leikskólakennara og gáfu þannig þeirri slæmu hugmynd undir fótinn að leikskólakennarar væru að sinna sama starfi og kennarar, sem er alls ekki raunin og á alls ekki að vera raunin.

Það voru stjórnmálamenn sem sömdu um styttingu vinnuvikunnar til handa starfsmönnum ríkisins og sveitarfélaganna. Allt eru þetta ákvarðanir sem hafa haft áhrif á þetta starfsumhverfi. Starfsumhverfi leikskólanna.

Sem móðir og amma ætlast ég til þess að stjórnmálamenn og sveitarfélögin í landinu beri virðingu fyrir sögu kvenna og séu með hana í farteskinu alltaf í allri nálgun og ákvarðanatöku. Að þau séu þess meðvituð að til að konur hafi sömu tækifæri og karlar þarf að bjóða þeim upp á góða leikskólavist fyrir börnin allan daginn. Það er grundvallarmál hvað varðar jafnrétti kynjanna.

 

Mikilvægi hug- og félagsvísinda á heill mannsins

Haustið 1979 hóf ég menntaskólagöngu í Kvennaskólanum í Reykjavík. Um sumarið hafði ég sótt um skólavist í Fjölbrautaskólanum í Ármúla en einhver eða einhverjir ákváðu að þar sem ég væri umsækjandi utan af landi ætti ég að setjast á skólabekk í Kvennaskólanum í Reykjavík. Ég veit ekkert hverjir þetta voru en ég get upplýst það nú að ég er viðkomandi ævarandi þakklát.

Það var mikil gæfa fyrir mig persónulega að hefja skólagöngu í Reykjavík í Kvennaskólanum. Ég hætti reyndar eftir eins árs skólagöngu og byrjaði svo aftur eftir eitt og hálft ár að hausti 1982 og útskrifaðist sem stúdent vorið 1984. Ég lít á það sem sérstaka gæfu að hafa lent í þessum skóla af öllum skólum á þessum tíma og mig langar að segja ykkur af hverju.

Það er vegna þeirra áhrifa sem kennarar og námsval skólans hafði á mig sem unga manneskju á mótunarskeiði. Það er skemmst frá því að segja að kennarar þessa skóla voru einstakar manneskjur upp til hópa og andrúmsloftið milli þeirra og innan veggja skólans einkenndist af kærleika. Virðing er orðið sem best lýsir því sem ég á við. Virðing í samskiptum innan skólans. Virðing kennara gagnvart nemendum og virðing í samskiptum kennara innbyrðis og við stjórnendur og nemendur og öfugt. Að búa almennt við virðingu í samskiptum innan stofnunar eins og þessarar á mótunarskeiði verður seint fullþakkað.

Ég hef oft sagt það og segi það hér að ég elskaði kennarana mína í Kvennaskólanum í Reykjavík og ég er þeim svo óumræðilega þakklát fyrir það allt það sem þeir færðu mér.

Og það er það sem varð til þess að mig langar að skrifa þessa grein á laugardagsmorgni í nóvember 2025. Það sem kennarar Kvennaskólans færðu mér sem manneskju á mótunarskeiði á árunum 1982–1984. Mikilvægi hug- og félagsvísinda – ekki síst bókmennta á mig sem manneskju í samfélagi.

Við heyrum sjaldnast um þetta í dag. Fáir sjá ástæðu til að tala um mikilvægi félagsvísinda eða hugvísinda fyrir heill einstaklingsins. Hins vegar er enginn skortur á því að heyra talað um mikilvægi STEM fyrir einstaklinginn á þroskaskeiði.

Ég skrifa þessa grein til að gera grein fyrir þakklæti mínu í garð kennara og skólastofnunar sem færðu mér innsýn inn í heim félags- og hugvísinda sem hafa fylgt mér allar götur síðan og hafa mótað mig og haft áhrif á mig og hafa enn sem manneskju í samfélagi.

Í dag þegar fasisminn virðist enn einu sinni ætla að eiga greiða leið að okkur mannfólkinu er gott að eiga sannfæringu. Sannfæringu sem ekkert fær haggað. Þá sannfæringu sæki ég ekki síst í bókmenntirnar. Bókmenntirnar sem hafa að geyma sögu mannskynsins frá upphafi vega. Bókmenntirnar sem segja frá öllu sem okkur getur dottið í hug. Bókmenntirnar sem við getum speglað okkur í. Bókmenntirnar sem við getum grátið yfir. Bókmenntirnar sem við getum hlegið með. Bókmenntirnar sem við getum reiðst yfir. Bókmenntirnar sem við getum þjáðst með. Bókmenntirnar sem geta opnað hjörtu okkar upp á gátt … Bókmenntir hafa að geyma allt það sem þú sem manneskja þarft á að halda að geta speglað þig í og samsamað þig með.

Í Kvennaskólanum í Reykjavík lærði ég m.a. sálfræði, uppeldisfræði, íslensku, siðfræði, þýddar bókmenntir, barnabókmenntir, félagsfræði og sögu. Ég nefni þessar greinar sérstaklega því ég er svo þakklát fyrir margt af því sem kynnt var fyrir mér í þessum fögum. Eitthvað sem hefur fylgt mér allar götur síðan og hefur skipt mig svo miklu máli að ég tárast þegar ég skrifa þetta núna.

Það að vera manneskja í samfélagi er ekkert einfalt mál. Tæknirisarnir núna halda að þeir haldi á sannleikanum en mér er mikið niðri fyrir þegar ég segi þeim að það gera þeir  ekki. 

Það sem kveikt á þessum hugleiðingum var pistill Sifjar Sigmarsdóttur í morgun um jólabókaflóðið og þá staðreynd að enginn hefur orð á því á dánarbeðinu „bara að hann hefði nú keypt þetta eða hitt“ – frekar en enginn hefur sagt á dánarbeðinu „bara að hann hefði nú eytt meiri tíma á skrifstofunni“ (eins og stendur í einhverri bók sem snert hefur marga).

Við vitum öll þegar grannt er skoðað hvað það er sem skiptir máli en samt látum við alla daga eins og við vitum það ekki.

Við getum verið nokkuð viss um að enginn á eftir að segja á dánarbeðinu „bara að ég hefði nú horft meira á skjáinn“ – en samt eyðum við lífinu í það. Að horfa á skjá. Alla daga. Og við lítum á það sem forgangsmál að leyfa börnunum okkar að fá aðgang að skjá – aðgang sem opnar fyrir þeim leiðina að glæpahópum heimsins og fasistum og kvenhöturum. Við höfum ákveðið að bandarísku og kínversku tæknirisarnir séu þeir sem við ætlum að treysta fyrir uppeldi barnanna okkar. Að lesa bækur hins vegar er afgangsstærð.

Við tölum mikið um aukinn kvíða barna og ungmenna en sjaldan heyri ég í því samhengi mikilvægi þess að börn og ungmenni lesi bækur.

Við tölum mikið um aukinn einmanaleika fólks í samfélaginu. Við tölum um aukna skautun. Að við skiljum ekki lengur hvert annað.

Við sjáum ekki ástæðu til að setja það í samhengi við hvað við tölum niður hug- og félagsvísindi í samfélaginu. Nei. Allt sem er þess virði að vera upphafið í samfélagi 21. aldar er tækni og peningar. Stærðfræði. Verkfræði. Náttúruvísindi. STEM. Það er kjörorðið. Og viðskiptafræðin hefur alla öldina verið álitin sannleikurinn. Guð 21. aldar.

Ég ætla að gerast svo hrokafull að segja ykkur að þetta er misskilningur. Að það eru þessar áherslur sem eru að fara með samfélög okkur til helvítis.

Manneskjan þarfnast fegurðarinnar. Hún þarfnast heimspekinnar. Hún þarfnast bókmenntanna. Við mannfólkið þurfum á hug- og félagsvísinum að halda sem aldrei fyrr.

Saga kvenna – saga mín

Þetta tvennt hefur verið mér ofarlega í huga síðustu vikur. Það hversu sjálfsagt okkur finnst að þurrka út sögu kvenna og hversu dugleg við erum við það – konur og karlar alla daga.

Það er merkilegt að upplifa það á sjálfum sér og það er ástæðan fyrir að ég hef tekið upp á því undarlega atferli síðustu daga að birta á Fésbókinni gamlar greinar sem ég hef skrifað og birtar hafa verið í dagblöðum. Aldurinn gefur manni þetta frelsi. Allt í einu er mér orðið skítsama þó ég hneyksli einhvern með sjálfhverfunni. Það er gott. Það er gott að losna undan þessari ótrúlega þungu byrði. Þessari byrði verunnar sem alltaf hefur fylgt manni í bakhöfðinu – þessari sem segir „hver heldurðu að þú sért“? Hvað hefur þú svo sem fram að færa?

Ég tek hér sterkt til orða – ég er ekki viss um að ég sé alveg laus við hana – þessa veru – en ég er alla vega komin á þann stað að ég leyfi mér að hundsa hana. Leyfi mér að vera sjálfhverf og ætla að leyfa mér það áfram um nokkra hríð. Í þeim tilgangi einum að endurheimta mína sögu. Því ég var horfin. Gjörsamlega horfin og saga mín ekki til.

Saga mín sem manneskju á vinnumarkaði. Saga mín sem manneskju með skoðanir. Hvort tveggja var horfið. Ég ætla að rifja upp hvort tveggja. Ég ætla að halda áfram næstu daga að draga fram í dagsljósið greinar og myndir sem sem bera vitni um hver ég var. Hvort ég muni hafa seiglu eða áhuga á að gera allt það sem ég hugsa núna mun koma í ljós. Kannski mun ég hætta jafn snöggt og ég byrjaði – kannski ekki.

Af hverju? Hverjum kemur „saga mín“ við? Hvers virði er hún svo sem þessi „saga“ – ef hún er þá yfirleitt til?

Ég á frænkur, ég á dóttur, ég á stjúpdóttur, ég á dótturdætur. Þeim öllum kemur saga mín við. Frændum líka. Konur eru til og þær eiga sér sögu. Sögu sem við eigum að viðhalda en ekki þurrka út.

Það sem kemur þessu af stað er sú staðreynd að hafa upplifað það á sjötugsaldri að horfa á konur – íslenskar konur - í forystu fyrir því að þurrka út mikilvæga þætti úr sögu kvennabaráttunnar eins og hendi sé veifað.

Að hafa horft á það á árinu 2025 þykir það enn ekki sjálfsagt að konur hafi þarfir þó þær leyfi sér að eignast börn.

Að upplifa það á árinu 2025 að orðið „konur“ þykir allt of byltingarkennt orð á meðal ungra kvenna. Reynum helst alltaf að draga úr því. Notum aldrei orðið „konur“ eitt og sér. Aldrei. Þurrkum kynin út úr tungumálinu og þar með konur.

Það má túlka orð mín hér að ofan eins og hótun eða sjálfbirgingslegt raus síð-miðaldra konu. Og það má. Hvort tveggja. Það er allt í lagi.

Það sem er ekki í lagi er þurrka út sögu kvenna. Sögu okkar kvenna.